Vaksına kýáligi: Pikirler ekige jaryldy

Vaksına tabylyp, úkimetter resmı tirkegen kúnnen bastap, kóptegen mem­leket indetke qarsy jappaı ek­peni bastap ketti. Muny tarıhta eń iri vaksınalaý naýqany dese de bolady. Bloomberg agenttigi jınaǵan málimetterge sáıkes, 103 elde 236 mıl­lıonnan astam doza vaksına sa­lynǵan. Vaksına alý mindetti emes, ár azamattyń óz erki boıynsha salynýy kerek dep aıtyp júrgenimizben, sońǵy ere­jeler men sharalar ekpe almasqa amal qaldyrmaı tur. Máselen, Eýropa odaǵy azamattyń vaksına alǵany týraly kýálik engizetinin málimdedi. Bul degenimiz – vaksına saldyrmaǵan adam EO-ǵa múshe elderdiń aımaǵyna kire almaıdy degen sóz. Mundaıda ne istemek kerek? Eýropaǵa barǵyń kelse, vaksına saldyrasyń. Sonda joǵarydaǵy «ekpe alýǵa mindettelmeıdi» degen sózdiń esh salmaǵy bolmaıyn dep tur. Bir jaǵynan erik ózińde, ekinshi jaǵynan erejege baǵynbasqa amalyń joq. Bul sonda qandaı demokratııa?

Mundaı qaýipsizdik sharasyna qa­tysty EO músheleriniń pikirleri eki­ge jaryldy. Grekııa men Ispa­nııa sekildi týrızmge táýeldi Ońtús­tik Eýropa elderi sertıfıkattar­dy qoldasa, Germanııa sııaqty soltús­tiktegi memleketter mundaı júıeniń tıim­diligine kúmánmen qaraıdy. Ger­manııa kansleri Angela Merkel aldymen vaksına alǵan adamdardyń aýrý juqtyrmaıtynyna kóz jetkizý kerektigin aıtady. Sondaı-aq vaksına alǵandardyń sany almaǵandardan áli de az ekenin eskere otyryp, eki topty bólip-jaryp qarastyrýǵa bolmaıtynyn alǵa tartady. Fransııa men Belgııa vaksına kýálikterin en­gizý ımmýndalmaǵan adamdardy kem­sitedi dep alańdap otyr. Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron she­shimdi engizbesten buryn, keıbir etı­kalyq máselelerdiń túıinin tarqatý kerektigin aıtqan. Onyń pikirinshe, vaksına kezeginde eń sońǵy bolyp turǵan jastar úshin bul ádiletsiz bolýy múmkin. Al Danııa, Shvesııa, Fınlıandııa azamattardyń vaksına alǵany týraly málimetti ózdiginshe tirkeý úshin elektrondy pasport engizbekshi. Osylaısha, EO elderi bul máselede ortaq kelisimge kele almaı otyr. Dese de uıym basshylyǵy Eýro­pada erkin saıahattaýǵa múmkin­dik beretin qujattyń jazǵa deıin daıyn bolatynyna senimdi. Atal­ǵan sharanyń Eýropada qaýipsiz saıahat­taǵysy keletin týrısterdi tartýǵa baǵyttalǵan qadamdardyń biri ekenin eskersek, kerisinshe bul olardyń ke­lýin­e qolbaılaý bolatyn qujatqa aınalmasyna kepil joq.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy vaksına týraly kýáliktiń tıim­diligine áýelden kúmánmen qarady. Ekpe COVID-19-dyń aldyn alýda tıim­di ekenin kórsetkenimen, onyń vırýstyń juǵýyn boldyrmaıtyny týraly dálel joq. Iаǵnı indettiń taralýy men juǵýyna áser ete almaıdy. Vaksına alǵany týraly qujat shekaradan ótýde ǵana emes, mekemelerge, áýejaıǵa, qoǵamdyq tamaqtaný oryndary men adam kóp jınalatyn is-sharalarǵa kirýde de sheshýshi ról atqarýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda qo­ǵamda adamdarǵa «vaksınalanǵan» jáne «vaksınalanbaǵan» degen aıdar taǵylatyn bolady. Bul ásirese vaksına satyp alýǵa múmkindigi joq damýshy elder úshin qıynǵa soqpaq. Sarapshylarǵa sensek, keıbir tabysy tómen elder 2024 jylǵa deıin ekpege qol jetkizbeýi múmkin eken. Odan bólek, bul qadam adamdardyń jeke dere­gi men qaýipsizdigine qatysty túıt­kildi máselelerdi qozǵaıtyny taǵy bar.

Eýropa odaǵynyń halyqty jappaı vaksınalaýǵa qatysty qatań synǵa qalǵany belgili. Qyrkúıektiń sońyna deıin eresekterdiń 70 paıyzyn egýdi josparlaǵan uıym basshylyǵy 255 mln halyqqa vaksına salý qoldan keletinine senimdi. Shyntýaıtyna kelgende, bul meje áli 10 paıyzǵa da oryn­dalmaǵan. Osyǵan qaramastan, Eýropa talabyn bir satyǵa da tómendetýge tyryspaıdy. Vaksına kýáliginiń qa­laı júzege asatyny belgisiz. Alaıda máse­lege qatysty pikirler ekige jarylyp úlgerdi.