Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aldynda batys shekaraǵa jaqyn turatyn polıaktardyń qatarynda meniń ákem Iosıf Dvoreskoıdy da ata-anasymen birge Soltústik Qazaqstan oblysynyń Keller aýdanyndaǵy Rostovka aýylyna jer aýdarady. Aıdalyp kelgenderdiń bári jergilikti komendatýranyń baqylaýynda, úsh shaqyrym alysqa shyǵa almaıtyn qatań tártipte ustalady. Bul eldi mekennen qazaq aýyldary alystaý. Sondyqtan olar qazaqtardy da sırek kóredi.
Rostovka aýylynyń aýmaǵy keıin, 1944 jyly jańadan ashylǵan Kókshetaý oblysynyń qaramaǵyna beriledi. Ákem osy jerde ózimen taǵdyrlas, Qyrymnan jer aýdarylyp kelgen nemis qyzyna úılenedi. Aldymen eki uly ómirge kelip, artynan, 1949 jyly qyzy – men dúnıe esigin ashyppyn. Munda kelgender óz ana tilderinde sóıleýge jasqanyp, ózara orys tilinde sóılesetin edi. Sonyń kesirinen balalar polıak tilin bilmeı, tek anamyzdan ońashada nemis tilin úırendik.
1966 jyly Kranopolıan orta mektebin jaqsy bitirgen soń Krasnoarmees aýdanynyń oqý bólimi meni qazaqtar turatyn Jambyl aýylyna nemis tili pániniń muǵalimi etip jiberdi. Sóıtip mezgil qońyr kúzge aınalǵan salqyn ýaqytta anam ekeýmiz qazaq aýylyna keldik. Úıler surqaı, tóbeleri shymmen jabylǵan, joldar jóndelmegen, klýbtyń esigi qırap jatqan kórinis kóz aldymda. Sony kórip, kóńilim birden qulazyp qaldy. Esesine adamdary aqjarqyn, qonaqjaı, qaı úıge kire qalsań da «shaı ish» dep tórge shaqyrady. Eshkimdi jatyrqamaıdy, jyly shyraımen qarap turady. Áıteýir, jambyldyqtardyń iltıpaty ǵana kóńilimdi jubatyp, muǵalimdikke qalatyn boldym.
Osy mektepte qyzmet istep júrgende qazaqtyń kórkem jigiti Omarmen tanysyp, ony unatyp qaldym. Ol osynda fızıka men dene shynyqtyrýdan sabaq beretin jas muǵalim eken. Ekeýmiz dostasyp, ol maǵan qazaq tilin úırete bastady. О́zim de umtylyp, sózdik jasap aldym. Aqyry bir-birimizdi unatyp, kóp uzamaı úılendik. Ákem basynda kóngisi kelmese de artynan «unatsa, bara bersinshi» dep kelisimin beripti. Al anam Omardy birden unatyp, ony óle-ólgenshe jaqsy kórip ótti.
Biz tórt perzent kórdik, bári de aman-esen erjetti. Qaıyn atam marqum meni óz qyzyndaı kórdi. Tipti kempiriniń keıbir qylyqtaryn maǵan shaǵyp, ekeýmiz ázildesip otyratyn edik. Qaıyn enem de jas kelinge qazaqtyń salt-dástúrin úıretýden jalyqpady. «Islam dininiń sharty boıynsha basqa dinniń qyzyn alýǵa bolady, biraq ony óz dinimizge kirgizýimiz kerek», dep maǵan Islam dinin qabyldaısyń dep shart qoıdy. Súıgeniń úshin nege kónbeısiń, men de kóndim. Sóıtip aýyldyń moldasy men 4-5 ájeı kelip, basyma aq oramal salyp, qulaǵyma azan shaqyryp, aıǵaılap «Márııam» degen at qoıdy. Sóıtip qujattardaǵy resmı esimim Olga bolǵanymen, musylmansha atym – Márııam. 2014 jylǵa deıin orazany qaza qylmadym. Tek sol jyldan beri túrli azynaǵan mektepterde búrseńdep bala oqytyp júrgende tıgen sýyqtan densaýlyǵyma kinárat kirgennen keıin ǵana oraza ustaı almaıtyn boldym.
Men qazaq tilin úırenip qana qoıǵan joqpyn, ony orys mektepterinde ózim oqyttym. Qazaq tili maǵan qatty unaıdy, ony tez úırenip aldym. Aldymen ózime aýdarma-anyqtama jasap aldym. Oǵan aldymen qajetti sózderdi tizip alyp, jattaıtynmyn. Bilmeı qalǵanymdy Omekeńnen suraımyn. Tilge beıimdigim jáne oǵan degen qushtarlyǵym shyǵar, men qazaq tilin aýyzsha esh qınalmaı úırenip kettim. Artynan grammatıkasyn da meńgerip aldym. Kókshetaýdyń pedagogıkalyq ınstıtýtynyń qazaq fılologııa fakýlteti syrttaı oqyp bitirdim.
Kúıeýim Omar Myrzageldınovti qyzmet babymen basqa jerlerge jibergende maǵan da únemi mektep aýystyryp otyrýǵa týra keldi. Biraq barǵan jerimniń bárinde qazaq tili men nemis tilinen sabaq berdim. Krasnoıar, Razdolnyı mektepterinde orys synyptaryna qazaq tilin oqyttym. Meniń jasaǵan ádistemelik quraldarym respýblıkalyq deńgeıde tanylyp, talaı baıqaý men konkýrsta júlde ıelendim. Ol kezde qazaq tiline qazirgideı kóńil aýdarylmasa da men ózim unatqan tilime qyzmet etýden jalyqpadym. Esimim Kókshetaý oblysynyń Qurmet taqtasyna jazyldy. 1987 jyly men týraly «Selskaıa ýchıtelnısa» kınojýrnaly, al 1988 jyly Almaty telestýdııasy «Shapaǵat» atty teleocherk túsirdi. Al merzimdi baspasózder men týraly únemi jazyp turdy.
1991 jyly Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıteti meniń qazaq tilin oqytýdaǵy sheberligim men ádiskerligimdi paıdalanýdy jón kórip, meni osy joǵary oqý ornynyń Qazaq tili kafedrasyna aǵa oqytýshy etip qabyldady. Onda 10 jyl boıy qyzmet istedim. Odan keıin qaıtadan aýyl mektebine aýysyp, 2006 jyly jalpy bilim beretin mektepter arasynda jarııalanǵan «Úzdik qazaq tili kabıneti» atty respýblıkalyq konkýrstyń Gran-prı júldesin jeńip aldym. 2002 jyly «Mektep» baspasy shyǵarǵan «Qaldyrǵan iziń máńgilik» jınaǵyna engizildim. Meniń ádistemelik quraldarym men jınaqtarym birneshe ret kitapsha bolyp basyldy. Elbasynan, oblys ákimdigi men salalyq mınıstrlikten birneshe gramota men Alǵys hat alǵanym eńbegimniń aqtalǵany shyǵar. Meniń eńbegimniń elenip, baǵymnyń janǵany qazaq tiline degen súıispenshilikten, qazaq otbasyna kelin bolyp kelip, onyń tútinin tútetkennen sııaqty. Sondyqtan qazaq halqyna sheksiz rızamyn, oǵan árdaıym alǵysymdy aıtamyn.
Olga MYRZAGELDINOVA,
ardager ustaz
Soltústik Qazaqstan oblysy