Besinshi mereıtoı

Al aqıyq aqyn aqı­qattyń túbinde bir keletinine shúbá­siz senip ótti. Artyna soǵan laıyq mura qaldyrdy. «Bar eken, bar eken ǵoı jaqsy adamdar» de­geni son­dyqtan. Ádi­letti jandardyń arqa­synda asyl sóz arzan­damaıdy. Olar – eńbektiń narqyn, talanttyń parqyn biledi. Olar – laýazym, marapatty shyǵar­mashylyqtan bıik qoımaıdy. О́mirsheń óleńderdiń namysyn qorǵaıdy. Ádebıetti qadirleýdiń úlgisin kórsetedi.

Ábdilda men Muqaǵalı qazaq eliniń eki qıyrynan. Biri – Shıeliden, ekinshisi – Narynqoldan. Ábekeń jastardy baǵa­laǵanda aqıqatqa júgindi, talanttardy izdedi. Aınalasyna keńdik pen kemeldikti ónege etti. Muqaǵalıdyń tulparǵa laıyq turqyna súıindi. Ony úkilep Almatyǵa shaqyrdy. Rýhanı demeýshisine, arqa súıer asqar taýyna aınaldy. Keıin sol minez Muqaǵalıǵa darydy. «Alataý – Arqa – Atyraý» dep Alashtyń elin, qazaqtyń je­rin qapsyra qushaqtady. Úlken dastan jazdy. О́zinen úmit kútken rýhanı ákesin shalqar shabytymen qýandyrdy. Mine, urpaqqa mıras bolatyn daryndar dástúri osylaı bolsa kerek!

Sóıtken Ábdilda Tájibaev Muqaǵalı ómirden ozǵanda da aınyǵan joq. Qaraly jurtqa dem berdi. Tulpardyń er-turma­nyn­ túgendeý jylap-syqtaýmen ǵana oryn­­dal­maıtynyn dáleldedi. 1981 jyly Muqa­­­ǵalıdyń 50 jyldyǵy atalsa dep ash­pa­ǵan esigi qalmady. «Jaraly jaýynger­deı syltyp basa» júrip sharshamady. Aqyn balasy úshin aıanǵan joq. Buǵan deıin oǵan sińirgen eńbegin buldamady. Bá­rin kóńilge toq sanap úıinde otyrsa, jasy kelgen adamǵa kim renjıdi? Biraq Ábe­keń olaı etpedi. Muqaǵalı úshin atqa mindi,­ Muqaǵalı úshin qaıratyn qaıtadan jınady.

Kompartııanyń sol kezdegi Almaty oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy Keńes Aýhadıev ol týraly bylaı deıdi:

«...1981 jyldyń basy. Jınalys ótki­zip jattym. Kómekshim Nurlan Súleı­menov qasyma kelip qulaǵyma sybyrlady, qabyldaý bólmesinde Ábdilda Tájibaev otyr eken. Májilisti jyldamdatyp bes mınýtta bitirdik.

– Keńesjan, – dedi Ábekeń, – jaqsy bilesiń, men Dımekeńe toqtaýsyz kire ala­­tyn adammyn. Biraq myna máseleniń saǵan qatysy bar. Muqaǵalı Maqataev – juldyzdaı jarqyraǵan talant.

Sol bıikten kóterilmese endi alasarmaıdy. Nebári 45 jasta dúnıeden ozdy.­ Seniń oblysyńnyń týmasy. Bıyl aqyn­­nyń 50 jyldyǵy. О́leńderin halyq erek­she qadirleıdi. Al ony bıliktegiler qalaı­ es­ke­rip júr, mine, bul jaǵy maǵan belgisiz.

Saǵan bir áńgimeni aıtaıyn. Áli esim­­de, «Qazaq ádebıeti» gazeti bizge redak­sııa­ǵa kelgen jas talanttardyń óleń­de­rin oqýǵa beretin. Durystap taldap pikir aıtýymyzdy suraıtyn. Shalǵaı aýyl­dan kelgen bir hat keremetteı tańǵal­dyrdy. Múldem baýrap aldy. Jaz­ǵan tirkesteriniń sýreti men boıaýy úıle­sip­ tur. Avtory kim eken dep qarasam «Mu­qa­ǵalı Maqataev» deıdi. О́leńder meniń alǵysózimmen ádebıet gazetine jarııalandy. Sodan bastap biz ajyramaıtyn jaqyn týysqanǵa aınaldyq.

Muqaǵalı óte kúshti aqyn! Al ómirde jaq­­­syǵa jaý kóp. Aqynnyń myqty eke­nin bıliktegi senderge uqtyryp aıtatyn adam­­dar óte az. Bilmegen soń, árıne, únde­meı­sińder. Muqaǵalı úndemeýge kónbeıdi. Son­dyqtan Keńesjan, mereıtoıǵa qa­tys­ty má­seleniń bárin óziń rette. Ári qa­raı bar­maımyn, osy jerden qaıta­myn. Túsin­diń be?

Ábekeń ornynan turdy. Men usy­nysyn tolyq quptadym. Sol kúni Or-talyq Komıtetke bas suǵyp Dımash Ah­met­uly Qonaevqa jolyqtym. Keń oty­ryp Muqaǵalı týraly áńgimelestik. Só­zimdi zeıin qoıyp tyńdady. Sodan keıin «Me­reıtoıdy jaqsylap ótkizý kerek, oǵan qa­tysty máseleniń bárin qoldaımyn» dedi.

Sonyń arqasynda Muqaǵalıdyń jańa dáýiri bastaldy. Mereıtoıynyń alǵash­qy paraǵy ashyldy. О́zi bolmasa da sózi týǵan jerinde jańǵyrdy. Raýan Áripov bastaǵan el aǵalary qonaqtardy ata sal­tymen qarsy aldy. Aýdan ortalyǵy Na­rynqolda saltanatty májilis ótti. Shu­bartal jaılaýynyń tósi qyzyl-jasyl órnegimen kóz tartty.

Mereıtoıda aqyn Tumanbaı Molda­ǵa­lıev baıandama jasady. Ábdilda Tájibaev, Muhamedjan Qarataev bastaǵan marqas­qa qalamgerler tórge shyqty. Dýaly aýyz­dar aıtqan sondaǵy sózderdiń bir para­syn jýrnalıst Dáýlet Jeldikbaev aǵa­myz jazyp alǵan eken. 40 jyl burynǵy lebiz­derdi búgingi urpaqtar tyńdasyn degen nıetpen ózderińizge usynyp otyrmyz.

Ábdilda Tájibaev:

– Ár halyq sózin aıtatyn, syryn sher­tetin, muńyn tolǵaıtyn, maqtany­shyn asy­ratyn naǵyz aqyndy kerek etedi. Áýlıege at qoıyp, qorasanǵa qoı aıtyp qu­daıdan tilep alady. Qazaq halqynyń tarıhy osy tektes talaı oqıǵalarǵa kýá.

Biz Sógetiniń dalasynan óttik. Sha­ryn­dy bastyq, Kegennen astyq. Tóńi­regimiz bult oranǵan asqar taýlar men ný orman... Osynyń bárin Muqaǵalı maq­tanysh etetin. Dál aıtqan eken. Sebebi tań­ǵalýmen boldyq. Rasynda bul óńir myq­ty aqyndy týdyratyn erekshe jer eken.

Berdibek Soqpaqbaevtyń da osy aýyl­dyń perzenti ekenin búgin bildim. Qory­ta kelgende, sizderge aıtatyn bir óti­nish bar. О́kinishke qaraı, bir Muqaǵalı ket­ti. Sondyqtan taǵy bir Muqaǵalıdy beri­ńizder!

Muhamedjan Qarataev:

– Taǵdyrǵa sharamyz joq. Úlken aqyn­nyń aramyzdan erte ketkenine qa-byr­ǵamyz qaıysty. Sonymen qatar bir nár­seni shúbásiz moıyndadyq. Ol – onyń ólmeı­tini. О́mirin, tvorchestvosyn zerttegende buǵan kózimiz anyq jetti. Sondyqtan búgingi toıdy – máńgiliktiń bastamasy dep bilgenderińiz jón.

...О́leńdi uıqastyrǵandardyń bári aqyn emes. Olar jaı óleńshilder. Muqa­ǵa­lı búkil jaratylysymen aqyn edi! Ony dúl­dúl deseńiz de, maıtalman deseńiz de, tul­par deseńiz de – barlyq teńeýlerge laıyq.

Asqar Súleımenov:

– Narynqol, Kegenniń, tipti ıisi Jeti­sýdyń qazaǵyna atty túsindirý balyqtyń aıyrpylanǵa aqyl aıtqanyndaı. Nemese, mysyqqa tyshqandy bylaı ustaý kerek degenindeı bolady. Muqaǵalı – tastaqty jer kezikse – quıma tuıaq, jazańǵa shyqsa – qaztaban, órge kóterilse – arty bıik, eńiske tússe – aldy bıik shańjuqpas edi. Barshanyń baǵyna qaraı, ol tuıaqtan «aıy­ryldyńyzdar». Aıyrylyńyzdar degende – barary bar, qaıtary joq «aýylǵa» ketti degendi bildirgenim emes. Muqaǵalı endi – qazaqtiki!

Mine, birinshi mereıtoı osyndaı sıpatta bastaldy. Bastaryn tik kótergen aspantaý jurty Muqaǵalıyna súıinip, onyń jarqyn kelbetine qaıtadan qarady. Júz jylda bir keletin ǵajaıyp tulǵa ekenin qapysyz uqty. Kúni keshe qastarynda júrgen uly adamdy durystap baıqaı almaǵandaryna ókindi. Ári júrekteri jaryla qýandy!

 

Mýzeı jyly

Birinshi mereıtoıdan keıingi onjyl­dyqta Muqaǵalıdyń dańqy bıiktemek turmaq, brendke aınaldy. Bilikti azamattar tize qosyp aqyn dańqyna saı jańa jumystardyń josparyn qurdy. Sonyń ishindegi eń súbelisi – Qarasazǵa Muqaǵalı Maqataevtyń memorıaldyq mýzeıin jasaý isi edi. Sonymen qatar onyń – 1991 jylǵy 60 jyldyq mereıtoıǵa arnalǵan ǵajap syılyq bolatyny mejelendi.

Mýzeıge baılanysty oqıǵanyń qalaı ór­bigenin sol jyldary Qarasazdaǵy ­sha­rýashylyqty basqarǵan Tursyn Shor­manteginiń esteliginen de kórýge bolady. Avtor esteligin «Muqaǵalı mýzeıin salý ońaı bolmaǵan» dep atapty.

Másele kún ótken saıyn pysyqtala túsken. «Alqaly jıynda Muqaǵalı-dyń alǵashqy tálimgeri jazýshy Álnur Meıir­bekov, Sosıalıstik Eńbek Eri Nú­sipbek Áshimbaev, Narynqol aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy Baǵjan Saban­shıev, aýdandyq «Sovettik shekara» gazetiniń redaktory Dáýlet Jeldik­baev, sharýashylyq basshylary Keńesbaı Baıqanov, Nuráji Esirkepov jáne Qarasaz aýylynyń ardagerleri Muhametjan Qılybaev, Tashaýhan Álimbekov, Qasym­baı Dáýqabaqovtar oılaryn ortaǵa saldy. Aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Baqyt Ospanov mýzeıdiń kerek ekenin, mańyzdy ekenin qadap turyp aıtty. Onyń jobasyn jasaý aýdandyq qurylys-sáýlet bólimine tapsyryldy. Qara­sazdaǵy sharýashylyq basqarmasy­na da birqatar mindet júkteldi. Keshikpeı osy aıtylǵandardy negizge alyp aýdan­dyq partııa komıtetiniń bıýrosy qaýly qabyldady.

Endigi másele, oblystyq atqarý komı­tetiniń sheshimin shyǵartyp, jobany úlken josparǵa engizý bolatyn. Sonda ǵana qa­jetti qarjy bólinedi. Al quny mıllıon somnan asatyn qurylystarǵa ruqsat berý Máskeý arqyly júzege asady. Osy áńgime kóterilgen 1989 jyly oblysta Súıin­baı baba mýzeıin salý jumysy bas­talǵan. Sondyqtan jaǵdaı kúrdeli edi. Mádenı-rýhanı nysandarǵa bólingen mem­le­ket­tik lımıt eki mýzeıge jete me, jet­peı me? Jaýabyn kútken suraqtar bári­mizdi tolqytty.

Qyrkúıek aıynda Almaty oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Qa­sym Tólebekov pen oblystyq at­qarý ko­mıte­tiniń tóraǵasy Anatolıı Fedo­rovıch Romanovtyń Qarasazǵa kele qalǵany.

– Qasym Qajybaıuly, sizderge aıtyp júrgen Maqataev mýzeıi, mine, osynda salynbaqshy, – dedi aýdan basshysy Baqyt Ospanov mádenıet úıiniń shyǵys ja­ǵyndaǵy alańqaıdy kórsetip. Al qurylys qunynyń tym qymbat ekenin estigen kezde Qasym Tólebekovtiń úni ashylaý shyǵyp ketti. Esesine Alekseı Fedorovıch sal­maq­ty, ornynan qozǵala qoıǵan joq.

– Sabyr... sabyr etińiz, Qasym Qajy­baıuly. Áńgime aqyn týraly bolyp tur ǵoı. Maqataevtyń asa myqty aqyn ekeni meniń qulaǵyma jetti. Sondyqtan biz mýzeı úshin 1990 jylǵa qarjynyń 400 myńyn bersek, al qalǵanyn 1991 jyly bólsek qalaı bolady? – dedi.

– A, solaı ma? Tabylǵan aqyl. Onda ke­listik, – dep Qasym Qajybaıulynyń qa­baǵy birden jadyrady. Keıin bildik, biz­ge aıqaılaǵany A.S.Romanovty tez kóndi­rý úshin ózinshe bir qoldanǵan amaly eken... Sóıtken mýzeı Muqaǵalı aǵamyz­dyń 60 jyldyǵyn ataǵan kúni esigin kópshilikke aıqara ashty», – deıdi Tursyn Shormantegi.

Mýzeı erekshe kelbetimen kóz tart­ty. Mundaı nysan Qarasaz aýyly turmaq, aýdan ortalyǵynda bolǵan emes. Aqyn­nyń jy­ryn súıgen qalyń jurt ony kórý úshin alys aımaqtardan atsabyltyp kelip jatty.

Kópshiliktiń kókeıinde júrgen bir tol­ǵanysty klassık jazýshy Berdibek Soq­paqbaev mereıtoı minbesinen aıtyp saldy. Klassık jazýshy osy sózi ar­qy­ly erteńgi kúnderge eskertý jasady. Endeshe Baqqoja Muqaıdyń esteligine kóz salaıyq.

«...Murajaıdyń ashylý rásiminde Bekeń sóz sóılep, kóńildiń kirbińin, reni­shin aıtty. ... Shart synbaǵanmen qatty shamyrqandy.

– Muqaǵalıǵa kóziniń tirisinde ne jaq­sylyq jasap edińizder? Ol myna ómir­den túk kórmeı, eńbeginiń jemisin tat­paı ótip ketti. Osy qurmetti oǵan sol ýaqyt­ta jasasańdar, Muqaǵalı mańdaıy jar­qyrap ortamyzda júrmes pe edi?! Oǵan mýzeıdiń de, eskertkishtiń de keregi joq. Onyń máńgilik eskertkishi – óleńderi! – dedi.... Dańǵaza qýǵan qalyń jurt Berdibek Soq­paqbaevtyń aıtqanyn tez umytty» degen eken kórnekti qalamger Baqqoja Muqaı.

 

Ǵasyr aqyny

 Adamzat balasy kezekti júzjyldyqty aıaqtap, HHI ǵasyrǵa qadam basty. Bir jyldan soń, ıaǵnı 2001 – Muqaǵalı Maqa­taevtyń 70 jyldyq mereıtoıy edi. Bul kezde qalamgerdiń ataǵy burynǵydan da jer jardy. «О́shedi óleń, nemese kóshedi óleń» dep edi jyr tarlany. О́nerdiń ól­shemin dál aıtqan eken.

Qyzyǵy sol, endi Muqaǵalıdy mara­pattyń ózderi izdedi. 2000 jyly Alash­t­yń arda týǵan eki aqynyna – Maǵjan Jumabaev pen Muqaǵalı Maqataevqa Jazý­shylar odaǵynyń uıǵarymy boıyn­­sha «Ǵasyr aqyny» ataǵy berildi. «Amanat» jyr kitaby úshin Muqaǵalı Maqataev Qazaqstan Memlekettik syı­lyǵynyń laýreaty atandy. 70 jyldyq mereıtoı naǵyz halyqtyq merekege aınaldy. Qazaq eliniń tórt qubylasy túgel­deı aqynǵa arnalǵan ádebı-mádenı is-sharalardy jarysa ótkizip jatty.

Mundaıda Muqaǵalı týǵan óńirdiń qar­qyny bólek bolýǵa tıisti ǵoı. Shalkóde jaılaýy men Qarasaz shattyqqa keneldi, shabytqa bólendi. Bul mereıtoı «Ǵasyr aqyny» taqyrybymen uıymdastyryldy. Oǵan qatysqan aǵaıyndardyń esinde shyǵar, aqynnyń týǵan baýyry Toqtarbaı Maqataev, birge ósken qurdasy Ábdike Asanov, qalamger inileri Orazaqyn Asqar men Baqqoja Muqaılar qonaqtardyń qolyna sý quıyp júgirip júrdi. О́tpeli dúnıe degen sol ǵoı, qazir sol ardaqty azamattar aramyzda joq.

Kórnekti qalamger Beksultan Nurje­ke­­uly baıandama jasady. Keń tynys­ty ádebı saraptamada bári aıtyldy. Muqa­ǵalıdy tórine shyǵarǵan poezııa pat­shalyǵynyń ǵajaıyp qupııalary aqta­ryl­dy. Aqynǵa degen, aǵasyna degen qur­met pen saǵynysh kórkemsóz bolyp quıyldy.

Jazýshy Qabdesh Jumadilovtiń sózi de eldi eleń etkizdi.

– Muqaǵalı – muńdy aqyn. Onyń muńy – tabıǵı muń, taǵdyrdyń ózi basyna sal­ǵan muń... Bireýler Muqaǵalı qýǵyn-súrgin kórmedi deıdi. Qalaı kórmedi?! Sen­beseńizder mynaǵan qarańyzdar, 20 jasynda partııa qataryna ótken eken, sodan shyǵaryldy. Jurttyń bárine jetken jumys oǵan jetpedi. Jazýshylar odaǵy mú­sheliginen alastatyldy. Muqaǵalı ól­gen kúni qarbalasyp júrip ony qalpyna kel­tirdi. Bul sonda qýǵyn-súrgin emeı nemene?! Muqaǵalıdyń qýǵyn-súrgin kór­meýi múmkin emes. Totalıtarlyq zamannan taıaq jemeýi, otqa túspeýi, qurbandyq bermeýi múmkin emes. Sebebi ol – ult aqyny, – dedi Qabdesh aǵa Jumadilov.

Qonaqtardyń bir toby sol kúni aqyn­nyń kindik qany tamǵan eski Qarasazdyń ornyna táý etti. Orazaqyn Asqar tarıh­tyń qoınaýyna ketken osy aýylda aqynmen alǵash ret qalaı kezdeskenin esine túsirdi. Kóneniń kózindeı bolyp jol boıynda turǵan jalǵyz terekke toı qonaqtary yrym etip aq baılady.

 

Úsh erekshelik

Serik Úmbetov bastaǵan Almaty obly­synyń ákimdigi aqynnyń 80 jyldyǵyna erterek kiristi. 2010 jyldyń ózinde-aq tıisti josparlar, keshendi sharalardy iske qosty. Oblystyq máslıhat mereıtoı máselesin sessııada qarap tıisti sheshimder shyǵardy. Sol negizde bıýdjetten qarjy bólindi. О́ıtkeni Muqaǵalı Maqataev endi ult­tyń, memlekettiń úlken aqyny retinde tul­ǵalandy. Onyń óleńderi adamtaný ǵyly­mynyń quramdas bóligine aınaldy. Táýel­sizdikti nyǵaıtýǵa qýat beretin ulttyq ıdeo­logııanyń kórkem quraly bol­dy. Qo­ǵam aqyn murasyna osyndaı baǵa berdi.

Sondyqtan shyǵar, aqynnyń týǵan jeri Qarasaz tolyqtaı abattandy. Buryn­ǵy memorıaldyq mýzeıdi qaıta jasady. Osy tektes jumystar toqtaýsyz jalǵasty. Demeý­shiler de kómekterin aıaǵan joq. Kele­tin qonaqtardyń sany burynǵydan kóp bolady dep boljanǵan edi. Esep sol mólsherden aýytqymady.

– Búgingi tańda muqaǵalıshyl jas­tar kóbeıdi. Qarapaıym jurt aqyndy aspan­datyp jatyr. Oblys basshysy odan shet qalsa azamattyqqa syn emes pe? Son­dyqtan Muqaǵalı Maqataevtyń esimin erek­she jańǵyrtyp, toıyn – halyqtyń toıyn­daı etip ótkizýdi jón sanadyq, – dep­ti sol kezdegi oblys basshysy Serik Úmbetov.

Endi 80 jyldyq mereıtoıdyń basty erekshelikterine toqtalaıyq. Birinshi­den, toıdyń kirispesi Uzynaǵashtan bas­taldy. Súıinbaı, Jambyldyń dańqyna Muqaǵalıdyń dańqy qosylǵandaı áser berdi. Osy óńirdiń perzenti, uly kompozıtor Nurǵısa Tilendıev pen Qarakastekte týǵan kórnekti qalamger, jastar gazeti­niń redaktory bolǵan Seıdahmet Berdiqu­lovtardy kim bilmeıdi?! Olar Muqaǵalı­dy jáne Muqaǵalı murasyn ardaqtaı alýdyń ónegesin kórsetken qaıratkerler. Bári jınaqtalyp, aqyndar men batyrlar elinde ádemi kórinis bergeni kópshiliktiń jadynda.

Ekinshiden, «Keń dúnıe, tósińdi ash, men kelemin» dep atalatyn jyr múshaırasy sátti uıymdastyryldy. Onyń mazmuny men sapasy tyńdaýshylardy tamsandyrdy. Múshaıradaǵy óleńder bir-birimen tutasqanda Muqaǵalı týraly jazylǵan ǵajap poemanyń taraýlary sekildendi. Aqynnyń óleńmen somdalǵan kórkem beınesin kózimizge elestetti. Osynaý jyr jarysyna – Iran-Ǵaıyp, Járken Bódesh­uly, Ádilǵazy Qaıyrbekov, Serik Aqsuń­qaruly, Kádirbek Qunypııauly, Ábýbákir Qaıran, Jaras Sársek sııaqty esimi elge áıgili qalamgerlerdiń qatysqany kóp jaıdy ańǵartsa kerek. Elimizdegi «100 jańa esimniń» qataryna engen, búgin Par­lament Májilisiniń depýtaty Maqpal Mysa birinshi oryndy ıelenip, top jarǵan júırikteı jarq etip poezııa alańynda oıqas­tady. Qazaqstan Jazýshylar odaǵy taǵaıyndaǵan M.Maqataev atyndaǵy ádebı syılyqtyń laýreaty Júrsin Erman alaman jarystyń bas júldesin qanjyǵasyna baılady. Aqyn aǵasyn saǵynǵan Júrsin aqynnyń daýysy Elshenbúırek shyńdaryn jańǵyrtty.

 

...Qara óleńmen kógerer dep kósegem,

Janyn jyrǵa jórgek etip tósegen.

Bir óleńge bar ǵalamdy syıǵyzdy ol,

Sońǵy óleńim emes pe dep osy óleń.

 

Bilýshi edi ol ajalynyń kútpesin,

Bilýshi edi bárin jazyp bitpesin.

Qolyndaǵy qalam sýsyp túskende,

Sońǵy óleńniń qoıdy sońǵy núktesin.

 

Qolynda óleń – qansyraǵan

jansyz hat,

Jylap turdy júregimen

jar syzdap.

Tirshilikte qolǵa túspeı, ólgende.

Basyna kep qonyp jatty arsyz Baq.

 

Tasynǵanda – teńiz bolyp tolatyn,

Ashynǵanda – gúldeı qýrap, solatyn.

О́leń úshin ómir súrgen sol aqyn –

Muqaǵalı Maqataev bolatyn! –

dep tolǵanǵan eken Júrsin Erman «Baq pen sor» atty jyrynda.

Úshinshiden, aqynnyń uly Juldyz Maqataevqa temir tulpardyń kilti ta­bys­taldy. Eń úlken qurmettiń Maqataevtar áýletine tıeseli ekenin azamattar azdap keshikse de, aqyry bildi. Aıtpaqshy, este­likter, zertteýler, aqyndy keıipker etken órnekti shyǵarmalar jáne Muqaǵalı óleńderine jazylǵan ánder úlken-úlken tórt kitap bolyp baspadan shyqty. Mereı­toı jaqsy qyrlarymen jaqsy áńgimelerge aınalyp baıtaq qazaq jerine tarap jatty.

 

45+45 bolady 90

Mine, aqıyq aqyndy ardaqtaǵan el-jurt, qalyń oqyrman 90 jyldyq dep atalatyn besinshi mereıtoıǵa da qadam basty. Bul shara burynǵylardan tartymdy ári qyzyq bolýǵa tıisti dep oılaımyz.

Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalovtyń uıǵarýy boıynsha Taldy­qor­ǵandaǵy jastar saıabaǵyna Muqaǵalı­dyń bıýsti ornatyldy. AQSh-taǵy Nıý-Iork baspasynan aqynnyń jyr kita­by aǵylshyn tilinde shyqty. Taıaý kún­derde Narynqolda eńseli eskertkish boı kótermek. Basqa sharalardyń da qarasy az emestigin estidik.

О́tken kóktemde qarasazdyqtar Abaı jylyna qýandy. Uly hakimge arnap «Abaı jaqqan bir sáýle sónbeý úshin» atty mazmuny tereń ádebı kesh ótkizdi. Elshenbúırek eteginen Jıdebaıǵa ystyq sálemderin joldady. Abaı jolynda Muqaǵalıdyń da aıanbaǵanyn sóz etti, eske túsirdi.

Bıylǵy mereıtoı – 45 te 45 bolyp teńes­ken, aqynnyń eki ǵumyrynyń qosyn­dysy sııaqty. Muqaǵalıdyń aq tulpary shabysyn aryndata túsip órlep barady. Poezııanyń altyn taǵynda oǵan qolyn bulǵap, jymııa qarap Abaı atasy otyr!

 

Batyq MÁJITULY,

«Muqaǵalı» jýrnalynyń bas redaktory