Zeınetaqy qarjysyn jeke kompanııalarǵa berý paıda ákele me?

Bizben suhbattasqan «BankSentr­Kredıttiń» enshiles kompanııasy – BCC Invest basqarma tóraǵasynyń orynbasary Aleksandr Dronınniń aıtýyn­sha, búkil somany jeke basqarýshy kompanııaǵa bere salýǵa bolmaıdy.

Zeınetaqy jınaǵynyń konservatıvti bóligin belgilengen shek mólsherinde BJZQ-da ustaý kerek. Bul sizdiń mınımaldy zeınetaqyńyzdyń kepili ispetti. «Qalǵan bóligin jeke basqarýshy kompanııaǵa aýdarýǵa bolady. Kompanııalar joǵary tabystylyq pen teńgeni qunsyzdanyp ketýden saqtaıtyn ishinara qorǵanys usy­nady», deıdi ol.

Birneshe kún buryn Májilis depýtaty Amanjan Jamalov bul bastamanyń tabys ákele qoıýy ekitalaı ekenin aıtyp edi.

– Zeınetaqy jınaǵyn jeke basqarýshy kompanııalarǵa aýdarý túsinbestik týdyryp otyr. Olar qazir BJZQ qoldanatyn erejeni kóshirip alǵan. Tabys ta sol deńgeıde bolmaq. Jeke basqarýshy kompanııalar úshin áldeqaıda yńǵaıly ınvestısııalyq deklarasııa qabyldaý kerek dep sanaımyn, – dedi depýtat.

A.Dronınniń aıtýynsha, qazir jeke basqarýshy kompanııalardyń tabys­tylyǵynyń ortasha deńgeıi – 17 pa­ıyz. Al bul BJZQ-dan eki ese jo­ǵary.

– BJZQ óte úlken kólemdegi qar­jy­ny tabystylyǵy asa joǵary emes memlekettik jáne kvazımemlekettik sektorǵa ınvestısııalaıdy. Jeke bas­qarýshy kompanııalar áldeqaıda ta­bysty korporatıvtik sektordy tań­­daıdy jáne Qazaqstan ekonomıka­sy­na ǵana emes, damyǵan elder kom­panııalaryna da ınvestısııa salady. Menińshe, BJZQ-nyń ózi sol kúıi usyna almaǵan devalvasııadan qorǵaý áreketi – jeke basqarýshy kom­pa­nııa­lar­dyń paıdaly ekenin rastaıtyn kúshti argýment, – deıdi sarapshy.

DAMU Capital Management bas dırektory Murat Qastaev ınves­tısııa­lyq kompanııalarǵa kóp shekteý qo­ıyl­ǵanyn aıtty. «Máselen, va­lıýta­lyq quraldarǵa aqsha salý kólemi 50 paıyzdan aspaýy kerek. Ondaı jaǵ­daıda basqarýshy kompanııalar port­fe­liniń BJZQ portfelinen aıyrmasy bol­maı qalady» dedi.

Bizdiń saýalymyzǵa jaýap bergen A.Dronın belgilengen talaptar sheń­be­rinde ınvestısııaǵa túbegeıli basqa tá­sil qoldanylýy múmkin ekenin aıtady.

– Qadaǵalaýshy kóptegen jeke zeı­­net­aqy qoryn shyǵynǵa batyrǵan 2008 jylǵy ssenarıı qaıtalanbas úshin basqarýshy kompanııalardyń shek­ten tys agressıvti strategııa tań­da­maǵanyn qalaıdy. Alaıda jeke bas­qarýshy kompanııalar portfeliniń BJZQ portfelinen aıyrmashylyǵy mol. Birinshiden, memlekettik baǵaly qaǵazdardaǵy úlesi áldeqaıda tómen bolady. Ekinshiden, jeke basqarýshy kompanııalar portfelinde álemge áı­gi­­li kompanııalardyń aksııalary paıda bolady. Aktıvterge eldik jáne va­lıýtalyq ártaraptandyrý júr­gi­zi­le­di. Sonymen qatar jeke bas­qa­rý­shy kompanııalar qysqa merzimdi múm­kin­dikterdi belsendi paıdalanyp, port­fel tepe-teńdigin jıi ózgerte alady, – deıdi.

Qarjy naryǵyn retteý jáne da­my­­tý agenttigi bekitken ereje bo­ıyn­sha kompanııalar qarjyny qabyl­dap alǵan soń, kiristiliktiń eń tómen deń­geıin qamtamasyz etýi kerek. Qam­ta­ma­­syz ete almaǵan kompanııa paıda bol­­ǵan teris aıyrmany óz kapıtaly ese­­binen tóleıdi.

– Tabystylyqtyń eń tómen deńgeıi barlyq jeke basqarýshy kom­pa­nııa­lar­dyń basqarýyndaǵy zeınet­aqy aktıv­teriniń nomınaldy kiristiliginiń ortasha alynǵan koeffısıentiniń 70 paıyzy deńgeıinde belgilenedi, – deıdi agenttik tóraǵasynyń orynbasary Marııa Hadjıeva.

Bul tártip basqarýshy kompanııa­­­lar úshin úlken táýekel týdyryp, olardyń belsendi qadam­dar­ǵa barýy shektelip qalmaı ma degen suraq týa­­dy. Buǵan sarapshy bylaı ja­ýap beredi.

– Rasynda, ótemaqy boıynsha talap etý – dál qazirgi sáttegi eń ma­ńyz­dy másele. Qazirgi jaǵdaıda ta­bys­­tylyq baǵdary barlyq alty bas­qa­rýshy kompanııanyń tabystylyq deńgeıinde bolady. Máselen, bir kompanııa 5 pa­­­ıyz kóleminde shyǵynǵa batsa, ekinshisi – 10, úshinshisi – 25, tórtinshisi 30 pa­ıyz kóleminde tabys kórsetse, onda osy kórsetkishter qosylyp, 15 paıyz kóleminde ortasha tabystylyq paıda bolady. 10,5 paıyzdan (15*0,7) tómen tabys­ty­lyq kórsetken barlyq kompanııa óziniń salymshylaryna 10,5 pa­ıyzǵa deıingi aıyrmashylyqty tóleýge mindetti. Alaıda bul jeke bas­qarýshy kompanııa­lar konser­va­tıv­ti strategııany qolaıly kóredi de­gen sóz emes. Birinshiden, ondaı jaǵ­daıda salymshylardyń BJZQ-da­ǵy aqshasyn kompanııalarǵa aýdarý­dyń ne máni qalady? Ekinshiden, konservatıvti strategııany tańdaý ki­­­ris­tilik ótemaqysy táýekeliniń joq­­­ty­­ǵyn bildirmeıdi. Máselen, qor kon­­­servatıvti strategııany tańdady jáne 9 paıyz tabys kórsetti, al onyń bes agressıvti áriptesi 20 pa­ıyz kórsetti delik (solaı bolýy ábden múmkin). Mundaıda konservatıvti qor 9 ben 12,7 paıyz arasyndaǵy (ortasha naryqtan 0,7) aıyrmashylyqty óteý­ge májbúr bolady, – deıdi bank ókili.

Qarjy konsýltanty О́rken Dina­sy­lovtyń aıtýynsha, bul basta­ma­nyń qanshalyqty tabystylyq ákeleri kom­­panııalardyń qarajatty durys or­na­lastyrýyna baılanysty.

– Negizi, basqarýshy kompanııa aq­sha­ny qandaı aksııaǵa salamyn dese de ózi biledi. Biraq álemde zeınetaqy qar­jysyn ınvestısııalaýdyń ózindik stan­darttary bar. Sol standarttar­dy negizge alyp basqarsa, jaqsy paıda tabýǵa múmkindik bolady. Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qandaı baǵaly qaǵazdarǵa salý jáne salmaý keregi jaıly mól­she­rin bel­gi­leıdi. Sol ruqsat etil­gen aktıv­ter­diń 50 paıyzy – mem­lekettik teńgelik aqshalar. Taǵy 50 paıyzyna shetel va­lıýtasyndaǵy quraldarǵa salýǵa múm­kindik beredi. Jalpy, zeınetaqy aqsha­laryn bas­qarýdyń eki túri bar – aktıv jáne passıv. Mysaly, Nor­vegııa qory salymshylar aqshasyn passıvti basqarady. Búkil álemdegi 9 myń ak­sııa­ny satyp ala salady. Mynaý jaqsy, mynaý jaman qaǵaz dep bas qatyrmaı, álemdik ındeksterdi qaı­talap qana otyrady, – deıdi sarapshy.

Máseleni talqylaý kezinde týatyn taǵy bir suraq – salymshylardyń ınvestısııalyq paıdany alý jaıy. Bir tarap jyl saıyn salymshy tabysyn alyp otyrýy kerek dese, kelesi tarap búkil qarjynyń zeınet jasyna jetken soń bir-aq berilýin qoldaıdy. О́.Dinasylov – ekinshi taraptyń jaq­taý­shysy.

– Zeınetaqy qarjysyn jeke kom­pa­­nııalarǵa berýdegi maqsat – jyl saıyn odan tabys alyp otyrý emes, zeınet jasyna jetken kezde mol aqshaǵa ıe bolý. Túsken tabys ınves­tı­sııalanýy kerek. Sondyqtan jyl sa­ıynǵy ınvestısııalyq tabysty alyp otyrýǵa tyıym salý qajet. Degenmen prosess ashyq bolýy kerek dep oılaımyn. Salymshy salǵan aqshasynyń qalaı, qandaı maqsatta jumsalyp jatqanyn bilip otyrǵany jón, – deıdi qarjy konsýltanty.

A.Dronınniń sózinshe, qazir ınves­tı­sııalyq tabys bóligin sheshý máse­lesin qadaǵalaýshy talqy­la­p jatyr. «Alaıda salymshy qordan túsken tabys jáne BJZQ-nyń aı saıynǵy tolyq­tyrýy esebinen (jalaqydan aýda­­ry­latyn zeınetaqy túsimi) aq­sha­­ny jeke basqarýshy kompanııa­da jınaı alady. Qajetti somany jı­naǵannan keıin tabysty qosa alǵanda, búkil aqsha­ny BJZQ-ǵa aýda­rý­ǵa (jylyna bir ret ǵana), ony ózińiz qalaǵan maq­sat­qa paıdalanýǵa bolady» deıdi ol.

Qazirgi tártip boıynsha, azamattar ınvestısııa áserinen ósip, kóbeıgen qarjysyn zeınet jasyna jetken soń sheship alady. Oǵan deıin jylyna bir ret jeke basqarýshy kompanııany aýys­tyrýyna, eki jylda bir márte aq­shasyn BJZQ-ǵa keri qaıtarýyna múm­kindik bar. Sol arqyly aqshasyn úı alýǵa, basqa da maqsattarǵa jumsaı alady.

Bıylǵy 23 aqpandaǵy málimet boıynsha zeınetaqy portfelin basqa­rýshy­ǵa aýdarýǵa baılanysty 87 ótinish túsken. Aýdarymnyń jalpy somasy – 218,6 mln teńgeden astam. Salymshynyń zeınetaqy jına­ǵy jeke kompanııa basqarýyna: zeıneta­qy qorynda jınalǵan somasy men jı­­naqtyń eń tómengi jetkilikti shegi ara­syndaǵy aıyrmadan aspaıtyn mól­sherde; ómir boıǵy tólemdi qamta­ma­syz etetin saqtandyrý uıymymen zeınetaqy annýıteti sharty jasalǵan jaǵdaıda, salymshynyń BJZQ-daǵy shotyndaǵy zeınetaqy jınaqtarynyń qaldyǵynan aspaıtyn mólsherde ǵana beriledi.

BCC Invest ókiliniń aıtýynsha, bas­qarýshy kompanııalar óz klıent­te­rin kórmeıdi.

– Biz kimniń, qansha mólsherde qarjy aýdarǵanyn bilmeımiz. Basqarýshy kompanııa BJZQ-dan kezeń-kezeńimen aqsha alyp, ony salymshylar múddesi úshin basqarady. Qarajattyń jarty­sy­na jýyǵy sheteldik valıýtamen kór­­­setilgen qarjy quraldaryna ba­ǵyt­­­­talady. Portfeldiń teń­ge­lik bó­­li­gi kóbine turaqty kiris qural­da­­­ryna – korporatıvtik sektor emı­tent­teriniń oblıgasııalaryna, son­daı-aq ótimdilikti basqarý úshin – qar­­jy naryǵynyń quraldaryna sa­­ly­nady. Portfeldiń valıýtalyq bó­ligi negizinen úlestik quraldarǵa: ın­deks­tik qor, aksııalar jáne aksııaǵa depo­zıtarlyq qolhattar, «qatty valıý­tamen» kórsetilgen eýrooblıga­sııa­lar jáne balama quraldarǵa salynady. Zeınetaqy aktıvterin ın­ves­tısııalaý strategııasy jylyna kem degende bir márte jańartylyp, túzetilip otyrady, – deıdi A.Dronın.

Qazir BJZQ-men senimgerlik basqa­rý týraly tórt kompanııa shart jasas­qan. Olar – BCC Invest, Halyk Global Markets, Jýsan Invest jáne «Sentras Sekıýrıtız» aksıonerlik qoǵamdary.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»