Nur-Sultan qalasyndaǵy gúl satatyn dúkenniń aldynda jınalǵan qaraqurym halyq birneshe kúnnen beri áleýmettik jelide shý bolyp jatyr. Jaıshylyq kúnderi jurtshylyqtyń bir jerde osynsha kóp jınalýy − shynymen de sırek qubylys. Kúnniń sýyǵyna, vırýstyń órship turǵanyna qaramastan, eldi ala tańnan turǵyzyp, kishkentaı bir dúkenniń aldynda alyp kelgen ne deısiz ǵoı? Sóıtsek, munda utys oınatylatyn kórinedi, jurtshylyqtyń kóksegeni – utystan tegin kólik utyp qalarmyz degen dáme eken.
Bizdiń qoǵamda tegin dúnıeni qarpyp qalý, Úkimetke ıek artý, bireýdiń esebinen ómir súrý, jandy qınamaı, jeńil jolmen aqsha tabýǵa umtylý psıhologııasy basym. Azamattardyń boıynda paıda bolǵan mundaı minez-qulyqty bir kezderi ótpeli kezeńniń qıyndyqtaryna baladyq.
Rasymen elimiz alǵashqy jyldary áleýmettik-ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan tusta kóp adam nápaqasynan aıyrylyp, abdyrap qaldy. Jurtshylyq qaıtsem aqsha taýyp, kúnimdi kóremin degen kúrdeli jaǵdaıdy bastan keshirdi. Al qazir zaman basqa. El azamattary naryq zańdylyqtaryna beıimdelip, óz kúnin ózi kóretindeı deńgeıge jetti. Biraq sana-sezimimiz áli kúnge jańarǵan joq. Tegin dúnıe úshin jantalasa umtylý paternalıstik pıǵyldan áli kúnge aryla almaı jatqanymyzdy kórsetse kerek.
Jalpy álemde ártúrli áleýmettik baǵdarlamalar engizip, halqyn qoldap otyrǵan sanaýly-aq el bar. Sonyń biri – Qazaqstan. Al kóptegen memleket mundaı «qaıyrymdy» qadamǵa bara bermeıdi. Mysaly, Qazaqstanda eldi demep jiberýdiń birtalaı tetigi qarastyrylǵan. Mysaly, turǵyndar qurylys kompanııasyna aldanyp, úıin ala almaı júrse, kómekke keletin – memleket. Al Amerıkada, Eýropa elderinde mundaı túsinik joq. Qurylys kompanııasy men azamattyń arasyndaǵy jeke kelisimge aralaspaıdy. «Bul – sol adamnyń óz sheshimi, eshkim oǵan kúmándi qurylysqa aqsha salýǵa ıtermelegen joq» degen kózqaraspen qaraıdy. Buǵan halqy da úırengen.
Al bizde birden «Úkimet qaıda qarap otyr?» dep, ózderiniń kinásin ózgeden izdep shyǵa keledi.
Ánebir kezderi Prezıdent tapsyrmasymen «azamattardyń kredıt júktemesin azaıtý» naýqany júrdi. Bul kezde de jurtshylyq onyń talaptaryna sáıkes kelsin-kelmesin, jappaı ótinish jaýdyrýǵa kiristi. Kredıt keshirimine ilikpeı qalǵandar taǵy sol «Úkimet nege kómektespeıdi?» degen uranyna basty.
Álbette, memlekettiń áleýmet aldyndaǵy belgili bir jaýapkershiligi bolýy kerek. Ásirese, kóp balaly otbasylarǵa, jalǵyz basty analarǵa, balalar úıleriniń tárbıelenýshilerine, múgedek bala asyrap otyrǵan azamattarǵa Úkimet kómektesýi tıis. Ekonomıkalyq daǵdarys kezinde azamattar jumyssyz qalsa da memleket tarapynan kómek berilýi kerek. Biraq Úkimet jaqtan osal toptardyń eńsesin kóterýge baǵyttalǵan az-kem kómegi bola qalsa, ony alyp qalýǵa bári jantalasyp umtylady.
Byltyr koronavırýs órshigen tusta memleket jumyssyz qalǵandarǵa eń tómengi aılyq kórsetkish esebinde 42500 teńge bergeni belgili. Bul járdemaqyny jumyssyzdar ǵana emes, jumys istep júrgen aıaq-qoly balǵadaı jandar da alýǵa jantalasty. Tipti keıbireýler baıaǵyda súıegi qýrap, ólip qalǵan týystardyń atynan da ótinish berip jibergen. Muny áleýmettik masyldyq demeske lajy joq. Úkimetten kelgen tegin dúnıe me, elden qalmaı, alyp qalý kerek! Mine, paternalıstik pıǵyl degen osy. Áıtpese, bul bolmashy aqsha qaı jyrtyqqa jamaý bolsyn?!
Sarapshylar áleýmettik masyldyq qoǵamdaǵy joqshylyq jáne muqtajdyqpen qatar júredi dep esepteıdi. Aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen júrip úırenip alǵan adamnyń ómir salty da soǵan qaraı beıimdeledi. Kómek alyp, tegin dúnıege úırenip qalǵan adamda ári qaraı da ala bersem degen túsinik qalyptasady. Al budan qutylýdyń jalǵyz joly – sanany jańartý, ar-namysty oıatý. Qazaqta tilemsek degen jaqsy uǵym emes. Tilemsektene berý, suranshaq bolý – bul da paternalıstik kórinis. Onyń artynda masyldyq, jalqaýlyq, erinshektik turady jáne bul uıat nárse, namyssyzdyqtyń bir túri. Sondyqtan mundaı áleýmettik masyldyq sanadan aýlaq bolǵan jón. Tepse, temir úzetin azamattar nápaqasyn tek eńbektenip tapqany abzal. О́ıtkeni tabysqa jeteleıtin jalǵyz jol – oqý men eńbek. Aldyǵa maqsat qoıyp, eńbek etken adam eshqandaı utyssyz-aq, jetistikke jetetini anyq. Uly Nerý aıtqandaı, «Kimde-kim batyl qımyldap, eńbek etse, tabys sonyń úlesine kóbirek túsedi».