Pavlodar oblysynda ýrbanızasııa úrdisi toqtar emes, qala halqynyń sany jyldan-jylǵa ósse, aýyldyqtar qatary seldirep barady. Qalalyqtar sany qazir 535 481 nemese 70,5 paıyzdy qurasa, aýylda qalǵandar – 223 742 adam, ıaǵnı 29,5 paıyz ǵana.
Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń málimetinshe, Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda ótken jyly óńirge 2101 adam (452 otbasy) kóship kelgen. Olardyń 555-i (119 otbasy) – qandastarymyz, 1546-sy (339 otbasy) – qonys aýdarýshylar. Kóship kelgenderdiń 1131-i, ıaǵnı 54 paıyzy – eńbekke qabiletti jastaǵylar. Byltyr qonys aýdarýshylar úshin 2503,5 mln teńgege 307 páter satyp alynǵan.
Sharbaqty aýdany jumyspen qamtý jáne áleýmettik úılestirý bóliminiń mamany Radat Aıdollanyń aıtýynsha, aýdanda ishki kóshi-qon jaǵdaıy jaqsy. Kóship kelgen otbasylarǵa memleketten aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilýde. О́tken jyly Qytaıdan 9 otbasy (34 adam) jáne ońtústik óńirlerden 32 otbasy (136 adam) qonys aýdaryp kelgen. Olardyń kóbi aýdandaǵy Galkıno, Shegiren, Esilbaı, Sharbaqty, Aleksandrovka aýyldaryna qonystanǵan.
– Byltyr kóship kelgen 41 otbasyda 5 stýdent, 44 mektep oqýshysy bar. 24 bala – mektepke deıingi jasta. Bizdi eń aldymen qýantatyny – bala sany azaıǵan óńirdegi aýyl mektepteriniń oqýshylarmen tolǵany.
Ekinshiden, kóship kelýshiler – aýdanymyzda jetispeı otyrǵan muǵalim, dáriger, júrgizýshi, aýylsharýashylyq mamandary, mehanık, aspaz, shashtaraz, tiginshi, tárbıeshi, óner adamdary, qurylys mamany, zańger, esepshi, dánekerleýshi, baǵdarlamashy, kondıter, energetık sııaqty mamandyq ıeleri.
Úshinshiden, qonys aýdarýshylar – eńbekqor jandar eken. Qazir memlekettiń qoldaýymen qaıtarymsyz grant alyp, jeke sharýashylyqtaryn ashýda. «Eńbek» baǵdarlamasynyń sheńberinde mıkrokredıt alyp, mal basyn kóbeıtýdi josparlap, jer telimderin jalǵa alýda, deıdi Radat Aıdolda.
Aýdan ákimi Ázilhan Ábeýovtiń aıtýynsha, byltyr qonys aýdarýshylarǵa arnap aýdan ortalyǵy – Sharbaqty jáne Aleksandrovka aýyldarynda 20 páterli 10 turǵyn úı salynǵan. Qazir Almaty oblysy, Kerbulaq aýdany, Qarashoqy aýylynan kelgen Jumabek Esjannyń, Qyzylorda qalasynan – Jaqsylyq Qurmanbaevtyń, Túrkistan oblysy, Keles aýdany Kógertý aýylynan – Sambetalı Moldabaevtyń, Shardara aýdany Sútkent aýylynan – Álihan Ulpannyń, Almaty oblysy, Kegen aýdany Kegen aýylynan – Muqash Yrysbektiń, Myńbaev aýylynan – Saǵıdolla Jasardyń, Jambyl aýdany Qaraqastek aýylynan – Erǵazy Múbáráktiń otbasylary jańa úılerdegi keń páterlerde turyp jatyr.
Árqaısysynda 5-6 bala bar bul otbasylardyń asyraýshylarynyń barlyǵy jumysqa ornalastyrylǵan. Mysaly, Jumabek Esjan aýdan ortalyǵyndaǵy «Mármár» JShS-de dánekerleýshi bolyp isteıdi. Sútkentten kóship kelgen joǵary bilimdi maman Álihan Ulpan agrarlyq-tehnıkalyq kolledjde qyzmet etedi.
Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany Qorambatyr aýylynan kelgen Gúljańyl Jabyqbaıdyń otbasynda jeti adam bar. 530 200 tenge qaıtarymsyz grant alǵan ol eki tigin mashınasyn satyp alyp, is tigýmen aınalysýda. Jubaıy – «Aıbek» jeke kásipkerliginde júrgizýshi.
Jetisý óńirindegi Jambyl aýdanynan kóship kelgen Saǵıdolla Jasar avtomehanık eken. Ol aýdan ortalyǵynda uıaly telefon jóndeý ortalyǵyn ashyp, jumysqa kirisipti. Qarqastek aýylynan kelgen Erǵazy Múbárák ári júrgizýshi, ári avtomehanık bolyp, tehnıka jóndeý ortalyǵynda eńbek etýde. Áıeli Dildar Qabyl «Sán salonyn» ashypty.
Qonys aýdarýshylardy sózge tartyp, jaǵdaılaryn bilgen edik:
– О́z elimiz, óz jerimiz ǵoı. Qysy qatal, sýyq degenińiz bolmasa, bári jaqsy. Jergilikti turǵyndardyń qarsy alýy jyly. Memleketten beriletin qarajat kómektiń barlyǵyn aldyq. 2020 jyl biz úshin qutty boldy, aýdan ákiminiń qolynan jańa páter kiltin aldyq. Jańa úıge segiz otbasy kirdik, ıaǵnı tórt úı, segiz páterge qonystandyq. Aýdan basshylyǵy qonys aýdarǵan otbasylarynyń balalaryna syılyq syılap, quttyqtady. Erýlik berildi, qýanyshtymyz, – deıdi Gúljańyl Jabyqbaı.
Aleksandrovka aýylynda Qyzylorda oblysy, Shıeli aýdany Tóńkeris aýylynan qonys aýdaryp kelgen Kenjeaıym Arystanbekqyzynyń da otbasy jańa úı aldy. Ol – aýyl mektebinde muǵalim.
– Meniń otbasym úshin ótken jyl jaqsylyqqa toly boldy. Páter aldyq. Ulym áskerden oraldy, qazir osy aýyldaǵy shekara beketine qyzmetke alyndy. Qyzym – stýdent, bolashaq medısına qyzmetkeri. Aýyldastarymyz jaqsy, aralasyp-quralasyp kettik, –deıdi Kenjeaıym.
– Meniń ákem, aǵam, bóle aǵam – tórt otbasy Almaty oblysy, Jambyl aýdany Uzynaǵash aýylynan kóship keldik. Ońtústikten soltústikke qonys aýdarý – óte durys baǵdarlama. Jumyspen qamtý ortalyǵyna baryp, qujattarymdy rettep, alatyn kómegimdi ýaqtyly aldym. Ákem – Jylybulaq aýylyna, aǵam men bóle aǵam – Sharbaqtyǵa, ózim Aleksandrovkaǵa qonystandyq, – deıdi taǵy bir qonystanýshy Erǵazy Altyn.
О́tken kúzde Ertis aýdanynda issaparda bolǵanymyzda da qonys aýdarýshylarmen júzdesip, áńgimelesken edik. Aýdandyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý bóliminiń basshysy Jaras Ýálıhanulynyń aıtýynsha, «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýdanǵa 2017-2019 jyldar aralyǵynda 63 otbasy, barlyǵy 419 adam qonys aýdarypty. Olar – Almaty, Jambyl, Mańǵystaý, Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda oblystarynan. Qonys aýdarýshylar jumysqa ornalastyrylyp, balalary mektepke qabyldanǵan.
– О́zimizge sonshalyqty alys kóringen soltústiktegi Maıqońyr aýylyna Mańǵystaý oblysynan kóship keldik. Kelgen bette mamandyǵymyz boıynsha boıynsha áıelim de, ózim de mektepke qyzmetke turdyq. Sońymyzdan baýyrlarymyz da kóship keldi. Qazir kóship kelgen kóp balaly 6 otbasynyń bári Maıqońyrǵa baýyr basyp qaldy. Jumysymyz da, úıimiz de bar. Qoramyzda malymyz da bar. Memleket tarapynan beriletin jeńildikter men kómekterdi aldyq. Sýyq aıazǵa da úırendik. Mine, Maıqońyr bizge osylaı ystyq, jaqyn bolyp ketti. Reseımen shekaralas soltústik óńirge el qondyrý asa qajet ekenin kelgen soń jaqsy túsingendeımiz, – deıdi Mahambet Temirhanuly.
Taǵy bir maıqońyrlyq Asan Ádiluly Túrkistan oblysynan kelgen, baǵdarlama boıynsha berilgen jeńildikterdi alyp baspanaǵa ıe bolypty. «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy boıynsha oqyp, iri qara mal ósirýge grant alypty. Jubaıy Gúlbarshyn Naýryzbaıqyzy aýyldyq medısınalyq mekemege jumysqa turǵan.
Al Jádiger Serik bolsa, aýylda qarbyz ósirip, qyzanaq egedi. Ospanqul Aqjol jubaıymen birge «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha oqyp kelip, qazir «Trı-Ka» sharýa qojalyǵynda agronom bolyp eńbek etýde.
– Aýdanǵa qonystanýshylar, negizinen, Túrkistan oblysynyń aýyldarynan, Saıram, Saryaǵash, Maqtaaral aýdandarynan, Qyzylorda qalasynan kóptep kóship kelýde. Mysaly, Gúlbarshyn Orazova otbasymen Túrkistan oblysy Arys qalasynan kóship keldi. Mamandyǵy boıynsha medbıke bolyp ornalasty. Nurjan Orazbek jubaıymen birge Shymkent qalasynan kóship keldi. Nurjan mehanızator bolyp «Erǵalı» sharýa qojalyǵyna ornalasty. Sarvarjon Anvarov, Ýmıdjan Ýmarkýlov, Hakımjan Rozakýlov, Malıka Hamýtovanyń otbasylary da qazir aýyldarymyzda turyp jatyr, – deıdi Jaras Ýálıhanuly.
– Al men 1993 jyly Baıqońyrda dúnıege keldim. Qyzylordadaǵy kóp salaly gýmanıtarlyq kolledjdi bitirdim. 2019 jyly aýdandaǵy Golýbovka aýylyna «Dıplommen – aýylǵa!» jáne «Soltústikke kóshý» baǵdarlamasy boıynsha kóship keldim. Otbasymda anam, inim, qyzym jáne ulym bar. Qazir mektepte bastaýysh synyptan sabaq beremin, – deıdi Aıgúl Ernııaz.
Sol sııaqty Qyzyljar aýylyna Jankeldi men Zámzágúl Talpaqova uly Jalǵas О́mirzaqov, kelini, nemerelerimen birge Qyzylorda qalasynan kóship kelipti. Zámzágúl – muǵalim, al jubaıy arnaıy qoldaý grantyn aldy.
Biz Jalǵastyń úıin kórdik. Nemis ulty ókiliniń uqypty, ishki-syrtqy kórinisinde bir min joq úıi ońtústikten kelgen otbasyǵa buıyrǵanyna qýandyq. Jalǵas aýyldaǵy ortalyqta sport jattyqtyrýshysy eken.
Jaqynda Jalǵas aýdan ortalyǵynda jańa salynǵan úıden páter aldy, al áke-sheshesi Qyzyljar aýylyndaǵy kók shatyrly, kók qaqpaly, baý-baqshaly úıde turyp jatyr.
– Biz Ertis aýdanyna kele jatqanda qazaqtyń keń dalasyn kórip qatty tańǵaldyq. Astyqty alqap, kóz jetpes dala. Áke-sheshemizge keń dala, taza aýasy, qystyń qatty sýyǵy, qalyń qar qatty unaıdy, – deıdi Jalǵas.
Árıne, qonystanýshylar ókpesiz emes, soltústiktegi aýyl qazaqtarynyń óz tilderinde sóılemeıtinderine qaıran qalady. Qonys aýdarý bastalǵan kezde jergilikti jerlerde qazaq tilindegi mektep túgil, synyptyń bolmaýy da tańǵaldyrǵan. Osydan-aq kelgen óńirge tezirek beıimdelip ketýlerine jan-jaqty kómek qajet bolǵany túsinikti.
Aýyldy saqtaý, aýylǵa el qondyrý máselesindegi taǵy bir túıtkil – qonys aýdarýshylar bolsyn, jerigilikti turǵyndar bolsyn kóbinese qajetti jerge qol jetkize almaıdy, al ıesi bar jerler bos jatyr.
Árıne, Mańǵystaýdan Ertis ózeniniń jaǵasyndaǵy Maıqońyrǵa, Qorambatyr aýylynan – Sharbaqtyǵa kóship barǵan azamattar sııaqty, ońtústik jáne batys óńirlerden soltústikke qonys aýdarý – ár otbasynyń óz tańdaýy, Mahambet sekildi jastardyń patrıottyq áreketi. Sharbaqtydaǵy Radat Aıdolla sekildi shetten oralǵan qandastarymyz aldaǵy ýaqytta da memlekettik qyzmetke alynyp jatsa, Ertistiń boıyna el qondyrý máselesi shyn nıetpen jalǵasary sózsiz.
Elge el qosylsa – qut. Qazaqtyń týysqandyq joly, erýlikke shaqyrýy, asar jasaý dástúrin qaıta jańǵyrtýmen qatar, ishki-syrtqy uly kóshpen kóship kelýshilerge bastapqy kezde úlken kómek, qoldaý, demeý kórsetý qajet-aq.
Bıyl oblysqa qonys aýdarýshylardy qabyldaýdyń óńirlik kvotasy boıynsha ońtústik jáne batys óńirlerdiń 2600 turǵyny jáne 500 qandas at basyn burady eken. Kósh kólikti bolsyn!