Jańa joba – qoǵam talqysynda

Ýaqyt suranysynan týǵan bastama

Búginde reforma aıasynda usynylǵan Ata zańymyzdyń jańa jobasy qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Keshe elimizdiń birneshe qalasynda ótken jıyndar barysynda ár salanyń sarapshy mamandary joba mátininiń mán-jaıyn ashyp túsindirip, paıdaly tustary jaıyndaǵy pikirlerin ortaǵa saldy.

Alqaly otyrystyń biri Almaty­daǵy Ulttyq ǵylym akademııasynda «Kons­tıtýsııany júıeli jańǵyrtý­dyń ǵylymı negizderi» degen taqyryp­pen dóńgelek ústel formatynda uıymdastyryldy. Májilis depýtattary, Konstıtýsııalyq komıssııa músheleri, qoǵam belsendileri, akademıkter men jetekshi ǵalymdar qatysqan basqosýda jańa joba aıasynda ǵylym, bilim, adamı kapıtal men ınnovasııany memleket damýynyń strategııalyq ózegine aınaldyrý máselesi saralandy.

 Is-sharany júrgizgen Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev Konstıtýsııa jobasynda adamı kapıtaldy, ǵylym men ınnovasııalardy damytý, alǵash ret memleket qyzmetiniń strategııalyq baǵyty retinde anyqtalyp otyrǵanyn, jańa konstıtýsııalyq model – eldiń bolashaǵyna baǵyt-baǵdar beretin damýdyń zııatkerlik kartasy bolatynyn atap ótti.

Talqylaý aıasynda Májilis depýtaty Aıdos Sarym konstıtýsııalyq jań­ǵyrýdyń mánin qoǵamnyń naqty suranystarymen, sonyń ishinde bilim, ǵylym jáne ınnovasııany damytý mindetteri turǵysynan zerdeleý qajet­tigin, reformanyń ashyqtyǵy men qoǵam­dyq talqylaýyn kúsheıtý arqy­ly ǵy­lymı qaýymdastyqtyń, sarapshy­lar­dyń únin estýge múmkindik berý – ǵy­lym­ǵa negizdelgen saıasattyń mańyzdy alǵysharty ekenin jetkizdi.

Májilis depýtaty Janarbek Áshim­jan Konstıtýsııalyq reformalar qo­ǵam­nyń uzaqmerzimdi damý múddeleri­men, sonyń ishinde bilim men ǵylym sala­larynyń strategııalyq rólimen úndes ekenin aıtsa, A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Anar Fazyljan konstıtýsııalyq jańǵyrý­­dyń mazmunyn til saıasaty­nyń strategııa­­lyq mańyzyn, sonyń ishinde memleket­tik tildiń ǵylym, bilim jáne qoǵam­dyq kommýnıkasııa keńis­tigindegi rólimen sabaqtastyra pikir bildirdi. 

Sondaı-aq Almatydaǵy Dostyq úıin­de Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń uıymdastyrýymen jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaýǵa arnalǵan mazmun­dy jıyn ótti. Basqosýǵa Qazaqstan Jazý­shy­lar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov tóraǵalyq etti.

Konstıtýsııalyq reforma jónin­degi komıssııa músheleri Janarbek Áshimjan, Aıdos Sarym men Anar Fazyljan qatysqan basqosýdyń basty maqsaty – el taǵdyryn aıqyndaıtyn mańyzdy quqyqtyq qujatqa qatysty shyǵarmashylyq zııaly qaýymnyń usta­nymyn júıelep, qoǵam nazaryna usyný, sondaı-aq jańa Konstıtýsııa jobasyn jalpyulttyq talqylaýǵa belsendi túrde tartý boldy.

Talqylaý barysynda konstıtýsııa­lyq reformanyń negizgi baǵyttary, jańa Konstıtýsııa jobasynda qoǵam, mádenıet pen shyǵarmashylyq salasyna qatysty kózdelgen normalar, azamattyq ınstıtýttardyń orny men jaýapkershiligi tóńireginde mazmundy pikir almasý ótti.

Sonymen birge Ál-Farabı atynda­ǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaýǵa ar­nal­ǵan akademııalyq tyńdaýlar ótip, oǵan Májilis depýtattary, memlekettik organdardyń ókilderi, akademııalyq qaýymdastyq músheleri, jetekshi zańger-ǵalymdar qatysty.

Dóńgelek ústel otyrysyn QazUÝ zań fakýltetiniń dekany Ýálıhan Ahatov ashyp, jańa Konstıtýsııa joba­­synyń mazmundyq ári ıdeıalyq ózegi preambýlada aıqyn kórinis tapqa­nyn jetkizdi. Jıynda Májilis depýtaty Únzıla Shapaq Konstıtýsııadaǵy ózge­rister azamattardyń quqyqtary men bostandyq­taryn qorǵaýdy kúsheıtýge, memlekettik basqarý júıesin odan ári jetildirýge baǵyttalǵanyn aıtty.

«Jańa Konstıtýsııanyń jobasy buqaralyq aqparat quraldaryna ja­rııa­lanǵannan bastap qoǵam arasynda keńinen talqylanýda. Qazirdiń ózinde Konstıtýsııalyq komıssııa túsken usy­nystardy qarastyryp, jan-jaqty tal­daý jumystaryn júrgizip jatyr. Son­dyq­tan áli de jańa Konstıtýsııaǵa to­lyq­tyrýlar men ózgerister engiziledi», dedi depýtat.

Al Májilis depýtaty Ermurat Bapı óz sózinde jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaý qoǵam úshin aıryqsha mańyz­dy kezeń ekenin atap ótti. Akademııalyq tyńdaýlar kezinde zań ǵylymdary­nyń dok­tory, professor Alýa Ibraeva, zań ǵyly­mdarynyń kandıdaty, profes­sor Leıla Kúltemirova, Almaty qalasy Alataý aýdanynyń sýdıasy Talǵat Dáýlet­nııazov baıandama jasady. 

Otbasyn qoldaýdyń jańa tetigi

Astanada «Ustanym» ulttyq pikir­talas klýby «Konstıtýsııa: Qazaqstan­nyń tarıhı tańdaý aınasy» taqyry­byn­da jıyn uıymdastyrdy. Otyrysqa Qazaqstan zańgerler odaǵy, Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýty, Qazaqstannyń Azamattyq alıansy jáne eldiń 20 óńirinen kelgen saıasattanýshylar men sarapshylar qatysty.

Is-shara barysynda qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylap, usy­nylǵan ózgerister memleket pen aza­mat­tyq qoǵam arasyndaǵy áriptestikti ny­ǵaıtyp, azamattardyń sheshim qabyl­daý úderisine qatysýyn arttyryp, qoǵam­dyq baqylaý tetikterin kúsheıtetinin sóz etti.

«Konstıtýsııalyq termınologııa máse­lesi erekshe nazar aýdarýdy talap etedi. Qoldanystaǵy Konstıtýsııa óz ke­zeńinde qabyldanyp, tarıhı turǵy­dan mańyzdy ról atqarǵanymen, onyń mazmunynda birqatar eskirgen uǵymdar bar. Osyǵan baılanysty jańa Konstıtýsııa jobasy qazirgi zaman­nyń quqyqtyq jáne qoǵamdyq suranys­taryn eskere otyryp ázirlendi», dedi «Qazaqstandyq zańgerler odaǵy» RQB tóraǵasy Serik Aqylbaı.

Sonymen qatar Astanadaǵy «Sarap» eksperttik klýbynyń «О́zgerister keze­­­­ńindegi otbasy: áleýmettik trans­formasııaǵa Konstıtýsııa turǵy­synan jaýap» atty otyrysy ótti. Is-sharany Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen Qazaq­stan­ qoǵamdyq damý ınstıtýty uıymdastyrdy.

Talqyǵa Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­gra­fııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııanyń músheleri, akademııalyq qaýymdastyq ókilderi men sarapshylar, sondaı-aq úkimettik emes uıymdar men Astana qalasyndaǵy Otbasyn qoldaý ortalyǵynyń ókilderi qatysty.

Jıyn qatysýshylary jańa Konstı­týsııa jobasyna, onyń ishinde neke, otbasy, ana, áke jáne bala máselelerin ret­teıtin 30-bapqa qatysty oılaryn ortaǵa saldy. Sarapshylar taqyrypty qoǵamdaǵy áleýmettik ózgerister men otbasy jáne týystyq qatynastardyń trans­formasııasyn kórsetetin áleýmet­tanýlyq zertteýler negizinde talqylady.

Is-sharada Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Juldyzaı Ysqaqova jańa Konstıtýsııa jobasyna otbasy jáne neke qarym-qatynastaryn retteýge baǵyttalǵan jańa normany engizý neke ınstıtýty­nyń quqyqtyq mártebesin anyqtap, áleý­mettik ózgerister jaǵdaıyndaǵy Qazaqstan otbasyna jańa qundylyq baǵ­daryn belgileýge septigin tıgizetinin atap ótti. 

Qazaqstan Halyq partııasynyń parla­menttik fraksııasy «Jańa Konstıtýsııa: Qazaqstannyń búgini men bolashaǵyna jańa kózqaras» atty keńeıtilgen otyrys ótkizdi. Oǵan Senat pen Májilis depýtattary, memlekettik qyzmetkerler men sarapshylar qatysty.

Otyrysty júrgizgen QHP jetekshisi, Májilis depýtaty Magerram Magerramov Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bas­tamalary jańa Konstıtýsııa jobasyn ázirleýge muryndyq bolǵanyn aıtyp ótti. «Joba eldiń memlekettik saıa­­saty­nyń jańa baǵyttaryn anyq­taı­dy. Bir ­palataly Parlament (Quryl­taı) qurylady, jańa Joǵarǵy konsýl­tatıvtik organ – Halyq keńesine jeke bólim arnalyp, sondaı-aq Vıse-pre­zıdent ınstıtýtynyń tetikteri qaras­tyrylyp jatyr. Bul memlekettik bılik arhıtektýrasyna múldem jańa qurylym ákelmek», dedi Májilis depýtaty.

QHP usynylǵan Konstıtýsııa jobasyn qoldaıtynyn málimdedi. Partııa músheleri qujattyń adamǵa baǵyttalǵan tásilin, ómir súrý quqyǵyna, jeke basyna qol suǵylmaýshylyqtyń bekitilýine, sıfrlyq jeke derekterdi saqtaýǵa, sondaı-aq azamattardyń ar-namysy men qadir-qasıetin, sondaı-aq olardyń áleýmettik quqyqtaryn, ásirese eńbek etý quqyǵyn qorǵaýdy kúsheıtý qajettigin atap ótti. 

Halyq – bıliktiń birden-bir bastaýy

Qyzylorda qalasynda «Aýyl» par­tııa­synyń Qyzylorda oblysy boıynsha óńirlik fılıaly tóraǵasy, oblys­tyq máslıhat depýtaty Sadyq Mustafa­nyń tóraǵalyǵymen Saıası keńes­tiń keńeı­tilgen otyrysy ótti. Jıyn­dy ashqan óńirlik fılıal tóraǵasy: «Halyq – bıliktiń birden-bir bastaýy. Konstıtýsııalyq jańǵyrý – el damýy­nyń jańa kezeńine bastaıtyn mańyzdy qadam», dep atap ótti.

Otyrys barysynda «Aýyl» partııa­sy tóraǵasynyń orynbasary Qýanysh Seıtjanov jańa Konstıtýsııa joba­synyń negizgi baǵyttaryna toqta­lyp, qoǵam arasynda júrgizilip jatqan túsin­dirý jumysynyń mańyzyn baıandady.

Sonymen qatar Prezıdent janyn­daǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ult­tyq komıssııanyń múshesi, partııa ortalyq apparaty basshysynyń oryn­basary Áıgerim Sársenbaeva da Konstıtýsııadaǵy ózgeristerdiń áleý­mettik saıasat pen otbasy ınstıtýtyn ny­ǵaıtýdaǵy róline keńinen toqtaldy.

Keshe, sondaı-aq Qostanaı qalasyn­daǵy «IQostanay» ortalyǵynda «Sıfr­landyrý jyly» aıasynda aýyl jas­ta­rynyń áleýetin arttyrýǵa baǵyttal­ǵan «Auyl Jastary» respýblıkalyq semınary ótti. «Aýyl» partııasy uıymdastyr­­ǵan bul is-shara aýyl men qala arasyndaǵy sıfr­­lyq alshaqtyqty joıyp, jańa býyn ma­mandarynyń tehnologııalyq báse­­­kege qabilettiligin nyǵaıtýdy kózdeıdi.

Semınardyń resmı bólimin «Aýyl» par­tııasy tóraǵasynyń orynbasary Ǵalymjan Qusmanǵalı ashyp, elimiz­de júrip jatqan aýqymdy saıası jań­ǵy­­rýlarǵa toqtalyp, Konstıtýsııalyq reformalardyń mańyzdylyǵyn erek­she atap ótti.

«Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asqan Konstıtýsııalyq reformalar – «Ádiletti Qazaqstandy» qurýdyń berik quqyqtyq negizi. Bul ózgerister – tek zańnamalyq jańartý emes, azamattardyń memleketti basqarý isine aralasýyna jol ashqan jańa saıası mádenıettiń bastaýy. Búgingi sıfrlyq dáýirde jastar osy reformalardyń basty qozǵaýshy kúshi ári belsendi qa­tysýshysy bolýǵa tıis», dedi ol.           

Keshe elimizdiń Kásipodaqtar federasııasynda da jańa Ata zań jobasyn talqylaýǵa arnalǵan jıyn ótip, oǵan salalyq kásipodaqtardyń, eli­miz­diń barlyq óńirindegi Kásipodaq orta­lyqtarynyń basshylary, kásipodaq bel­sen­dileri qatysty.

KF tóraǵasy, Konstıtýsııalyq komıs­sııanyń múshesi Satybaldy Dáýletalın jańa jobanyń eń mańyzdy tustaryna toqtala kele: «Onyń áleýmettik memleketke baǵdarlanýy erekshe mańyzdy. Kásipodaqtar úshin eńbek etý quqyǵy jáne onyń konstıtýsııalyq mazmuny – jańa Konstıtýsııadaǵy negizgi sáttiń biri. Ol árkimniń eńbek etýge jáne qyzmet túrin erkin tańdaýǵa quqyǵyn rastaıdy. Biraq eń basty jańalyq – quqyq endi memlekettiń áleýmettik jaýapkershiligimen jáne adamnyń qundylyǵymen tikeleı baılanysty bolady. Bul degenimiz, jumysqa jaı ǵana «is» dep emes, adamnyń laıyqty ómir súrýiniń negizi retinde qaraý», dedi.

Taǵy bir mańyzdy ózgeris retinde Satybaldy Dáýletalın Halyq keńe­si­niń qurylýyn atady. Jıynda tór­aǵanyń orynbasary Nurlan О́teshev, «Qyzmet» memlekettik, bank meke­me­leri jáne qoǵamdyq qyzmet kórsetý qyz­metkerleriniń salalyq kásipodaǵynyń tóraǵasy Mırbolat Jaqypov, Májilis depýtaty Asylbek Nuralın, t.b. sóz alyp, pikirlerin ortaǵa saldy.

Jıynǵa qatysýshylardy tyń­dap bolǵan soń, Federasııa tóraǵasy S.Dáýletalın memleket pen azamat úshin eń basty qundylyqtar Konstıtýsııa jobasynda bekitilgenin aıtty. Sondaı-aq Negizgi zań jobasyn qoldaý – memleket­­tiń jáne onyń halqynyń odan ári damýy­na azamat retinde óz úlesińdi qosý degendi bildiretinin atap ótti.

«Biz Qazaqstannyń bolashaǵyna tikeleı áser etetin mańyzdy tarıhı kezeńdi bastan ótkerip jatyrmyz. Bul Konstıtýsııa jobasyn qoldaý týraly sheshim qoǵamnyń bolashaqtaǵy jaǵdaıyna, tynyshtyqqa jáne elimizdiń damý baǵytyna áser etedi. Bul – árbir azamattyń oıy men ustanymy erekshe mánge ıe bolatyn jaýapty sát. Bul kezeńniń álemdegi jaǵdaıy turaqsyz bolyp turǵan ýaqytqa tuspa-tus kelýi óte mańyzdy. Syrtqy jáne ishki qıyndyqtar jaǵdaıynda jańa Konstıtýsııany qoldaý jáne qabyldaý – elimizdiń turaqty damý jolyn saqtap qalýǵa jasalǵan qadam», dep sózin qorytyndylady KF tóraǵasy.

Jıyn sońynda qatysýshylar Kásip­­odaqtar federasııasynyń atynan otan­­dastarymyzǵa arnalǵan úndeý qabyldady.

Sonymen qatar Astana qalasynda jańa Konstıtýsııa jobasyn talqy­laý­ǵa arnalǵan sport qaýymdastyǵy ókil­deriniń jıyny ótip, oǵan ulttyq sport federasııalarynyń, sondaı-aq Ult­tyq olımpıada komıtetiniń ókilderi qatysty.

Sport salasynyń ókilderi jańa Konstıtýsııa sportshylar arasynda ádi­lettilik pen jaýapkershilik qaǵıdat­taryn ornyqtyratyn qujat bolatynyn atap ótti.

Jıynnyń kún tártibine sáıkes, qatysý­shylar eldiń Ata zańyn jańartý­dy qoldaıtyn birtutas ári dáıekti usta­nymdaryn bildirip, adam quqyqtary men bostandyqtarynyń basymdyǵyn, demokratııalyq ınstıtýttardy ny­ǵaı­tý, «Ádiletti Qazaqstan», «Zań men ­tártip» qaǵıdattary men konstıtýsııa­lyq ­ózge­ris­ter boıynsha óz oılaryn ortaǵa ­saldy.

Sport federasııalarynyń jetek­shileri ýaqyt ózgergen saıyn sport erejeleri de jańaratyndyǵyn atap ótip, sol sııaqty zaman talabyna sáıkes Konstıtýsııany jetil­dirý, elimizdiń ádiletti, myqty jáne básekege qabiletti bola­shaǵyna baǵyt­talǵan mańyzdy qadam dep sanaıdy.

Basqosý barysynda sport qaýym­dasty­ǵynyń Konstıtýsııalyq refor­many qoldaýǵa arnalǵan úndeýi oqy­lyp, oǵan qol qoıyldy. Úndeýde ult densaý­lyǵyn nyǵaıtý men adam kapıtalyn damytý máselelerine basymdyq berilip, mańyzdylyǵyna erekshe toqtal­ǵan. Iаǵnı elimizdiń sport qaýymdastyǵy Konstıtýsııa jobasynda kózdelgen adam quqyqtaryn qorǵaýǵa, zańnyń ústem­digin qamtamasyz etýge, ulttyq birlikti nyǵaı­týǵa, azamattardyń ál-aýqatyn art­tyrýǵa jáne memlekettiń zaıyrly sıpatyn saqtaý qaǵıdatyna baǵyt­tal­ǵan ereje­lerdi tolyq qoldaıtyndyq­­ta­ryn jetkizdi.

Jıyn qorytyndysy boıynsha sport salasynyń ókilderi eldiń turaqty ári ádiletti damýyna baǵyttalǵan jaýapty azamattyq ustanymdy qalyptastyrýǵa óz úlesterin qosýǵa daıyn ekendikterin bildirdi.