Táýelsiz Qazaqstannyń Jeti qazynasy: Indýstrııalyq-ınnovasııalyq ekonomıka

«Tórtinshi qazynamyz: ındýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq ekonomıka. Indýstrııalyq baǵdarlama – bizdiń eko­no­mıkamyzdyń bolashaǵy». 

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty

jıynda sóılegen sózden.

Táýelsizdigimizdiń 22 jylyn atap óttik. Onyń tartýy retinde halqymyz ıe bol­ǵan óte qun­dy jeti qazyna Elba­sy baıan­damasynyń negiz­gi ar­qaýy boldy. So­nyń biri – ındýstrııalyq-ınnov­a­sııalyq ekonomıka. «Indýs­trııa­lyq baǵdarlama – bizdiń eko­no­mı­ka­myzdyń bolashaǵy. XXI ǵasyrda bar­lyq tabysty ulttardyń jolyn ındýstrııalyq áleýet pen ınnovasııalar aıqyndaıdy. Son­dyqtan ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damýdyń joǵar­ǵy nátıjesi – Táýelsiz Qazaq­stannyń ekonomıkalyq bekemdi­giniń basty máselesi», dep atap kórsetti Elbasy.

«Tórtinshi qazynamyz: ındýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq ekonomıka. Indýstrııalyq baǵdarlama – bizdiń eko­no­mıkamyzdyń bolashaǵy». 

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty

jıynda sóılegen sózden.

Táýelsizdigimizdiń 22 jylyn atap óttik. Onyń tartýy retinde halqymyz ıe bol­ǵan óte qun­dy jeti qazyna Elba­sy baıan­damasynyń negiz­gi ar­qaýy boldy. So­nyń biri – ındýstrııalyq-ınnov­a­sııalyq ekonomıka. «Indýs­trııa­lyq baǵdarlama – bizdiń eko­no­mı­ka­myzdyń bolashaǵy. XXI ǵasyrda bar­lyq tabysty ulttardyń jolyn ındýstrııalyq áleýet pen ınnovasııalar aıqyndaıdy. Son­dyqtan ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damýdyń joǵar­ǵy nátıjesi – Táýelsiz Qazaq­stannyń ekonomıkalyq bekemdi­giniń basty máselesi», dep atap kórsetti Elbasy.

Atalǵan baǵdarlamanyń al­ǵash­­qy nusqasy, ol týraly sheshim biz­de sonaý 2003 jyly alynyp edi. So­dan keıingi 5 jyl ishinde ındýs­trııa­lyq damýdyń baǵyt-baǵda­ry aı­shyqtaldy, ulttyq ınno­vasııa­lyq júıe jasaýdy basta­dyq, osy saladaǵy shetel tájirı­bele­rine kóz jiberdik. Desek te, osy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­lamany iske asyrý jolynda sol jyldary aıtarlyqtaı nátıjege qol jetkize almadyq. Ekonomıkalyq damý sol syńarjaq qalpynda qaldy, tehnologııalyq deńgeıimiz óspedi. Osyndaı jaǵdaıdyń eki sebebin aıtyp ketýimiz kerek.

Birinshiden, atalǵan baǵdarlama – ekonomıkalyq damýdyń jańa baǵyty, jańa joly. Onyń qyr-syryn, tıimdi tetikterin meńgerý úshin birshama ýaqyt kerek boldy. Ekinshi sebep – osy baǵdarlamany oryndaýǵa jaýapty basshylar men mekemelerdiń enjarlyǵy, olar tarapynan tıisti belsendiliktiń bol­maýy. Sol jyldary munaı ba­ǵasy toqtamaı ósip, ony satýdan tús­ken qarjylar elimizge kóptep quıy­lyp jatty. Osynyń arqasynda kóp­tegen salalarda toqmeıilshildik oryn aldy. О́z kezeginde ol atalǵan baǵdarlamany oryndaýǵa ynta-jigerimizdi ósirmedi.

2007-2008 jyldary álem eko­no­mıkasy men qarjy salasy úl­ken daǵdarysqa tireldi. Kóp uza­maı onyń salqyn áseri bizge, Qa­zaq­stanǵa da keldi. Shetelden kele­tin ne­sıe qarjylar, ınvestısııa­lar kilt toqtady, bankter alǵan qaryz­daryn óteı almaı, bankrot bo­lýǵa taıandy. Biz shetelderge shy­­ǵaryp, sodan negizgi tabysty taba­tyn munaı, basqa da shıkizat qoryna suranys azaıdy, olardyń baǵasy da tómendeı bastady. Jalpy aıtqanda, qarjy tapshylyǵy, bizdiń negizgi eksporttyq taýarlarymyzǵa suranystyq azaıý el ekonomıkasyn tyǵyryqqa tiredi. Osydan keıin ártúrli sharalar qoldanyp, ásirese, qomaqty ulttyq qorymyzdyń ar­qasynda tyǵyryqtan shyqtyq desek te, ekonomıkanyń damý qarqyny áli de tómen.

Osyǵan baılanysty eko­no­mı­kanyń turaqty damý jolynyń tetikterine erekshe kóńil bólý kerektigi burynǵydan da anyq bolyp, kún tártibinde turdy. Turaqty ekonomıkalyq damýdyń birden-bir tıimdi joly ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý ekeni aıqyndala tústi. Mine, osyndaı strategııalyq qajettikten týǵan, el ekonomıkasyn turaqty damytýdyń basty arnasyn qalyptastyratyn 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlama Elbasynyń tikeleı qol­daýymen dúnıege keldi. Bıyl tór­tinshi jyl ony oryndap jatyrmyz. Qol jetkizgen nátıjelerimiz, áli de sheshimin tappaǵan máseleler týraly keıinirek toqtalarmyz. Eń aldymen, osy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń mańyzy nede, ol ne sebepten, Prezıdent aıtqandaı, bizdiń ekonomıkalyq bekemdigimizdiń basty máselesi. Bul baǵdarlamanyń negizgi nysandary, kózdegen maqsattary nede, ekonomıkada oryn alyp otyrǵan qandaı kúrdeli problemalardy sheshýge jol ashady. Mine, osylarǵa toqtaıyq.

Birinshi maqsat – el ishindegi óndiristi jańa zaman talabyna sáı­kes negizde jan-jaqty damytý, ony ártaraptandyrý, ásirese, óń­deýshi salany jedel damyta otyryp, Qazaqstan ekonomıkasyn syńarjaqtyqtan shyǵarý. Keshegi álemdik daǵdarys tusynda ekono­mıkanyń turaqty damýynyń birden-bir tetigi jan-jaqty damyǵan, ártaraptandyrylǵan óndiris ekenine kóptegen elderdiń, onyń ishinde bizderdiń de kózimiz jetti. Búkil Eýroodaq elderi kúızeliske túskende tek qana Germanııa burynǵy qalpyn ózgertpeı, turaqty damý ústinde. Sebebi, jan-jaqty damyǵan óz elinde óndirisi bar. Osyndaı ár­taraptandyrylǵan óndiris bu­ryn­ǵy kezderde Amerıka Qurama Shtattarynda da bar edi, biraq ondaǵy kásipkerler burynǵydan da mol tabys kózderin izdep, sońǵy 30-40 jyl shamasynda óz kásiporyndaryn Amerıkadan basqa, jumys kúshi arzan elderge ne aýys­tyryp, ne sol jerlerge jańadan sala bastady. Muny aýtsorsıng nemese ekonomıkany damytýdyń tıimdi saıasaty dep maqtanyshpen aıtqan amerıkalyqtar keshegi álemdik daǵdarysqa eko­no­mıkanyń tiregi bolatyn óndirissiz keldi, osynyń saldarynan búgin de kúızelis ústinde. О́ndirisi shamaly, ártúrli qyzmet kórsetýmen negizgi tabysyn taýyp otyrǵan elder de kúızeliske ushyrady. Qyzmet kórsetý salasyn damytý kerek, biraq ol ekonomıkanyń turaqty damýynyń negizi bola almaıtynyna kóptegen elderdiń kózi jetti. Bizde ishki jalpy ónimniń qomaqty salasyn qyzmet kórsetý salasy beredi, biraq keshegi tyǵyryq zamanynda ol turaqty damýdy qamtamasyz ete almady. Sondyqtan, ishki jalpy ónim, onyń jan basyna shaqqandaǵy mólsheri basqa eldermen salystyrýǵa jaraǵanmen, onyń negizi nede: shyǵarǵan taýarlarda ma, álde qyzmet kórsetý salasynda ma. Osyǵan muqııat qaraýymyz kerek. Qoryta aıtsaq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý degenimiz –ártaraptandyrylǵan, óńdeýshi salasy jetekshi bolatyn óndiris keshenderi. Bizge osyny jasaý kerek. Bul – birinshi maqsat.

Ekinshi maqsat – jańa tehnologııa, tehnıka negizinde salynǵan jańa kásiporyndar nemese kúrdeli jańǵyrtýdan ótken burynǵy kásip­oryndar negizinde óndiris sala­syndaǵy eńbek ónimdiligin eselep arttyrý. Nege AQSh, Eýropa elderi ozyq damyǵan elder dep atalady. Sebebi, bireý-aq. Ol elderdegi eńbek ónimdiligi basqa elderden, ásirese, bizderden san ese artyq. Sondyqtan eńbekpen alynǵan tabys – ol el­derdegi baılyqtyń negizgi kózi. Biz – Prezıdentimizdiń «2030», «2050» baǵdarlamalary arqasynda alysqa kóz jiberip, álem órkenıetiniń joǵary satylaryna shyǵýǵa bet burǵan elmiz. Osyǵan jetýdiń birden-bir joly – eńbek ónimdiligin eselep arttyrý. Sondyqtan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasynyń dittegen maq­satynyń biri, tipti, biri emes, biregeıi – óndiris salasynda, osy arqyly jalpy ekonomıkada eńbek ónimdiligin arttyrý.

Atalǵan baǵdarlamanyń taǵy bir maqsaty – ekonomıkany ınno­vasııalyq turǵydan damytý, tıimdi jumysty qamtamasyz etetin ult­tyq ınnovasııa júıesin jasaý. Pre­zıdent aıtqandaı, ınnovasııa jaıdaq uran bolmaýy kerek. Biz­ge eńbek ónimin ósiretin, ulttyq bıznestiń, kásipkerliktiń básekege bekemdigin arttyratyn, tehnıkany, tehnologııany kúrdeli jańartatyn, jaqsartatyn ınnovasııalyq she­shimder, ádister, jańalyqtar kerek. Álem tájirıbesine qarasaq, aldyńǵy qatardaǵy elderde búgin ishki jalpy ónimniń úlken bóligi osy ınnovasııalyq damý arqyly óndiriledi, dálirek aıtsaq, Eýroodaq elderi sońǵy ýaqytta ishki jalpy ónimniń 40-50 paıyzyna deıin osy ınnovasııalyq negizde alyp otyr. Myna zaman – biriniń artynan biri týyp jatqan jańalyqtardyń, jańa tehnologııalardyń, jańa ádistemelerdiń, olardy tezirek ıgerýge, tıimdi paıdalanýǵa álem deńgeıindegi úlken básekelestiktiń zamany. Oǵan qabilettiler utady, qabiletsizder utylady. Sondyqtan bizge tek ártaraptandyrylǵan óndiris qana emes, tıimdi jańalyqtarmen, ınnovasııalyq sheshimdermen sý­syn­daǵan óndiris kerek. Shetel táji­rıbesine júginsek, joǵary tehnologııa, damyǵan ǵylym, jańalyqqa yntaly, qushtar mamandar daıarlaǵan elder sońǵy 25-30 jylda osy ınnovasııalyq damý jolyna tústi.Sondyqtan da áńgimeniń arqaýy bolyp otyrǵan baǵdarlama osy ınnovasııalyq damýdy qamtamasyz etýi kerek, sondyqtan da ony bizder ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy deımiz.

Onyń taǵy bir úlken maqsaty – jańa zamannyń óktem talabyna jaýap bere alatyn ulttyq kadrlar quramyn jasaý, olardyń bilimi men biligin arttyratyn keshendi sharalardy iske asyrý, ǵylymı izdenisterdi eń ózekti máselelerge, sheshýshi salalarǵa burý, el ekonomıkasynyń, jalpy halyqtyń jasampazdyq áleýetin ósirý. Shıkizat emes, tabı­ǵı baılyq emes, adamnyń bilimi men biliginiń, jasampazdyǵynyń negizinde qalyptasqan ekonomıka turaqty damı alady. Ony birshama elderdiń ozyq úlgisi kórsetip otyr. Áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń negizi búgingi tańda, ásirese, keleshekte adam faktory bolýy kerek. О́rkenıettiń kókjıegi de osy adamı faktorǵa, onyń bıik dárejede somdalýyna baılanysty. Ulttyq kadr desek, onyń aıtylǵan joǵary talaptarǵa sáıkes bolǵanyn talap etemiz. Indýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq baǵdarlamanyń kózdegen ny­sanasynyń biri – osy sapaly bi­limmen, ozyq tájirıbemen sýaryl­ǵan, óndiristi, jalpy ekonomı­ka­ny, onyń basqarý júıesin ná­tı­jeli júrgize, basqara alatyn kreatıvti kadrlar jasaqtaý. Ma­man, onyń biliktiligi, zaman talabyna daıyndyq deńgeıi – bizdiń bo­lashaqta álem elderiniń arasynda alatyn ornymyzdyń sheshýshi faktory. Osyǵan jol ashatyn údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń, onyń tııanaqty oryndalýynyń biz úshin mańyzy óte zor.

Joǵary tıimdi ekonomıkalyq sharýashylyqpen aralaspaıtyn aza­mat­tar Qazaqstanda barshylyq. Jal­py, jumyssyzdyq deńgeıi elimizde tómen bolǵanymen, kóptegen jumys oryndarynyń tehnologııalyq deń­geıi, ondaǵy eńbek ónimdiligi óte tómen. Eger jaǵdaı durystalmasa, tıimdi ekonomıka jasaı almaımyz, kózdegen nysanaǵa jete almaımyz. Qazir Qazaqstanda óz sharýasymen aınalysyp júrgen 2,7 mln.-ǵa jýyq adam bar. Kóbisi saýaty az, kásibı mamandyǵy tómen, tehnıkasy joqtyń qasy, qarabaıyr jumyskerler. Olardyń tapqan-taıanǵandary memleketti baıytpaq túgili, óz otbasyn asyraýǵa birde jetip, birde jetpeıdi. Bulardy jumyssyzdar nemese jumysynyń tıimdiligi joqtyń qasy desek te bolady. Jańa tehnologııalyq deń­geıde kásiporyndar salyp, jumysy joqtardy nemese mardymsyz ju­mys istep júrgenderdi osyndaı kásiporyndarǵa tartý kerek. Jańa­lyqqa úıretip, olardyń eńbek ónimdiligin arttyrý kerek.

Endi bir osy baǵdarlama ar­qy­ly nysanada turǵan másele – el ekonomıkasynyń básekege qabi­let­tigin arttyrý. Kóptegen álem el­derimen saýda-ekonomıkalyq baılanystamyz. Bizdiń kásiporyndar álem narqynda ózi óndirgen taýarlarymen basqa elderdiń osyndaı taýarlarymen sapasy men baǵasy jaǵynan básekege túsedi, sapasy joǵary, baǵasy tómen buıym suranysqa ıe bolady. Al sapaly buıym jasaý úshin sapaly tehnologııa kerek, baǵany tómendetýge múmkindik beretin eńbek ónimdiliginiń ósýi osy tehnologııalarǵa baılanys­ty. Mine, osylarǵa qol jetkizýge múmkindik týǵyzatyn da údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy, ony tolyǵymen oryndaý.

Biz atalǵan baǵdarlamanyń mańy­zy men maqsatyna biraz toq­tal­dyq. Aıtqanymyzdy qoryta kele, bul baǵdarlama – Qazaqstan eko­nomıkasynyń bolashaq bet-perdesin aıqyndaıtyn, onyń Prezıdent aıtqandaı, básekege bekemdigin somdaıtyn baǵdarlama. Álem elderiniń aldyńǵy tobyna jetý múmkindigi de osy baǵdarlamanyń oryndalýyna baılanysty.

Údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlama elimizde eki besjyldyqtyń ishinde tolyǵymen oryndalýy tıis. 2010-2014 jyl­dar­daǵy besjyldyqtyń bıyl tórtinshi jyly aıaqtalyp keledi. Osy jyldary ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama tetikteri jan-jaqty zańdastyryldy, ındýs­trııalandyrý kartasy, óndirgish kúshterdi tıimdi ornalastyrý jobasy, óńirlerdi ındýstrııalandyrý kartasy, 100-den asa memleket tarapynan demeý sharalary iske qosyldy. «Eńbek ónimdiligi-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», 30-dan astam salalyq jáne óńirlik damý baǵdarlamalary jasaldy. Bir sózben aıtsaq zań, demeý, qoldaý tetikteri jan-jaqty jasalyp, baǵdarlamany oıdaǵydaı oryndaıtyn múmkindikter týdy.

Al endi osy óte aýqymdy sharalardy oryndaýdaǵy 4 jyl ishinde qol jetken nátıjeler qan­daı? Prezıdent N.Nazarbaev Táý­elsizdik kúnine ar­nalǵan sal­tanat­ty jınalystaǵy sózinde: «Indýs­trııa­landyrýdyń alǵashqy «besjyldyǵyn» júzege asyra otyryp, biz 200 myńnan astam jumys orny qurylǵan 700 jańa kásiporyn saldyq. Oǵan biz 2 trıllıon 100 mıllıard teńge jumsadyq, biraq bul kásiporyndar tek bıylǵy jyldyń ózinde 2 trıl­lıon 300 mlrd. teńgeniń ónimin óndirdi. Osylaısha, salynǵan qarjy qazirdiń ózinde ózin ózi aqtap jatyr», dep atap kórsetti. Iаǵnı, baǵdarlamany oryn­daýǵa jumsalǵan qarjy tolyǵymen qaıtyp jatyr. Birinshi besjyldyqta osy baǵdarlamanyń negizinde ishki jalpy ónim (IJО́) eń kemi 7,0 trln. teńgege nemese onyń 2008 jyl­ǵy deńgeıinen 2 esege jýyq ósip, IJО́-niń naqty ósýin 5 jylda 15%-ǵa jetkizý kózdelip edi, degenmen, 2011 jyly, ıaǵnı baǵdarlama qabyl­danǵan keıingi 3-aq jylda, osy kórset­kishterge qol jetkizdik. IJО́-niń naqty ósýi alǵashqy úsh jyl ishinde 16,7%-dy qurady. IJО́-niń quramynda óndiristiń óndeý salasynyń úlesin 5 jylda 12,5%-ǵa jetkizý kózdelgen edi, oǵan tórt jylda, ıaǵnı 2013 jyldyń ishinde qol jetedi degen boljam bar. О́ńdeýshi óndiriste birinshi besjyldyqta eńbek ónimdiligi kem degende 1,5 ese ósýi jobalanǵan bolatyn, alǵashqy úsh jylda ol 32,1% ósti, al 2014 jyly, ıaǵnı birinshi besjyldyqtyń sońǵy jyly osy kórsetkish artyǵymen oryndalady, deıdi sarapshylar. О́ndiristiń óńdeýshi salasyndaǵy eńbek ónim­diliginiń ósý qarqyny jalpy eko­no­mıkadaǵy eńbek ónimdiligi ósý qar­qynynan 2,3 esedeı artyq. Osy kórsetkishter – ekonomıkada oryn alyp otyrǵan syńarjaq (tek shıki­zat negizinde) damýdan ony ártarap­tan­dyrýdy kózdegen alǵashqy qadamdar jasalǵandyǵynyń aıqyn aıǵaǵy.

Joǵaryda osy jyldarda 700 ja­ńa kásiporyn salynyp, iske qosyldy dedik. Olardyń ishinde ekonomıka damýyna eleýli úles qosatyn iri kásiporyndar bar. Mysaly, Moınaq gıdroelektrostansasy, Ekibastuzda, elimizdiń birneshe óńirlerindegi jylý elektr stansalary Otanymyzdyń energetıkalyq qýatyn kúsheıtti. Nátıjesinde Dú­nıejúzilik ener­ge­tıkalyq kongrestiń esebi kór­set­kendeı, Qazaqstan ener­getıkalyq turaqtylyq ındeksi boıynsha esepke alynǵan 129 álem elderiniń ishinde 59-shy orynda. Al energetıkalyq qaýipsizdik ındeksi boıynsha sol elderdiń ishinde 6-shy orynda. Halyqtyń energııa kózderin paıdalaný múmkindigi boıynsha sol 129 eldiń ishinde 35-shi orynda. Bári de qanaǵattanarlyq kórsetkishter.

Jalpylap aıtsaq, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn oryndaý boıynsha elimizde sońǵy 4 jylda serpilis bar. 200-ge jýyq jańa eksporttyq áleýeti bar taýarlar shyǵaryla bas­tady. Bizde jasalǵan buıymdar álemniń 110 elinde suranys taýyp otyr. Qazaqstannyń ekonomıkalyq áleýetin aıqyndaıtyn kóptegen halyqaralyq reıtıng, ártúrli kór­­­setkishter jyldan-jylǵa jaq­sarýda.

Degenmen, osyndaı nátıjelerine qaramaı, atalǵan baǵdarlama oı­da­ǵydaı, dálirek aıtsaq, jospar­laǵanymyzdaı oryndalyp otyr dep aıtýǵa negiz joq. Buqaralyq aqparat quraldarynda osy baǵ­darlamanyń aıaq alysy jóninde syn, tipti ashy syn, pikirler aıtylady. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń búgingi qarqynyna onsha kóńili tolmaıtynyn Elbasy da bir-eki ret bildirdi. 600 nemese 700 jańa kásiporyndy iske qostyq deımiz, biraq olardyń el óndirisiniń tehnologııalyq deńgeıine erekshe áseri bilinbeıdi. Jańa tehnologııa, jańa kásiporyn degen uranmen alǵashqy kezde Indýstrııalandyrý kartasyna keıbir qarabaıyr óndiris oryndary da kirip ketken, atalǵan kartany olardan tazalaýǵa májbúr boldyq. О́ńirlerdiń, olardyń basshy mekemeleriniń jańa, tıimdi teh­nologııalar negizinde salyna­tyn kásiporyndardy saraptaý uqyp­tylyǵy tómen. Salynatyn nysandardyń sapasy emes, sany men oǵan bólinetin qarjy kórset­kishterine elikteý ár óńirden, olardyń basshylarynyń sózinen jıi baıqalady. Osynyń saldarynan Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń sarapshylary men basshylary óńirlerden Indýstrııalyq kartaǵa engizýge usynǵan 200-deı bolashaqta salynatyn kásiporyndar tizbesiniń teń jartysyn qabyldamaı, qaıtaryp tastaýǵa májbúr boldy. Atalǵan mı­nıstrlikten basqa osy úlken iske, memlekettik strategııalyq dáre­jesi bar baǵdarlamaǵa úlken jana­shyr­lyq ózge mekemelerden asa baı­qalmaıdy.

Eń ózekti másele – bizdiń mol tabıǵı baılyǵymyzdy shıkizat retinde emes, tereń óńdelgen, qoldanýǵa daıyn buıym retinde shyǵarý máselesi aıtarlyqtaı ilgeri baspaı otyr. Sonaý táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap osy másele kún tártibinde tur. Qansha baǵdarlamalar alyndy, jobalar jasaldy, úlkendi-kishili basshylardyń ýádelerin de estidik, biraq búginge deıin syrtqa óńdelmeı ketip jat­qan munaı, metall, astyq, t.t. Qa­zaqstan emes, bizderden satyp alǵan shıkizatty tereń óńdep, bizden eselep artyq tabys taýyp jatqan sheteldik kásiporyndarǵa tıimdilik berýde.

Aldaǵy besjyldyqtaǵy ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýdyń maqsatyn, baǵyt-baǵdaryn, erek­shelikterin, osy jolda kezdesetin qaı­shylyqtardy, olardy túzeý jol­daryn Elbasy keshegi ótken jal­pyulttyq telekópirde jan-jaqty talqyǵa saldy. Kóptegen salalarǵa shashyla bermeı, tek qana ózimizdiń tabıǵı baılyǵymyzdy tereń óń­deıtin salalardy damytýymyz kerek ekendigin aıtty. Olar munaı-gaz, taý-ken, metallýrgııa óndiristeri, agroónerkásip kesheni. Bul, bizdiń joǵaryda aıtqanymyzdaı, birden-bir durys sheshim. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyna kedergi bolǵan birneshe qolaısyz jaǵdaılar El­basynyń sózinde ashyq aıtyldy. Mysaly, shaǵyn jáne orta bıznestiń oıdaǵydaı damymaý sebebi, quqyq qorǵaý mekemeleriniń olardy damylsyz tekserýmen qursap otyrǵany jáne de kóptegen mınıstrlikter men jergilikti ákimdikterdiń olardy damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaı almaı otyrǵany. О́z tarapymnan osyǵan qosarym, keshegi daǵdarys kezinde ekonomıkany «qoldan basqarýǵa» kóshirip, osy salany memlekettik retteýdi kúsheıtip edik, sol tártip áli kúnge saqtalyp tur. Osynyń saldarynan naryq sheńberi, báseke keńistigi aıtarlyqtaı shek­teldi. Buryn habarlanǵan menshikti jekeshelendirý, halyqtyq IPO baǵdarlamalary oryndalmaı jatyr. Olarsyz ekonomıkada serpilis jasaýǵa bolar, biraq bul óte qıyn ári qymbatqa túsedi.

Sonymen, Elbasynyń qol­daýy­men 2015-2019 jyldardaǵy ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý­dyń basty mindetteri, birinshi kezekte, ındýstrııalandyrýdy qajet etetin óndiris salalary, osy úlken istegi oryn alyp otyrǵan kemshilikterdi joıý joldary, oǵan jaýapty mekemeler atap aıtyldy. Aldymyzdaǵy jarty jylda salynatyn basty nysandar, alynatyn zańdar men erejeler besjyldyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý josparyna muqııat daıynda­lyp engizilýi kerek. Qandaı deńgeıge jetemiz, ekonomıkanyń áleýeti, ásirese, eksporttyq áleýeti qansha ósedi, óndiristiń óńdeýshi salasy qandaı qarqynmen damıdy, ártaraptandyrý qadamy qansha nátıje beredi. Osy baǵdarlamany oryndaýǵa qansha jumys kúshi kerek, olar qansha, qashan jáne qalaı daıyndalady. Qarjy qansha kerek, bıýdjet pen bıznestiń úlesi qandaı, ishki jáne syrtqy qarjy kózderin utymdy paıdalaný úshin qandaı tetikter jasaýymyz kerek. Mine, osy máseleler jarty jyl ishinde tııanaqty sheshimin tabýy tıis.

Bul jańa baǵdarlama desek te, ústimizdegi besjyldyqtan jınaǵan tájirıbemiz bar, ekonomıka, óndiris basshylarynyń, qyzmetkerleriniń osy salaǵa betburysy bastaldy.

Bul – úlken memlekettik, stra­­te­­gııalyq mańyzy joǵary baǵdar­lama. Olar týraly maqala basynda aıttyq. Maǵynasynyń úl­kendigi sondaı, eger osy baǵ­darlama oıdaǵydaı oryndalsa, Pre­zıdenttiń «2030» jáne «2050» baǵ­darlamalarynda órkenıettiń biz kózdegen joǵary satylaryna kú­mánsiz jetemiz. Sondyqtan da ın­dýs­trııalandyrylǵan ekonomıka – bul ulttyq qazyna, osy qazy­na baılyǵymen bizdiń álem keńis­tigindegi alatyn ornymyz anyq­talady. Osy qazyna baılyǵymen turmysy joǵary, baqýatty el sanatyna enemiz.

Ár eldiń óz damýynyń erek­sheligi bar, degenmen, 2019 jy­ly, ıaǵnı ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý jobasynyń sońǵy jyly Qazaqstannyń táýelsizdigine 28 jyl tolady eken. Oıdaǵydaı oryndalǵan atalǵan baǵdarlamaǵa sáıkes táýelsiz Qazaqstan álemdegi ozyq elderdiń jolymen júrip, olar jetken bıikke shyǵyp, álemdik qoǵamdastyqtyń bedeldi múshesi bolyp marqaıatyny sózsiz. Isimizge sáttilik tileıik.