Qarjy naryǵyn qadaǵalaý jáne retteý Agenttigi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentev nesıe resimdeý kezinde qandaı qaltarystardy eskerý kerektigin aıtyp berdi, dep jazady Egemen.kz
– Birinshiden, nesıe alatyn uıymnyń tirkelgen-tirkelmegendigin jáne sáıkesinshe turǵyndarǵa mıkrokredıtter berý quqyǵyna ıe ekendigińizdi bilý qajet. Shotty tirkeý 2020 jyldyń 1 shildesinen bastaldy. Al 2021 jyldyń naýryzynan bastap mundaı uıymdarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi bergen lısenzııa bolýy kerek. Dál osy retteýshiniń veb-saıtynda siz býhgalterlik tirkeýden ótken barlyq uıymnyń tizilimimen tanys bolýyńyz kerek, – deıdi Aleksandr Terentev.
Agenttik ókili budan keıin birinshi kezekte qandaı faktorlarǵa nazar aýdarý qajettigin jiliktep turyp túsindirip berdi. Birinshi kezekte «Ruqsattar men habarlamalardyń tizilimine» nazar aýdarý kerek. «Ruqsattar» − «Mıkroqarjy qyzmetin júzege asyratyn uıymdardyń tizilimi» bóliminde jasaýǵa bolady.
Nesıelik kelisim jasasqan kezde nazar aýdarǵan ekinshi nárse – onyń sharttary. Qol qoıýdan buryn siz qandaı sharttarmen kelisetinińzdi bilýińiz kerek. Eger keıbir sharttar sizge túsiniksiz bolsa nemese kúmándansańyz, mundaı nesıeden bas tartyp, kelisimshart jasasańyz nemese mamandardan túsinikteme surasańyz jaqsy.
Mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn kez-kelgen uıym (mıkroqarjy uıymdary, lombardtar, nesıelik seriktestikter, sondaı-aq onlaın-nesıelik seriktestikter) kórsetetin jáne ustanatyn kelisimniń mindetti sharttary bar.
Olardyń ishinde:
tıtýldyq paraq; sharttyń jalpy sharttary; qaryz alýshynyń quqyqtary; uıymnyń quqyqtary; uıymnyń mindetteri; uıym úshin shekteýler; mindettemelerdi buzǵany úshin taraptardyń jaýapkershiligi; kelisimshart talaptaryna ózgerister engizý tártibi.Kelisimniń birinshi betinde ıkrokredıttiń sharttary, mólsheri men merzimi, syıaqy mólsherlemesi, jyldyq tıimdi syıaqy stavkasy, artyq tólem mólsheri, ádisi men ádisi kórsetilgen kelisimniń tıtýldyq paraǵyna nazar aýdaryńyz. qaıtarý, sondaı-aq shart boıynsha mindettemelerdi buzǵany úshin turaqsyzdyq aıyby (aıyppul, ósimpul) týraly jazylady.
Mıkroqarjy uıymdarynyń nesıeleri úshin eń joǵary jyldyq tıimdi syıaqy mólsheri 56%-dan aspaýy kerek. Bul uzaq merzimge alynǵan nesıelerge qatysty. Eger siz qysqa merzimge – 45 kúnge deıin aqsha alsańyz, onda tarıf aıyna 30% jetýi múmkin. Sonymen qatar mundaı nesıeniń mólsheri 50 AEK nemese 145 850 teńgemen shektelgen.
Qysqa merzimdi nesıe alýǵa ótinish bergen kezde, qysqa merzimdi nesıeler úshin negizgi qaryzdyń jáne syıaqynyń barlyq somasyn dereý qaıtarýǵa týra keletindigin eskerý qajet. Sonymen qatar muny eshbir jaǵdaıda keshiktirýge jol bermeý kerek, áıtpese sizdiń nesıelik tarıhyńyz búlinedi, al nesıe berýshi merzimi ótken bereshegi úshin qosymsha tólem talap etýge quqyly.
Mindettemeni buzǵany úshin turaqsyzdyq aıybynyń (aıyppuldyń, ósimpuldyń) mólsheri qatań túrde reglamenttelgen jáne árbir keshiktirilgen kún úshin oryndalmaǵan mindetteme somasynyń 0,5%-nan aspaýy kerek.
Mıkrokredıttik kelisimshart boıynsha qaryz alýshynyń barlyq tólemderi, onyń ishinde syıaqy men turaqsyzdyq aıybyn qosa alǵanda, nesıe «denesiniń» 100%-nan, ıaǵnı tikeleı qaryz alýshy alǵan somadan aspaýy kerek.
Basqasha aıtqanda, eger siz bir aıǵa 100000 teńge qaryzǵa alǵan bolsańyz, aıyppuldardy eskere otyryp, keshiktirýge jol berilse de, bul mıkrokredıt boıynsha tólemniń maksımaldy merzimi, merzimniń uzaqtyǵyna qaramastan, 200 000 teńgeden aspaýy kerek.
Nesıeler alý týraly sheshim jaýapty, oǵan jeńil-jelpi qaraýǵa bolmaıdy. Sol sebepti nesıe almastan buryn kiristerińiz ben shyǵyndaryńyzdy eskere otyryp, qarjylyq múmkindikterińizdi esepteńiz, óz múmkindikterińizdi taldańyz. О́ıtkeni eger nesıe qysqa merzimdi bolsa, onda siz barlyq nesıe men paıyzdardy birden tóleýge májbúr bolasyz.
Nesıe alý qaryzdyń negizgi somasyn (nesıe berýshiden alynǵan somany) kelisimshartta belgilengen merzimde qaıtarý, sondaı-aq nesıeni paıdalanǵany úshin syıaqy, komıssııalyq tólemder jáne basqa da tólemderdi tóleý mindetin kózdeıtindigin túsinińiz. Qaryzǵa alynǵan qarajat kez kelgen máseleni tez sheshýge kómektesedi. Biraq alǵan qaryzymyz bas aýrýyna aınalmas úshin ony durys rásimdeý kerek.