Ádette, Almaty oblysyndaǵy týrızmnyń damýy týraly aıtqanda til ushyna Alakól jaǵalaýy aldymen oralady ǵoı. Árıne, bul zańdylyq. О́ıtkeni, kól jaǵalaýyndaǵy demalys maýsymynyń qyzǵan shaǵynda bul ólkeniń aty álemge taralady. Alaıda, týrıster qatary sıremeıtin tabıǵaty erekshe aýmaqtar óńirdiń basqa aýdanynda jetkilikti eken.
Máselen, Uıǵyr aýdanyndaǵy demalys oryndaryna kelýshilerdiń sany jyldan jylǵa ósip, naǵyz demalys aımaǵyna aınalyp kele jatyr.Byltyr Qaradala jazyǵyndaǵy tabıǵı eskertkishter men ystyq sý kózderine kelgen saıahatshylar sany 62 500 adamǵa jetken eken. Nátıjesinde, qyzmet kórsetýden túsken tabys kólemi 310 500 000 teńgege jetipti. Alaqandaı aýdan úshin bul az olja emes. Al aýmaqtyń týrızmdi damtytyp, tabysty arttyrýy múmkindigi bar. Sonyń biri retinde aýdan aýmaǵyndaǵy geotermal sý kózderiniń tartymdylyǵyn aıtýǵa bolady. Jer astynan shyǵatyn ystyq sýdyń emdik qasıeti joǵary ekeni ǵlymı negizde dáleldengen. Onyń shıpasy sý quramynyń mıneraldardy qospalarǵa baı bolýynda bolsa kerek. Al aýdan úshin osy jer asty sýy jyl on eki aı boıyna jumys orynyn ashyp, óńirlik týrızmdi damytýdyń da jańa múmkindigi ekeni anyq. О́ıtkeni, bul jerdegi jumys, ıaǵnı demalys maýsymy qońyr kúzden bastalyp, kún qatty ysıtyn jaz aılaryna deıin qyzady eken. shyqqansha shomylýǵa bolady. Sondyqtan shyǵar, munda kelýshiler legi jyl saıyn artyp otyr.
- Tabıǵattyń bul syıy – aýdanymyzdyń baǵyna bitken yrys qoı. Onyń ústine medısınada geotermaldy sýdyń aǵzaǵa da, bulshyq et pen sińirdi qyzdyrýǵa da paıdasy zor ekeni dáleldengen eken. Demek, dertke dárý, janǵa shıpa degen sóz. Ekinshi jaǵynan, tabys kózi. Osy óńirge kelip, ystyq sýdyń yrysyn kórip, tynyqqandardyń basym bóligi shetel asyp, qarjyny syrtqa shashqansha óz elimizde demalyp, memleketimizdiń ekonomıkasyn nyǵaıtqan áldeqaıda artyq ekenin aıtady. Sondaı-aq mundaǵy demalys oryndary jergilikti turǵyndardy turaqty jumyspen qamtyp keledi. Jaqynda aýdan ákiminiń esebinde ólkemizde taǵy da birneshe iri qonaq úı men demalys oryndary qoldanysqa beriledi dep aıtyldy. Iаǵnı, eldiń jaǵdaıy budan ári jaqsara túsetinine senimdimiz, - deıdi Uıǵyr aýdany qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Noǵaıbek Dáýrenbekov.
Aıtsa aıtqandaı, aýdanda osy tabıǵı sý kózderiniń aınalasynda ǵana úlkendi-kishili isin damytyp, kelýshilerge qyzmet kórsetip otyrǵan demalys oryndarynyń sany 53 nysanǵa jetipti. Básekege qabiletti bolýy talaby kúsheıgen qazirgi kezeńde bıznestiń mundaı túrine qoıylatyn talaptyń qatal ekeni túsinikti. Demek kún tártibinde óńirdiń negizgi týrıstik tartymdylyǵyna aınalǵan ystyq sý kózderin paıdalaný arqyly tabys taýyp, jumys orynyn kóbeıtip qana qoımaı, zamanaýı týrıstik mádenıet pen qyzmet kóosetý ortasyn qalyptastyrý mindeti tur. Buǵan qorshaǵan ortany qorǵaý men ınfraqurlymdy jasaý sııaqty negizgi talap jáne qosylady. Dittep kelgende Uıǵyr aýdany aýmaǵyndaǵy geotermaldy sý qorynyń mańyzy áli de artyp, álem deńgeıindegi demalys oryndarynyń qataryna qosylaty nkezeń kele jatqandaı. Árıne, oǵan memlekettiń de múddeli bolyp, naqty qoldaý kórsetýi qajet-aq.
Jalpy, aýdanda týrızmdi damytýdyń ystyq sý kózderinen de basqa múmkindigi jetkilikti. Máselen, Qaradalaǵa tabaǵy tıgen adamnyń jol boıyndaǵy Sharyn shatqaly men Eren toǵaıǵa soqpaı ketýi sırek. Ári bul eki tabıǵı oryn da qalyptasqan trıstik nysan qatyna jatady. Bul ispen qazir Sharyn memlekettik ulttyq tabıǵat parki aınalysýda. Ulttyq park quramyna Sharyn shatqaly, Qamaldar men ańǵarlar, Úlken Buǵyty taýy jáne Sarytoǵaı, Eren toǵaıy sııaqty tabıǵı demalys aýmaǵy kiredi eken. Árıne, mekemeniń negizgi mindetine tabıǵı keshenderdi qorǵaý, saqtaý, zertteý jáne qalpyna keltirý, ǵylymı jumystardy júrgizý men qatar ekologııalyq aǵartý jumysyn uıymdastyrý men qorshaǵan orta týrızmin damytý da kiredi. Búginde park aýmaǵyna arnaıy keletin adamdar úshin 4 týrıstik baǵyt jasalǵan eken. Jalpy uzyndyǵy 49 shaqyrymǵa sozylatyn bul marshrýt boıynsha Sharyn shatqalyn, sol mańdaǵy eski beıitter men qorǵandardy, álemde sırek kezdesetin ósimdikter dúnıesi saqtalǵan Eren toǵaıdy kórip, aralap shyǵýǵa bolady. Kelýishiler úshin qolaıly jaǵdaı jasaý da jaqsaryp, jyl saıyn ınfroqurlym damýda. Qazir bul týrıstik marshrýt boıynda 3 qonaq úı, balar lageri jáne arasan kesheni jumys isteıdi. Jaz maýsymynda 52 jolaýshy túnep, demalatyn kıiz úı tigiledi eken. Uıymdastyrýshylar avtoturaq, kórinisti tamashalaý alańy sııaqty qajetti dúnıelerdi salyp, yńǵaıly qyzmet kórsetýge beıimdelýde.
Aıtpaqshy, dúnıejúzi boıynsha dál osy Sharyn tektes shatqal Soltústik Amerıkada ǵana bar. Sol sebepten alyp daladaǵy tereń quzdy kórip, tamashalaýǵa el ishinen bólek, shetelden de adamdar legi jıi keledi. Al Eren toǵaıy týraly áńgime tipten bólek. Derekter bul Eren toǵaıy sonaý neogen kezeńinen saqtalyp qalǵan tabıǵat syıy ekenin aıtady. Tańǵajaıyp toǵaıdy kartadan izdegender Ile ózeniniń sol jaq salasy men Sharyn ózeniniń ortańǵy aǵysynyń tusynan, Sarytoǵaı aýylynyń mańynan taýyp, kóre alady. Tek, bul kermetti kózben kórý kerek. Eren toǵaı Qazaqstandaǵy ósimdikter dúnıesinde óte sırek kezdesetin, relıkti aǵash túriniń shoǵyrlanýmen erekshelenedi. Munda ondaı aǵashtyń úsh túri: Ile jıdesi, Ile bóriqaraqaty jáne shaǵan ereni ósedi eken. «Shaǵan ereni – záıtún tuqymdasynyń shaǵan týysyna jatatyn, óte ylǵal súıgish aǵash. Bul aǵashtar ózen arnasyna jaqyn ósedi, aýmaǵy 5014 gektar jerdi alyp jatyr. Al soǵdy ereni nemese shaǵany – Qazaqstannan basqa tek Amerıka qurlyǵynda, Nevada shtatyndaǵy Grand shatqalynda ósetin, joıylyp bara jatqan, asa yjdaǵattylyqpen qorǵaýdy qajet etetin aǵash túri» deıdi bul jaıynda ǵalamtordaǵy tanymdyq derekter.