JAŃA JÚIE SAPANY TALAP ETEDI

BIRYŃǴAI ULTTYQ JÚIENIŃ KEŃ QADAM BASÝY ÚShIN BATYL QIMYL MEN MYQTY USTANYM KEREK, –DEIDI  OBLYSTYQ AÝRÝHANANYŃ BAS DÁRIGERI IRINA ShTEIGERVALD Oblystyq aýrýhana bas dári­ge­ri­niń esigin egde kisi qaqty. Qy­zy­nyń jaraqaty óte aýyr, Fedorov aýdanynan kelip tur. Onda da aýdandyq aýrýhana, aýylda feld­sherlik-akýsherlik pýnkt bar. Irı­na Anatolevna Shteıgervald bas­taǵan dárigerler adam ómiri úshin jantalasa umtyldy. Qatty ja­ra­qat onsyz da densaýlyǵy nashar qyzdy álsiretip jibergen. Túbirli medısınalyq tekserý, qorytyn­dy­lar jasaý kerek. – Aýdandarda jetispeıtin lor-dárigerdiń, kardıologtyń kómegi qajet. Sondyqtan naýqasty ob­lys­tyq aýrýhanaǵa ornalastyr­dyq. Endi sapaly emdeý bizdiń dárigerlerdiń enshisinde, lajynsha qysqa merzimde emdep, aýrý bir­sha­ma aıyqqannan keıin jalpy aǵ­za­syn nyǵaıtatyn dári-dármekter ala­tyn kezde naýqasty kúndizgi sta­sıonarlyq em qabyldaýǵa shy­ǵaramyz, – deıdi bas dáriger Irına Shteıgervald. Oblystyq aýrýhanadaǵy bólimshelerdiń bar­lyǵynda da emdelip jatqan naýqas jandarǵa dárigerler osy turǵydan sheshim qabyldaıdy. Onyń jumys kabınetindegi ús­tel­diń ústinde 2009 jyly Astana­dan shyqqan aýrýlar tizimi jýr­na­ly jatyr. Onda biryńǵaı ulttyq júıe boıynsha qandaı aýrýǵa sta­sıonarlyq, qandaı aýrýǵa kúndizgi stasıonarlyq nemese ambýlato­rııa­lyq em usyný qajettiligi taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy biryńǵaı ulttyq júıe engizilgeli bul aýrýlar tizimi ár dárigerdiń úste­liniń ústinde jatady eken. – Halyqta “kóz qorqaq, qol batyr” degen sóz bar. Jyldyń ba­syn­da biryńǵaı ulttyq júıe engi­zi­ledi degende basqa túgel dári­ger­lerdiń ózderi de ańtarylyp qalǵan edik. Ár adam dárigerdi ózi tań­daı­dy degendi túsinbedik. Dárigerler jetispeı jatqanda qandaı tańdaý bolady dedik. Jańa júıe naý­qas­tyń múddesi turǵysynan júr­gi­zi­le­di. Munyń mánisi bylaı, aýrý adam stasıonarlyq em alý kerek kezin­de ol qaısy aýrýhanaǵa jatyp, qaı dárigerge emdelý kerektigin ózi sheshedi. Oǵan deıin burynǵy júıe saqtalady. Adam aıaq astynan aýy­ryp qalsa men ana dárigerge qa­ral­ǵym keledi dep, birden aýrý­ha­naǵa jetip kelmeıdi ǵoı. Qazir isti bastap ketken biz bul júıeniń mem­leket bólgen qarjynyń oryn­dy jumsalýyna, dárigerlerdiń sapa úshin jumys isteýine yqpal ete­tin tegershik ekenin kórip otyr­myz, – deıdi Irına Anatolevna. Biryńǵaı ulttyq júıeni basta­ǵan oblystaǵy stasıonarlyq em­deý mekemelerinde jyldyń alǵash­qy toqsanynyń ózinde birshama nátıje kórindi. О́tken jyldyń osy merziminde barlyǵy 36 myń aýrý stasıonarlyq em qabyldasa, bıyl jyl basynan bergi úsh aıda olardyń sany 31 myńǵa tómen­de­gen. Onyń kerisinshe stasıonardy almastyratyn em qabyldaǵandar­dyń sany ótken jyldyń alǵashqy toqsanynda 1900 adam bolsa, bıyl jyl basynan beri olardyń sany 9 myńǵa jetti. Aýrýlardyń tek ob­lystyq aýrýhanada em qabyldaý uzaqtyǵy ótken jylǵy 12 kún-tósek bolsa, bıyl ol 11 kún-tó­sek­ke túsken. Bul bas dárigerdiń aıtýynsha aýrýlardy aýrýhanadan “qýý” emes. Qaıta em sapasynyń jaqsarǵany bolyp tabylady. Ári adamdar da aýrýhana tóseginde ta­ńyl­maı, ózine ózi kelgen kezde ambý­latorlyq nemese kúndizgi stasıonarda emin jalǵastyrýyna múmkin ekenin túsindi. Bul naýqas­tyń táýir bolyp, aýrýynan aıy­ǵýy­na úmitin arttyrady, sonymen qatar, dárigerdiń de jumys aýqy­myn jeńildetedi. – Jyldyń alǵashqy aptala­ryn­da jumystyń tehnıkalyq sı­pa­ty basym, óte qaýyrt boldy, – deıdi Irına Anatolevna. – О́ıt­keni jańa júıe boıynsha qujattar toltyrý ýaqyt aldy. Sonymen qa­tar, aǵa býyn ókilderi, úlken kisi­lerge jańa júıeniń erejeleri men sharttaryn túsindirip baqtyq. Mysaly, úlken kisilerdiń kópshi­li­giniń júregi aýyrady. Máselen, bir kisi keldi delik. Ony tek­se­rý­diń medısınalyq qorytyndysyn qaraı kelgende aýrýhanaǵa jat­qyzý­dyń qajeti joq. Jýrnaldaǵy tizim boıynsha da júrek aýrýynyń álgi kisi zardap shegetin túri sta­sıo­narlyq emdeýdi kerek etpeıdi. Osyny túsindirgende bizge kelgen qarııa aýrýhanaǵa almady, maǵan kóńil bólmedi dep baıbalam sa­la­dy. Muny biz oǵan túsindirýden ja­lyqpadyq, ony kúndizgi stasıo­narǵa jiberdik nemese ol kisiniń kúndelikti kelýi qıyndyqqa soq­qanda jergilikti jerlerdegi emhana dárigerleri qyzmet kórsetti. Oblystaǵy emdeý mekemeleri­niń barlyǵy da jańa jylǵa deıin biryńǵaı ulttyq júıede jumys is­teý­ge daıyndyq barysynda akkre­dı­tasııadan ótti. Densaýlyq saqtaý salasynyń materıaldyq bazasyn nyǵaıtý, jóndeý jumystarynyń ýaqtyly jáne tııanaqty júrgi­zi­lýi de osy memlekettik baǵdarla­ma­ǵa daıyndyqty kúsheıte túsken bolatyn. Jaqynda oblystaǵy emdeý me­ke­melerinde dári-dármektiń jetis­peýshiligi týraly áńgime boldy. Dári-dármek túrlerin respýblıka boıynsha jalǵyz qamtamasyz etý­shi SQ “Farmasııanyń” úlgermeı otyrǵany da belgili jáıt. Oblys­taǵy emdeý mekemeleri burynǵy ja­sap alǵan qorlarynyń arqa­syn­da ázirge tapshylyqty sezinip otyr­ǵan joq. Degenmen dáriniń tap­shylyǵy sezile qalǵan kúnde adamdar muny biryńǵaı ulttyq júıe­niń kemshiligi dep túsinip qalýy múmkin. Dárigerler ony jańa júıe kemshiligi deýge qımaı­dy, ýaqytsha qıyndyq sanaıdy. – О́zimiz suranys bergen dári­ler­diń 70 paıyzyna jýyǵyn alǵan­byz. Qazir dári jóninen de sonshylaqty “daǵdarys” bola qa­la­tyn jaǵdaı joq. Júıe endi en­gizilip jatqandyqtan, onyń qa­damy­nyń júrip ketýi úshin emdeý mekemeleri basshylary, dárigerler tyǵyryqtan jol taýyp, izdene bi­lýi kerek. Qarmansań qarap qal­maısyń. Mysaly, men bas dáriger retinde ózimizde joq dárini basqa emdeý mekemelerinen surastyra­myn. Olarda bar bolsa ýaqytsha qaryzǵa alamyn da ózimizge tús­ken­de qaıtyp beremin. Menen de dári surap ózge oblystardan tele­fon shalǵan áriptesterim boldy. Ýaqytsha qıyndyqty “Samarqan­dy sý aldy” dep jeleýletpeý ke­rek. Igilikti is qandaı qıyndyq bol­sa da ómirsheńdigin kórsetedi. Kósh júre túzeledi, – deıdi ob­lystyq aýrýhananyń bas dárigeri. Emdeý sapasyn kóterýdi basty baǵyt etip ustaǵan densaýlyq saq­taý salasyndaǵy biryńǵaı ulttyq júıeniń keleshegi myqty mate­rıal­dyq baza bar jerde ǵana bol­maq. Oblysta aýdandyq aýrýhana­lar­dyń basym kópshiligi jón­deý­den ótkizildi. Emdeý mekemelerine uzaq ýaqyt jóndeý jumystary júrgizilmegen bolatyn. Sondyqtan osy salada atqarylǵan is óte aýqym­dy. Qazir aýyldaǵy feld­sherlik-akýsherlik pýnktterdiń ózi ýaqyt talabyna saı sapaly jón­deldi. Onda aýyl adamdaryna ambý­latorlyq em jasaýǵa jáne den­saýlyǵyn saqtaý úshin profı­lak­tıkalyq jumystar júrgizýge tolyq múmkindik bar. Aýyldaǵylar burynǵydaı emdeý mekemesiniń aýzynda ilýli turatyn qara qu­lyp­ty umytty. “Jol kartasy” sheń­berinde jóndelip jatqan oblys­tyq onkologııalyq dıspanserdiń, Rýdnyı qalasyndaǵy emhananyń jáne Áýlıekól aýdandyq aýrýha­na­synyń jóndeý jumystary bıyl aıaqtalady. Sonymen qatar, Qos­ta­naı qalasyndaǵy oblystyq aýrý­hananyń emdeý korpýsynyń, oblystyq qan quıý ortalyǵynyń, Rýdnyı qalasyndaǵy balalar aýrý­hanasynyń jalǵasyp jatqan qurylysy da jyl aıaǵyna qaraı aıaqtalyp, nysandar paıdalanýǵa berilmek. Oblystyq densaýlyq saqtaý salasy basshylarynyń aıtýynsha, ústimizdegi jyldyń alǵashqy eki toq­sanynda jańa medısınalyq qu­ral-jabdyqtar alynady. Ob­lys­tyq aýrýhananyń ózinde bir­ne­she ǵylym kandıdattary, doktor qyzmet isteıdi. Kúrdeli operasııa­lardy jergilikti jerde jasaý úshin bul aýrýhana ǵylymı izdenister ortalyǵyna aınalyp otyr. Memleket bólgen qarjy da jetkilikti. Tek sonyń tıimdi ıge­rilýine atsalysýǵa degen talpynys bar. Ár teńge ornyna jumsalǵanda ǵana sapa kórsetkishi de jaqsara túsetini álimsaqtan belgili. Al bi­r­yń­ǵaı ulttyq júıeniń temir­qa­zyq etip ustanǵan baǵyty – tek sapa. Názıra JÁRIMBETOVA. QOSTANAI. ATYRAÝDA DÁRIGER JETISPEIDI Jyl saıyn óńir medısı­na­sy­na qarjylaı qoldaý jasalynyp ke­ledi. Dárigerlerdiń baspana má­selesi de oń sheshimin tabýda. Aýrý­hanalar men emhanalar osy za­man­ǵy medısınalyq jabdyqtarmen qamtylýda. Qazir oblystyń medı­sı­na salasynda 1250 dáriger ju­mys jasaıdy. Bulardyń qatary byl­tyr joǵary oqý ornyn bitir­gen 20 dárigermen tolyǵypty. Ob­lystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masynyń bastyǵy Meńdihan О́tep­qa­lıevtyń aıtýynsha, onyń úsheýi óz erikterimen Atyraýda jumys is­teýge nıet etipti. Al 17 jas maman arnaıy joldamamen kelgen eken. Bulardyń ishinde 4 maman Qyzyl­qoǵa, Qurmanǵazy, Mahambet jáne Maqat aýdandarynda jumys ja­saý­da. – Bizdegi basty problema – dá­rigerlerdiń jetispeýshiligi. Qazir 340 dárigerdiń orny bos tur, – dedi basqarma bastyǵy M.О́tep­qa­lıev gazet tilshisimen áńgimesinde. – Ásirese, aýyldyq jerlerde ftı­zıatr, narkolog, psıhıator, aký­sher-gınekolog jetispeıdi. Osyǵan oraı aýdandyq, qalalyq emdeý oryndarynyń bas dáriger­le­ri M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik akademııa­syn­da jas mamandarmen, oqý or­ny­nyń basshylarymen kezdesýde. Maqsat – jastardy óńirde jumys is­teýge shaqyrý. Mamandardyń jetispeýshi­ligi­nen keıde dárigerlerge ózine ­qa­tysty emes aýrý túrlerin emdeý júkteletini jasyryn emes. Basqa amal joq. Bul alystaǵy aýyldarda jıi kezdesedi. Al oblys orta­ly­ǵynyń ózinde bilikti dárigerler joǵary jalaqy tóleıtin “Inter­tıch”, “Medıker”, “Doktor plıýs” se­kildi jeke klınıkalarǵa aýysyp ketetin jaıttar az emes. Sebebi, bul klınıkalarda munaı kompa­nııa­laryna medısınalyq qyzmet kórsetetindikten, jalaqy kóp mól­sherde tólenedi. Basqarma basty­ǵy­nyń aıtýynsha, áli de dári­ger­ler alatyn jalaqy kóńildegideı emes. Máselen, aýrýhanalardyń bas dárigerleri 35000-50000 teńge ara­lyǵyndaǵy jalaqymen kún kó­rýge májbúr. Jalaqynyń tómen­digi dárigerlerdi keıde aýrýhanaǵa emdelýge kelgen qarjyly adam­dar­dyń qaltasynan dámetýge ıter­meleýi múmkin ekendigin joqqa shy­ǵarýǵa bolmaıdy. Muny bol­dyrmaýdyń qandaı joly bar? – Aldymen, medısına sala­synda jumys jasaıtyndardyń kózqarasy ózgerýi qajet, – deıdi M. О́tepqalıev. – Sebebi, zaman ózgerdi. Talap ózgerdi. Burynǵy ádis­pen jumys jasaýǵa bolmaıdy. Qazir salaǵa memlekettiń qarjy­lyq qoldaýy jaqsardy. Maman daıyndalyp jatyr. Jańa jab­dyq­tar alynyp jatyr. Soǵan oraı dárigerlerdiń, medbıkelerdiń jaýap­kershiligi arttyrylýy qajet. Elbasynyń talaby osyndaı. Bul bıylǵy Joldaýda da naqtylanyp, dárigerlerge ásirese, ana men bala ómirin saqtaýǵa basa mán berilýi qajettigi mindetteldi. Osyǵan oraı aıtar bolsam, byltyrǵy jyly bi­rinshi toqsanda 2 ana ólimi bolyp, 64 bala shetinegen eken. Bıylǵy birinshi toqsanda ana ólimine jol berilmedi. О́kinishke oraı, 59 bala­nyń shetinegenin jasyra almaı­myz. Sonymen qatar, óńirde tý­ber­kýlezge shaldyǵý 6,7 paıyzǵa azaıdy degenimizben, bul syrqat­tyń áli de joǵary deńgeıde qalyp otyrǵany ras. Mamandardyń aıtýynsha, óńir­de bul syrqatty birden túpkilikti joıý múmkin emes. Degenmen, alda­ǵy 10 jylda 20 paıyzǵa deıin azaı­týdyń múmkindigi bar. Ol úshin ftızıator-dárigerlermen qamtý máselesi tolyq sheshilýi tıis. Osy maqsatpen Almaty, Astana, Aqtóbe qalalaryndaǵy medısınalyq oqý oryndarymen kelisilgen josparǵa sáıkes jylma-jyl Atyraýǵa jas mamandar kelmek. Qazir óńir me­dı­sınasy ftızıator-dárigerler­men 68 paıyzǵa ǵana qamtylyp otyr. Jalpy óńirdegi eń kóp kezdesetin syrqattar jetkilikti. So­nyń ishindegi jastar jıi shal­dy­ǵatyn júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý úshin arnaıy kar­dıologııa ortalyǵy ashyldy. Qazir osy ortalyqqa Astanadan bilikti hırýrgti shaqyrý, onyń bas­pana máselesin sheshý qarasty­ry­lýda. Sóıtip, Almaty, Astana, tip­ti Reseı qalalaryna emdelý úshin sarsylatyn jurt endi Atyraýdyń ózinde emdeletin boldy. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy.