О́ńirde kúrishtiń egis alqaptary azaıtylady

Oblys ákimi eń áýeli ózi bas­shylyq etetin óńir halqynyń ómi­ri men densaýlyǵyna qatysty jasalǵan is-sharalarǵa toqtaldy.

– Koronavırýspen kúres ár­daıym nazarymyzda. Qazirgi tańda 3 200 orynǵa arnalǵan 21 juq­paly aýrýlar stasıonary jumys isteıdi. Onda 3 600 medısına qyzmetkeri eńbek etedi. Jańadan 200 oryndyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasy salyndy. Qazaly qala­syndaǵy aýdanaralyq jáne Ob­lystyq kópsalaly aýrýhanada ottegi stansalary ornalastyryldy. 488 mln teńge qosymsha dárilik quraldarǵa bólindi. Azamat­tardyń vaksına alýyna da la­ıyqty jaǵdaı jasalǵan. Aıta­lyq, búginde 106 vaksınalaý ka­bınetti bar, onyń 91-i aýdan­dyq deńgeıde ornalasqan. Shal­ǵaıdaǵy eldi mekenderdiń turǵyndaryna arnap 39 mobıldi vaksınalaý pýnkti iske qosyldy. Oblys halqynyń 74,4%-y, ıaǵnı 95 963 adam vaksınanyń birinshi komponentin alyp úlgerdi. Al vaksınanyń ekinshi komponentin 40 077 azamat, ıaǵnı turǵyndardyń 46,8%-y saldyrdy. Koronavırýsqa qarsy vaksınanyń alǵashqy komponentinen oblysqa 129 050 doza, ekinshi komponentinen 87 300 doza tústi, – dedi G.Ábdihalyqova.

Pandemııa kezinde kóptegen sala turalap qaldy. Sonyń ishin­de kásipkerlikke kesiri kóp tıgendeı. Alaıda Qyzylorda oblysy ákiminiń aıtýynsha, óńirde eko­no­mıkanyń damý qarqyny bá­seń­degen joq. Oǵan jergilikti bılik­tiń kásipkerlerdi qoldaýy óz septi­gin tıgizgen.

– Memleket basshysy qa­byl­daǵan sheshimderdiń nátıjesinde ja­ǵymsyz saldardy azaıtyp, ekonomıkanyń damý qarqy­nyn sıpattaıtyn birqatar kórset­kish boıynsha oń dınamıka­ny qamtamasyz ete aldyq. Soń­ǵy 5 aıdyń qorytyndysy boıyn­­sha óńdeý ónerkásibinde 12,8%-ǵa ósim baıqalady, aýyl sharýa­shy­ly­ǵyndaǵy jalpy ónim óndirisi 2,5%-ǵa, jumys istep tur­ǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileriniń sany 7,3%-ǵa ósti. Búginde 16 toıhana óz bızne­sin qaıta baǵdarlady. Iаǵnı bu­rynǵy toıhanalar nan ónimde­rin shyǵaratyn, qoǵamdyq tamaq­tandyrý, tigin sheberhanasy, sport kesheni, qurylys zattarymen aınalysatyn saýda úıine aınaldy. Mine, osydan qurylys jumystarynyń kólemi 62,5%-ǵa artty. 198 myń sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 29%-ǵa artyq. Bıyl 945 jalǵa beriletin páterge 54 úı salamyz, onyń ishinde Baıqońyr qalasynda 5 úı bar. Qurylys salýshylardan bıýdjet qarajaty esebinen áleýmettik osal sanattaǵy adamdar úshin taǵy 342 páter satyp alynady. 44 ıpotekalyq úıdiń jáne 7 jeke ınvestorlardyń qury­lysy júrgizilýde. Sonymen qatar Prezıdenttiń tapsyrmasy boıyn­sha turǵyn úı kezeginde turǵan qy­zylordalyqtar úshin jaldaý aqysyn sýbsıdııalaý sharttary men talaptary talqylanyp jatyr, bul shamamen 31 myń adamdy quraıdy. Jyl sońynda 645 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kózdelip otyr, – dedi óńir basshysy.

Ákimniń aıtýynsha, otandyq ınvestorlarmen birge qyzanaq ónimderin óndirý, et jáne ju­myrtqa óndirisi boıynsha qus fabrıkasyn salý jobalary, sheteldik kompanııalarymen bir­lesip teri men júndi óńdeý qolǵa alynady. Sonymen qatar aldaǵy kezeńde ınvestorlarmen kúrish sabanynan sellıýloza óndiretin kásiporyn qurý josparlanǵan. Budan bólek halyqaralyq kompanııamen cheh teh­nologııasyn qoldanyp sýsyn­dar men shyryndar shyǵarý baǵy­tynda ekijaqty kelissózder júr­gizilýde.

G.Ábdihalyqova esep berý ba­ry­­synda óńirdiń negizgi máse­le­siniń biri sý deńgeıiniń tar­ty­lýyna baılanysty sýdy tıim­di paıdalaný baǵytyndaǵy jumys­tar­dyń júr­gizilip jatqanyn jetkizdi.

– Qazir biz Syrdarııa boıyn­daǵy jyl saıynǵy sý jiberýdi qamta­masyz etýge basa nazar aýdaryp otyrmyz. Sý tapshylyǵy máse­lesin sheshý úshin Úkimet Qyr­­ǵyz­stanmen, Tájikstanmen jáne О́z­bek­stanmen kelissózder júrgizýde. Sonymen qatar aýyl sharýashy­lyǵy óndirisin, ásirese, egindi ár­taraptandyrý, sý resýrs­taryn tıimdi paıdalaný jóninde sharalar qabyldaý qajettigin túsinemiz. Sondyqtan ylǵaldy qajet etetin daqyldardyń, atap aıt­qanda kúrishtiń egis alqap­taryn azaıtý boıynsha ju­mys­tar júrgizip jatyrmyz. Osy rette yl­ǵaldy az qajet etetin daqyl­dar – soıa, júgeri, maıly jáne jem-shóp daqyl­darynyń egisti­gin ulǵaıtyp kelemiz, bul aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirý­shilerge turaqty tabys alýǵa múm­kindik beredi. Son­daı-aq sýdy únemdeý tehnologııa­laryn engizý boıynsha sharalar qabyl­danýda. Syr topyraǵynyń qat­ty tuzdylyǵyna baılanys­ty kú­rishten tolyqtaı bas tartý múmkin emes. Degenmen kúrishke arnalǵan egis alqaptaryn azaıtý jumystary bolashaqta da jalǵaspaq. Bıyldyń ózinde kúrish egisi kólemin 89,5 myń gektardan 83 myń gektarǵa deıin qysqarttyq, keleshekte bul kórsetkishti 80 myń gektarǵa deıin qysqartamyz. Al Balyq sharýashylyǵyn damytý 2030 jylǵa deıingi aımaqtyq baǵ­darlamasy boıynsha júzege asyp keledi. Bul taýarlyq balyq kóle­min 16 myń tonnaǵa deıin jetki­ze otyryp, 100 eseden astam kóbeı­týge, balyq ónimderiniń eksporty 2 ese – 8,5 myń tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi, – dedi Qyzylorda oblysynyń ákimi.

О́ńir basshysy baıandaǵandaı, Qyzylorda oblysynda jumys­­syzdyq deńgeıi 4,9% kórset­kishinde ustalyp tur. Baǵdar­lama­lardy iske asyrýdyń nátıjesinde jyl basynan beri 13,5 myńnan astam jańa jumys orny quryldy, onyń 4 myńynan kóbi turaqty. Sonyń ishinde jyl basynan beri jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 468 múgedektigi bar adamdar jumyspen qamtylǵan, onyń 57-si turaqty jumys oryndaryna ornalastyryldy. О́tken jyly qabyldanǵan 2023 jylǵa deıingi ekonomıkalyq damý karta aıasynda kásipkerlikke 4,5 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 400 joba usynylǵan. 2020 jyly 7 mlrd teńgeni quraıtyn 89 joba iske asyp, 1 047 jumys orny qurylǵan. Bıyl 14 mlrd teńgeni quraıtyn 96 joba iske asyrylyp, nátıjesinde 900 jańa jumys orny ashylmaq. Sondaı-aq 16 toıhana qyzmetin ózge baǵytqa aýystyrǵan. Bul da óz kezeginde jumyssyzdyq deńgeıin ustap turýǵa jáne tómendetýge sep­tesedi.

– Búgingi tańda oblys tur­ǵyndarynyń 97%-y ortalyq­tan­dyrylǵan aýyz sýmen qamtamasyz etilgen, 65%-y tabıǵı gaz paıdalanady. Jyl sońyna deıin osy kórsetkishti 67,4%-ǵa deıin jetkizemiz. Sondaı-aq sý, káriz jelilerin qaıta jańǵyrtý jáne salý boıynsha quny 1,4 mlrd teńgeni quraıtyn jobalardy iske asyrý jumystary júrgizilýde. 400 shaqyrym shamasynda jol, kópir ótkelderi men kóshelerdi jóndeýge jáne salýǵa 17 mlrd teńgeden astam qarjy bólindi. Al áleýmettik nysandardyń ishinde oqý oshaqtaryna kelsek, 2021 jyly 2 600 oryndyq 6 mektep (onyń ekeýi – 800 oryndyq jeke mek­tep) paıdalanýǵa beremiz. Buǵan qosa 3 750 oryndyq taǵy 5 mektep­tiń qurylysyn bastaýdy jospar­lap otyrmyz. Jáne 48 mektep qaıta jańǵyrtylady, – dedi G.Ábdi­halyqova.

О́ńirde el egemendiginiń 30 jyldyq mereıtoıyna oraı 266 is-shara ótkizilmek. Sonyń ishinde Jalańtós Baha­dúrdiń 445 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar, respýblıkalyq aıtys, aqyn, jyraý Kete Júsiptiń 150 jyldyǵyna jyraýlar men jyrshylar baıqaýyn ótkizý jos­parlanyp otyr. Ataqty kúrishshi, «dala akademıgi» Ybyraı Ja­haev­tyń 130, KSRO halyq ártisi, ánshi Roza Baǵlanovanyń 100 jyl­dyqtaryn atap ótilmek. Sonymen qatar Bábish molla, Jankent, Syǵanaq qalalarynyń ornynda arheologııalyq zertteýler bas­taldy.