Jeti jyl burynǵy jumbaq jaǵdaıdyń jańǵyryǵy

Jeti jyl burynǵy jumbaq ólim jaıly jańa málimetter jarııa bolǵaly beri qoǵamda Altynbek Sársenbaıuly men onyń oqqaǵary Baýyrjan Baıbosyn jáne júrgizýshisi Vasılıı Jýravlevtiń ólimine qatysty túrli áńgime gýlep ketti. El ishinde úlken qoǵamdyq jańǵyryqqa ulasqan bul «jańalyqqa» alys-jaqyn shetel memleketteri de qulaq túrip, eleń ete qaldy.

Jeti jyl burynǵy jumbaq ólim jaıly jańa málimetter jarııa bolǵaly beri qoǵamda Altynbek Sársenbaıuly men onyń oqqaǵary Baýyrjan Baıbosyn jáne júrgizýshisi Vasılıı Jýravlevtiń ólimine qatysty túrli áńgime gýlep ketti. El ishinde úlken qoǵamdyq jańǵyryqqa ulasqan bul «jańalyqqa» alys-jaqyn shetel memleketteri de qulaq túrip, eleń ete qaldy.

О́miriniń sońǵy jyldary Qazaqstandaǵy oppozısııa jetekshi­leriniń biri bolǵan saıasatker Altynbek Sársenbaıulynyń ólimi shynymen de Rahat Álıev pen Álnur Musaevtyń qandy jospary ma? Altynbektiń ajaly Álıevke qandaı paıda alyp keldi? «Tapsyrys berýshi» retinde 20 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, onyń jeti jylyn ótegen Erjan О́tembaevtyń endigi taǵdyry ne bolmaq? Bul qanquıly oqıǵadaǵy basty keıipkerdiń biri – qylmysty tikeleı uıymdastyrýshy ári oryndaýshy Rýstam Ibragımov aqıqattyń astaryn nege jeti jyldan keıin ashyp otyr? Sebep-syry nede? Qupııanyń kilti kimde? «Ibragımovtiń aýyzsha jáne jazbasha bergen moıyndaýy shyndyqqa sáıkes keledi», dep qorytyndy shyǵarǵan AQSh-tyń Federaldyq Tergeý bıýrosyna qanshalyqty senýge bolady? Kópti seńdeı soqtyrǵan suraqtar osy edi.

Esterińizde bolsa, gazettiń ótken sanynda («Altynbek Sársen­baıulyn atqyzǵan – Rahat Álıev», 21 jeltoqsan, 2013. №279) osy iske qatysty Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy jasaǵan resmı habarlama týraly málimdegen bolatynbyz. AQSh-tyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ýaqytsha senimdi ókili Djon Ordveıdiń qatysýymen ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń orynbasary Andreı Kravchenko bıylǵy jyldyń 19 jeltoqsanynda Joǵarǵy Sot bul qylmystyq isti Almaty oblysynyń qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotyna qaıta qaraýǵa jibergenin habarlaǵan bolatyn. Demek, bul sot tıisti sheshim shyǵarǵannan keıin Álıev pen Musaevqa qatysty qylmystyq is qozǵalady degen sóz.

Endi kóptiń kókeıin tesken joǵarydaǵy suraqtarǵa jaýap izdep kórelik. Eń birinshi BAQ-tyń barlyǵy basymdyq bergen AQSh-tyń Federaldyq Tergeý bıýrosy jaıly aıtyp ótsek. FTB (FBR) kez kelgen eldiń quqyq qorǵaý organdaryna ǵana emes, alys aýyldaǵy eńkeıgen káriden eńbektegen balaǵa deıin jaqsy tanys. Irgetasy 1908 jyly qalanǵan tergeý bıýrosynyń kásibıligine eshkim kúmán keltirmeıdi, biliktiligine bek senedi. Qazaqstandyq zańgerler de Rýstam Ibragımovtiń aryzyn san súzgiden ótkizip, jalǵandyq detektorynan ótkizgen amerıkalyq tergeýshilerdiń qorytyndysyna shek keltirip otyrǵan joq. Bul jaıynda AQSh-tyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ýaqytsha senimdi ókili Djon Ordveıdiń ózi brıfıng barysynda oıyn ashyq bildirgen edi. Belgili qoǵam qaıratkeriniń óliminiń aq-qarasyn ajyratý barysynda AQSh-tyń Federaldyq Tergeý bıýrosy bul atyshýly iske qatysty barlyq qujattarǵa erkin qol jetkizgenin tilge tıek etken Dj.Ordveı: «FTB qylmystyq isti eshbir kedergisiz, táýelsiz júrgizdi. Barlyq kýágerlerdiń, atap aıtqanda, basty kýálar – qylmysty oryndaýshy Rýstam Ibragımovpen sol kezde tapsyrys berýshi retinde ustalǵan Erjan О́tembaevty arnaıy polıgraftarda tergeý-tekserý prosesi qazaqstandyq quqyq qorǵaý organdarynyń qatysýynsyz ótkenin de aıta ketý kerek. FTB jasaǵan tergeý is-sharalarynyń qorytyndylary Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy usynǵan tujyrym-sheshimdermen de sáıkes keldi», dedi. Altynbek Sársenbaıulynyń denesi Talǵardaǵy taý eteginen tabylǵanda, qazaqstandyq quqyq qorǵaýshylardyń bul iske naq osy dúnıejúzi boıynsha irgeli tergeý organyna ıek artýy da osydan bolsa kerek. Sebebi, el-jurtty eseńgiretip tastaǵan bul qylmystyq oqıǵanyń kópke qupııa bolǵan qyr-syryn ashý úshin sol kezde-aq olar AQSh Federaldyq Tergeý bıýrosynyń bilikti mamandaryn shaqyrǵan bolatyn. Al bıýro tergeýshileri Rýstam Ibragımovtiń sózderin tolyq rastap otyr.

Kelesi kóńildi kúpti etken jaıt Erjan О́tembaevqa qatysty. «Eger ol Altynbek Sársenbaıulyn óltirýge nusqaý bermese, jazasy qanshalyqty jeńildeıdi?» degen suraq resmı habar taratylysymen-aq qalyń jurtta qylań bergen edi. Alaıda, bul suraqqa da brıfıng barysynda janama jaýap berilgen bolatyn. Resmı ári zańdy tilde bolǵandyqtan, dúıim jurttyń deni buǵan mán bere qoımaǵan sekildi. Sebebi, sóz basynda-aq Andreı Kravchenko Bas prokýratýra, UQK men IIM-niń bilikti qyzmetkerlerinen qurylǵan arnaıy jedel-tergeý toby bul isti qaıta tekserip jatqanyn málimdep, Erjan О́tembaevqa qatysty budan buryn qaýly etilgen úkim ishinara buzylatyndyǵyn da habarlaǵan edi. Iаǵnı, 20 jylǵa kesilgen sot úkimi tolyqtaı buzylmaıdy. Sebebi, aldyn ala tergeý barysynda Rýstam Ibragımov Erjan О́tembaevtan rasymen de Altynbek Sársenbaıulyn soqqyǵa jyǵý týraly tapsyrma alǵanyn birden moıyndaǵan. Alaıda, tapsyrma tek judyryq jumsap, sabaq berýmen ǵana shektelgen, óltirý týraly sóz bolmaǵan. «Táýbege keltirýdiń» osy tásilin tańdap alǵan О́tembaev uryp-soǵý arqyly Altynbek Sársenbaıulynda ketken kegin qaıtaryp almaq bolǵan. О́z sózimen aıtsaq, Sársenbaıuly onyń «jeke basynyń namysyna tıip ketken». Sondaı-aq, О́tembaev Sársenbaıulyna qastandyq jasalatyny týraly bile tura, bul mańyzdy aqparatty quzyrly organdardan jasyryp qalǵany úshin de jazadan attap kete almaıdy. Sebebi, Rýstam Ibragımov oǵan bul «tapsyrma» týraly Rahat Álıev pen Álnur Musaevtyń estip, О́tembaevtyń «judyryq jumsaý týraly ótinishin» «óltirý kerek» degen úkimmen aýys­tyrý týraly usynys tastaǵanyn jasyrmaı aıtyp bergen. Keıinnen qandy jospar tolyǵymen oryndalyp, ol týraly ózine «esep bergen» kezde de О́tembaev únsiz qalǵan. Jańadan ashylǵan jaıttarǵa baılanysty Erjan О́tembaevqa qatysty keı baptardyń ózgertilip, sáıkesinshe, jazasy da ishinara ózgertiletini anyq.

Al, jeti jyl ótkennen keıin ǵana Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Sotyna aryz joldap, bolǵan oqıǵany búge-shigesine deıin baıandap, aqıqat-shyndyǵyn jaıyp salǵan Rýstam Ibragımovtiń qylyǵyna keler bolsaq, bul jerde jańalyq ashýdyń qajeti shamaly sııaqty. Sebebi, kisi qanyn júktegen qaskóıdiń ózi Álıev pen onyń basty sybaılasy, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń burynǵy tóraǵasy Musaevtyń qatygezdigin ózgeden jaqsy bilgen. Jaldamaly jendet bul ekeýiniń qandaı qanypezerlikke baratynyn, barǵanyn, bara alatynyn da áý bastan túsingen. Qazaqstandyq bankırler Joldas Temiralıev pen Aıbar Hasenovti, sondaı-aq, «NTK» arnasynyń telejúrgizýshisi Anastasııa Novıkovany asqan jaýyzdyqpen óltirgen adamnyń eshteńeden taıynbaıtynyn túısingen ol eń basty qorǵanysh – aqıqatty jasyryp qalý dep túıgen. Ibragımov ózi úshin emes, otbasynyń amandyǵy úshin jumbaq ólimdi jabýly kúıinde qaldyrmaq bolǵan.

Búginde Álıevtiń Altynbek Sársenbaıulyn atqyzýdaǵy bas­ty sebebi anyq bolyp otyr. Ol – bul ólimniń astaryna saıası mán bergizip, bıliktiń halyq, el, dúnıejúzi aldyndaǵy abyroıyn tógý edi. Altynbektiń ajaly Álıev armandaǵan memlekettik tóńkeris jasaý josparynyń bir bóligi ǵana bolatyn. FTB qyzmetkerleri qazirgi tańda túbegeıli bir toqtamǵa kelip otyr: ol – Altynbekti atqyzǵan Álıev degen sheshim.

Baný RAHYMBAIQYZY,

jýrnalıst.