Salyq saıasaty – san istiń basy

Qyzmetterdi alý ýaqyty qysqardy

Erulan Jamaýbaev salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdegi oń dınamıkany atap ótti. 2020 jyly memlekettik kirister or­gandary 11,4 myń salyqtyq tekserý júr­gizdi, bul 2019 jylmen salystyrǵanda 58% az, al nátıje kórsetkishi 29%-ǵa artyq. Bul salada qashyqtan baqylaýdyń jańa ádisteri engizildi. Memlekettik satyp alýdyń ashyqtyǵyn arttyrý maqsatynda tıisti qaǵıdalarǵa ózgerister engizildi, onda memlekettik satyp alýǵa qatysýshylardyń qarjylyq turaqtylyǵy rastalady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha 2,5 myń ótinish qaralyp, 7,4 mlrd teńge somasyna túsimder qamta­ma­syz etildi. QHR eksporty – Qazaqstan ımpor­ty baǵyty boıynsha statıstıkalyq derek­terdegi aıyrmashylyqtar ótken jyly 45%-ǵa deıin tómendedi. Kedendik tekse­rýlerdiń tıimdiligi 51%-ǵa deıin artty, bul qosymsha 25 mlrd teńgeni qamtamasyz etýge múmkindik berdi.

Ákimshilendirý prosesterin avto­mat­­tandyrý jáne adamı faktordy bol­­dyrmaý maqsatynda «Eksporttyq baqy­­laý» modýli iske qosyldy jáne navıga­sııalyq plombalardy paıdalaný bastal­dy. Qazirdiń ózinde aıtarlyqtaı nátı­jesi baıqalǵan.  Memlekettik kirister ko­mı­tetiniń Baılanys ortalyǵy 2020 jyly 670 myńnan astam salyq tóleýshiniń óti­nishin óńdedi. Olardyń 91%-y opera­tor­lardyń jumysyn «óte jaqsy» dep baǵa­laǵan. «О́tken jyly 22,3 mln memle­kettik qyzmet kórsetildi, onyń 97% – elektrondy túrde berilgen. Kóbi­ne­se adam­dar jergilikti salyqtardy tóleý, sa­lyq beresheginiń somalary, eseptilikterdi toltyrý jáne taǵy basqa máseleler boıynsha júgindi» dedi E.Jamaýbaev.

Engizilgen sıfrly tehnologııalarǵa keletin bolsaq, 2019 jyly «Astana-1», «Elektrondy shot-faktýralar», «Táýe­kel­derdi basqarý júıesi» aqparattyq júıeleri engizildi. Búgingi kúni salyq deklarasııalarynyń 99%-y jáne kedendik deklarasııalardyń 100%-y qashyqtan tapsyrylady. Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, «Elektrondy shot-faktýralar» júıesin engizý kontragentter arasyndaǵy mámilelerdi onlaın rejimde qadaǵalaýǵa múmkindik berdi.

2020 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha ákimshilendirý jáne sıfrlandyrý ese­binen qosymsha 710 mlrd teń­ge sa­lyq túsimderi túsken. Qarjy mınıstr­ligi ákimshilendirýdi odan ári jetil­dirý jáne bıýdjetti tolyqtyrý úshin sıfr­landyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, bir­qatar naqty sharalar ázirlegen. Olar: trans­shekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheı­tý; kedendik ınfraqurylymdy jań­ǵyrtý; aqparattyq júıelerdi jetildirý jáne jańa platformaǵa kóshý; iri salyq tó­leýshilerdiń kóldeneń monıtorıngin qoldaný; halyq pen bızneske arnalǵan mo­bıldi qosymshalardy damytý;  zańnamany jetildirý.

E. Jamaýbaevtyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes shekaradaǵy zańsyz saýda aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi keshendi jospar ázirlenetin bolady. Ta­ýarlardyń jalǵan tranzıtin jáne jetkizilýin boldyrmaý maqsatynda avto­kólik quraldaryna navıgasııalyq plom­ba­lardy qoldaný keńeıtiledi. Salyq­tardy tóleýdiń tolyqtyǵy úshin taýarlarǵa arnalǵan elektrondy ilespe júk qu­jattaryn resimdeý jolymen ımporttan bastap bólshek saýdaǵa ótkizýge de­ıingi barlyq tizbek boıynsha baqylaý engi­ziledi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń ýákiletti organdarymen taýar­lardyń sany men quny týraly aqparat almasý qamtamasyz etiledi.

«Nur joly» ótkizý pýnktiniń úlgi­si boıynsha, basqa da ýchaskelerde «Elek­trondy kezek» júıesi engiziledi. Bul mobıldi qosymsha arqyly kezekke aldyn ala tapsyrys berýge múmkindik beredi. «2021-2022 jyldary «Integrasııalanǵan derekter bazasy» jáne «Salyqtyq ákim­shilendirýdiń ıntegrasııalanǵan júıesi» AJ jańǵyrtylatyn bolady. Jalpy, aqparattyq júıeler sany 21-den 6-ǵa deıin qysqarady» dedi mınıstr.

Sonymen qatar Erulan Jamaýbaev reınjınırıng jáne júıelerdi mıkro­servıstik arhıtektýraǵa aýystyrý ónim­dilikti 10 esege arttyrýǵa múmkindik beretinin aıtty. Sondaı-aq qosymsha qun salyǵyn ákimshilendirýde Blockchain-tehnologııasyn engizý josparlanýda. Bul salyqtardy tóleýden jaltarý táýekelin tómendetedi jáne qolma-qol aqshaǵa aınaldyrý mámilelerin azaıtady. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes iri salyq tóleýshileri úshin kóldeneń monıtorıng engiziledi. Ony kvazımemlekettik sektordan bastaıdy.

Úkimettiń ótken keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent Q.Toqaev alǵa qoıǵan salyqtyq ákimshilendirýdi túbegeıli jeńildetý jáne osyǵan baılanysty qabyldanǵan sharalar týraly aıta kele, Erulan Jamaýbaev bıyldan bastap jeke tulǵalardyń múlki men jerine salynatyn salyqtar biriktirilgenin, eki salyq ta biryńǵaı tólemmen tólenetinin habarlady. Bul rette kóp páterli turǵyn úılerdiń menshik ıeleri úshin jer salyǵy alynyp tastaldy. «Halyqqa arnalǵan salyq tóleýdiń yńǵaıly «E-Salyq Azamat» mobıldi qosymshasy ázirlendi. Qosymsha rekvızıtterdi toltyrmaı-aq salyq tóleýge múmkindik beredi. Jeke kásipkerler úshin «E-Salyq Business» qosymshasy ázirlenýde» dep qosty ol.

Jeke kásipkerlerdi tirkeý men jabýdy, salyq eseptiligin usynýdy ońaılatý, sondaı-aq komıssııany jáne fıskaldyq derekter operatorlarynyń qyzmetterine aqy tóleýdi alyp tastaý qarastyrylýda. Osy qosymshalar salyq tóleýshi rastaı alatyn nemese túzete alatyn eseptilikti avtomatty túrde qalyptastyrady.

Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, ka­pı­taldy shetelge shyǵarýǵa jáne ekono­mıkanyń ofshorlanýyna qarsy is-qımyl boıynsha keshendi jumystar júrgizilýde. EYDU jáne Ulttyq bankpen elektrondy málimetter almasý sheńberinde kópjaqty konvensııaǵa qol qoıyldy. Osy jyldan bastap 100-den astam ıýrısdıksııada (elde) bizdiń azamattarymyzdyń qarjylyq shottary boıynsha EYDU-men aqparat almasýdy bastaý josparlanýda.

Budan ári Memleket basshysynyń transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmalary aıasynda taýarlardy durys deklarasııalamaǵany úshin keden salasyndaǵy ákimshilik jaýap­kershilikti kúsheıtý usynylady.

E.Jamaýbaev 2020 jyldan bastap tekserýlerge engizilgen 3 jyldyq moratorıı kassalyq tártipti tómendetkenin atap ótti. Keıbir kásipkerler bul bastamany salyqtan jazasyz jaltarý múmkindigi retinde qabyldady. Tek ótken jyldyń ózinde «Azamattyq baqylaý – chekti talap et» jobasy sheńberinde Memlekettik kirister komıtetine buzýshylyqtar týraly beıne-tirkeýmen 16,5 myń habarlama kelip tústi.

Taǵy bir mańyzdy usynys keıbir kadr­lyq ózgeristerge qatysty. Atap aıtqanda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men «Adaldyq alańy» jobalyq keńsesi memlekettik kirister qyzmetkerleriniń jalaqynyń tómen bolýyna, áleýmettik qorǵalmaýyna jáne jaýapkershiliktiń joǵary bolýyna baılanysty sybaılas jemqorlyqqa ushyraý qaýpi týraly habarlaıdy. «Mundaı jaǵdaı jeke sektorda alǵan bilimderi men daǵdylaryn jıi qoldanatyn, tájirıbeli qyzmetkerlerdiń ketýine ákep soǵady. Osyǵan baılanysty, bazalyq jalaqyǵa ústemaqymen synyptyq shenderdi engizý jáne biryńǵaı nysandy kıim-keshekti engizý usynylady», dedi E.Jamaýbaev.

Salyq jáne kedendik ákimshilendirý máseleleri boıynsha baıandama jasaǵan Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylov bıýdjettiń kiris bóligin arttyrý basym mindetterdiń biri bolǵanyn jáne bolyp qala beretinin atap ótti. Bul baǵytta sıfrlandyrýdyń barlyq áleýetin paıdalaný mańyzdy. Sondaı-aq ol Qarjy mınıstrligine kásipkerlerdiń bankter arqyly aqsha aýdarymdaryn fıskalızasııalaý máse­le­lerine erekshe nazar aýdarý qajet eke­nin aıtty. «Sońǵy úsh jylda joǵa­ryda atalǵan sharalar bıýdjetke 2 trln teńge­den astam qosymsha túsimderdi qam­tama­syz etýge múmkindik berdi. Osyǵan baılanysty osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý qajet», dep atap ótti Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary.

Yntalandyrý sharasy 700 myń bıznes sýbektini qamtydy

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Onyń aıtýynsha, bıznesti qoldaý úshin ótken jyly Qazaqstanda 700 myńnan astam zańdy tulǵalar men jeke kásipkerlerdi qamtı otyryp, salyqtyq yntalandyrýdyń aý­qymdy sharalary iske asyryldy.

Qazirgi kezde mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektilerin tekserýge tyıym salǵan 3 jyldyq moratorıı jalǵasý ústinde (2023 jylǵy 1 qańtarǵa deıin). Munyń syr­tynda arnaıy salyq rejimderin qol­danatyn ShOB sýbektileri tabys saly­ǵynan bosatyldy. Bul sharalar kásip­kerlerge 3 jyl ishinde shamamen 400 mlrd teńgeni óz bıznesin damytý úshin jumsaý múmkindigin beredi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha bıylǵy 1 qańtardan bas­tap erikti túrde qoldanylatyn bólshek salyqtyń jańa arnaıy salyq rejimi engizildi. Salyq mólsherlemesi alynǵan kiristiń 3% kóleminde belgilengen. Úkimet osy rejimdi qoldaný úshin qyz­met túrleriniń tizbesin anyqtady. Tizbede pan­demııa kezeńinde karantındik shekteý sharalary qoldanylǵan qyzmet túr­leri qarastyrylǵan. Rejim ShOB sýbek­tilerine salyq júktemesin azaıtýdy qamtamasyz etý jáne bıýdjetke tólemder men salyq tóleý tártibin ońtaılandyrý úshin daǵdarysqa qarsy shara retinde 2 jylǵa eseptelgen.

Jeke tulǵalardyń salyq mindet­te­me­­lerin oryndaýyn jeńildetý úshin bıyl­ǵy jyldan bastap múlik pen jerge sa­ly­­natyn salyqtar biryńǵaı tólemge birik­­tirilip, kóp páterli turǵyn úılerdiń men­shik ıeleri úshin jer salyǵy alynyp tastaldy.

Úkimet basshysy Qarjy mınıstrligine Sıfrlyq damý mınıstrligimen birlesip, salyqtyq ákimshilendirýdiń aqparattyq júıelerin jańǵyrtý jáne olardy basqa memlekettik organdarmen zamanaýı ádisterdi, sonyń ishinde blokcheın men úlken derekterdi qoldana otyryp ıntegrasııalaý jóninde pármendi sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. «Salyq tóleý­shiler men bızneske yńǵaıly bolý úshin ázirlengen «E-Salyq Azamat» (salyq ámııany) jáne «E-Salyq Business» tegin mobıldi qosymshalaryn belsendi túrde ilgeriletý kerek. Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda Qarjy mınıstrligine jeke kásipkerler úshin onlaın-BKM men POS-termınaldardy paıdalaný kezinde eseptilikti avtomatty túrde toltyrý máselesin sapaly túrde pysyqtaý qajet», dedi A.Mamın.

Premer-mınıstr Memleket basshy­synyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda osy jyldyń naýryz aıynyń sońyna deıin Shekaradaǵy zańsyz saýda aınalymyna qarsy is-qımyldyń keshendi jos­paryna usynystar daıyndaý qajettigin atap ótti. Bıyl Reformalar jónindegi Jo­ǵary keńestiń otyrysynda (bıylǵy 29 qańtarda) qaralǵan ShOB qoldaý jónindegi qosymsha sharalardy iske asyrý maqsatynda Premer-Mınıstr bıylǵy 1 naýryzǵa deıin salyq zańnamasyna qajetti túzetýler daıyndaýdy tapsyrdy. «Usynylyp otyrǵan ózgerister 500 myńǵa jýyq jaldamaly qyzmetkerdi resmı jumysqa tartýǵa, eńbekaqy tóleý qoryna júktemeni azaıtýǵa, salyq mindet­temelerin oryndaý tártibin jeńildetýge jáne respýblıka ekonomıkasyna jańa ınvestısııalar tartýǵa múmkindik beredi», dedi A.Mamın.

Jańartylatyn energetıkany damytý – mańyzdy mindet

Úkimet otyrysynda jańartylatyn energııa kózderin (JEK) damytý máseleleri qaraldy. Bul másele jóninde Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev, «KEGOC» elektr jelilerin basqarý jónindegi qazaq­standyq kompanııa» AQ basqarma tór­aǵasy Baqytjan Qajıev, Almaty obly­synyń ákimi Amandyq Batalov, Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek baıandama jasady.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın: «Eldegi ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń alǵa qoıǵan basym mindetteriniń biri. Ekologııa men qorshaǵan ortany jaqsartý quraldarynyń biri – jańartylatyn energııa kózderi. Atalǵan sala­ny damytý úshin júıeli jumys júr­gizý qajet», dedi.

Onyń aıtýynsha, 2020 jyly Qazaq­standa qýattylyǵy 583 MVt bolatyn 25 JEK nysany – 10 jel, 1 sý jáne 12 kún elektr stansalary paıdalanýǵa berildi. Jańartylatyn kózderden elektr energııasyn óndirý 2019 jyldaǵymen salystyrǵanda 74%-ǵa 3,24 mlrd kVts-ǵa deıin (elde óndiriletin energııanyń jalpy kóleminiń 3%-y) ósti. Bıyl 381 MVt-qa 23 joba (13 JES, 5 SES jáne 5 KES) júzege asyrylady.

«Jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jónindegi elimizdiń iske asyrylyp jatqan tujy­rymdamasyna sáıkes, 2050 jylǵa qaraı óndiriletin elektr energııasynyń jartysy balamaly energetıkadan alynady. Bul Qazaqstan Respýblıkasynyń tómen kómirtekti jáne klımattyq ornyqty damý jónindegi Parıj kelisimi aıasyndaǵy mindettemelerin oryndaýǵa, sondaı-aq jahandyq trendterge sáıkes «jasyl energetıkany» damytýǵa jol ashady.

Qazaqstannyń biryńǵaı energııa júıe­siniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin Úkimet basshysy Energetıka mınıstrligine Ekologııa mınıstrligimen jáne «KEGOC» AQ-pen birlesip, elektr energııasynyń turaqty óndirisin damytý jóninde usynystar engizýdi, sondaı-aq JEK jınaqtaýyshtaryn engizý jónindegi máselelerdi pysyqtaýdy tapsyrdy. Energetıka mınıstrligine ákimdiktermen birlesip JEK óńirlik aımaqtaryn qurý máselelerin pysyqtaýdy mindettedi. «Gaz elektr stansalaryn iske qosý JEK qosymsha kólemderin ıntegrasııalaý bo­ıynsha energııa júıesiniń múmkindikterin ulǵaıtýǵa jol ashady. Osyǵan baılanys­ty Energetıka mınıstrligine «KEGOC» AQ-pen birlesip, 2022 jyldan bastap teńgerimdeýshi naryqty naqty ýaqyt rejiminde iske asyrý boıynsha jumys júrgizýdi tapsyramyn», dedi A.Mamın.