Túrkistan oblysynyń erte kóktemnen bastap tynym tappaı eńbektenip júrgen dıqandary eginderine aǵyn sý barmaı, eńbekteriniń esh ketkenine ókinip, zaryn kimge aıtaryn bilmeı júr. Úlken úmit artyp, polıetılen japqyshtyń astyna ekken ónimderi qýrap, shyqqan shyǵynyn qalaı qaıtararyn bilmeı otyrǵan eginshilerdiń jaǵdaıy qıyn. Mundaı keleńsizdik jylda qaıtalanatyndyǵy da belgili. Sharýalar «QazSýShar» mekemesinen janashyrlyq kútip, jalynyshty kúı keship keledi.
2012 jyly qazirgi Jetisaı aýdanyna qarasty Eralıev, Abaı, Qyzylqum jáne Dildábekov aýyldyq okrýgterindegi 3100 sharýa qojalyǵynyń 13 myń gektardan astam egindigin aǵyn sýmen qamtamasyz etetin K-30 kanalyn qaıta qalpyna keltirý jumystary bastalǵan. Kanaldyń jalpy uzyndyǵy – 30,6 shaqyrym. Sonyń ishinde 25 shaqyrymy betondalýy kerek bolsa, onyń 14 shaqyrymy, al ishki tarmaqtarynyń 175 shaqyrymynyń 52 shaqyrymy ǵana betondalǵan. Josparlanǵan 4 sorǵy stansasynyń birde-biri qoıylmaǵan. Jobanyń tapsyrys berýshisi – Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Sý resýrstary komıteti. Merdiger uıym – Kerneu Limited JShS qurylysqa bólingen 6,076 mlrd teńgeniń 3,6 mlrd teńgesin ıgergen. Alaıda arada 10 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de búginge deıin qurylys aıaqtalǵan joq. Atqarylǵan qurylys jumystarynyń sapasynda kóptegen kemshilik bar, kanaldyń jóndeýden ótken bólikteri qaıta jaramsyz kúıge túsip, ishki sý júıeleriniń sý ótkizý qabileti nasharlaý ústinde.
Bıyl 9 sáýir kúni Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri M.Myrzaǵalıev aýdanǵa issapary barysynda Shardara sý qoımasynan mashınalyq ádispen alynǵan sýdy jetkizetin kanaldyń jaǵdaıymen tanysty. Sol jerde sý sharýashylyǵyna jaýapty mamandarǵa sý sorǵy nasostarynyń aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn jáne kanaldyń sý ótkizý qabiletin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy bıyl 1 mamyrǵa deıin aıaqtaýdy tapsyrǵan. Sonymen qatar bul jobaǵa qatysty tıisti mamandardyń qatysýymen arnaıy jıyn ótkizip, máseleni túpkilikti sheshý joldaryn qarastyratyndyǵyn aıtqan.
О́kinishke qaraı, búginge deıin atalǵan stansanyń sý sorǵylaryn aǵymdaǵy jóndeýden ótkizý jumystary, kanaldyń sý ótkizý qabiletin arttyrý sharalary aıaqtalǵan joq.
Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń 2021 jylǵy 23 sáýirdegi buıryǵymen 2021 jyldyń 1 mamyrynan bastap aǵyn sýdyń baǵasy 1 m3/s úshin QQS-ty qosyp eseptegende 421 tengeden 740 teńgege deıin kóterilgen. Iаǵnı baǵa birden 76 paıyzǵa qymbattaǵan. Odan bólek, atalǵan buıryqqa sáıkes baǵa 2021 jyldyń 1 tamyzynan bastap taǵy kóterilmek. Bul sharýalardyń narazylyǵyn týǵyzyp otyr. Olar aǵyn sý baǵasynyń smetalyq qurylymy týraly suraǵyna jaýap berilmegenine qynjylyp, qabyldanǵan sheshimniń durystyǵyna senbeýshilik tanytyp otyr.
Ol azdaı, óz sharýalarymyzǵa sý jetpeı otyrǵanda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Sý resýrstary komıtetiniń sheshimimen О́zbekstan Respýblıkasy tarapynyń sý bólý týraly ótinishi udaıy oryndalyp keledi. Jyl saıyn 400-1000 mln tekshe metr aǵyn sý Shardara sý qoımasynan kórshi memleketke ketip jatyr.
Osy rette Qazaqstan tarapy da, atap aıtqanda, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi óz halqymyzdyń jaǵdaıyn oılap, О́zbekstanmen aradaǵy tatý kórshilik qarym-qatynasty negizge ala otyryp, kórshi eldegi Dostyq kanalynan nege aǵyn sý suramasqa?
Sonymen qatar joǵaryda atalǵan kanaldyń qurylysy 10 jyl ishinde aıaqtalmaǵandyǵy, al atqarylǵan jumystardyń sapasyz jasalǵandyǵy úshin kim jaýap beredi? Bul memleket qarajatyn atqarýshy organdardyń tıimsiz paıdalanǵandyǵynyń aıǵaǵy emes pe? Al Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda Úkimetke qatań eskertý jasap, qarjyny únemdi jáne tıimdi paıdalanýdy talap etkendigi belgili.
Mine, osy kókeıkesti másele otbasynyń laıyqty ómir súrýi men urpaǵynyń keleshegi úshin mańdaı terin tógip eńbek etip júrgen myńdaǵan sharýany tolǵandyryp otyrǵandyǵy anyq.
Qudaıbergen ERJAN,
Májilis depýtaty, Nur Otan partııasy fraksııasynyń múshesi