Bizdińshe eń myqty aqyn – qalpaǵyn qaıda jáne qalaı iletinin biletin aqyn. Qalǵany kelesi bir áńgimeniń basy ǵana. Dál qazir poezııaǵa paıdam tısin dep jazýdyń qajeti joq. Júrektegi júzi jyly oılar kelesi bir júrekke jup bolǵannan artyq sát bar ma ózi?! Ádettegi óleńdi ómirdiń ózimen tutastyryp, júrekti shymshylatyp kez kelgen adam jaza alady. Ádettegi óleń – jaqsy óleń bolýy da múmkin, biraq sulýdyń bári sulý ma? Ony da oılanyńyz. Sondyqtan da shyǵar onyń óleńi ómirdi, ómiri óleńdi eske salady. Bizdi de elitetini sol.
О́leńniń maqsaty qandaı? Bizdiń shalaǵaı túsinikte ázirshe oqyrmandy dúr silkindirý hám kúıbeń tirliktiń qońyr uıqysynan oıatý. Al uıqydaǵy jandy shoshytyp almaı oıatý úshin, kóńilin tolqytý úshin qaıtpek kerek? Árıne ózińe sendirýge tıissiń. Al oqyrman degen qyzyq halyq, bir sendi me óle-ólgenshe sońyńnan qalmaıdy. Janyńnan eki eli uzamaýǵa bar. Tipti aqynmen birge kúıip-pisip, aqynmen birge shalqyp, qulaı súıýge qaýqarly. Al ol úshin aqyn tek daryndy ǵana emes, arıstokrat bolýy da qajet. Alaqany aspan, qushaǵy jer degendeı... Izińnen jaqsy pikir erip, sońyńnan kele jatqan inige kóleńkeńdi túsirmeýge mindettisiń. Aqyn bolsań, janyna qýanysh sebetin, adamgershilik arnasy kóńildi birden úıirip áketetin ıirimi qatty darııadaı bol nemese eshkimniń tabany tıe qoımaǵan taýǵa aınal. Ekinshi bıikke qazaqta Abaıdan basqa eshkim kóterilgen emes. Al birinshi aıtqan qasıetti onyń óleńinen de, ózinen de jolyqtyrǵan soń aıtyp otyrmyz. Áıtpese aqyn:
Shegine, sirá, jetem be deýmen án-jyrdyń,
Kirpik ilmesten tańdardy talaı tańǵa urdym.
Naızaǵaı emes, órteıtin-daǵy ketetin,
Janǵa bir saıa jaýatyn jazda jańbyrmyn.
Arqadan qaǵar aǵamen talaı sán qurdym,
О́zekti órter sulýmen júrip, pań kúldim.
Naızaǵaı emes, surqy da sýyq, suraýsyz,
О́tkendi ańsap kúzde bir jaýar jańbyrmyn, –
dep jaza ma?!
Shynynda, qalamgerdiń altyn qalamy ilip alǵan sýret joq-aý degenniń ózinde súbeli jyry alǵa súırep shyǵarady. Myń júırik shaýyp ótken jotadan bir qushaq gúl terip, órt shyqqan óristen bir maıa shóp shabý onyń shabyty úshin túk qıyndyǵy joq sharýa. Alataýdyń bıiktigindeı bıiktik, Jetisýdyń tabıǵatyndaı tazalyq, qyrannyń qyraǵylyǵyndaı bir qyraǵylyq bar onda. Keıde ondaǵan, tipti júzdegen jiti kózder súzip ótken ashyq alańnan qaltarysta qalǵan asyl dúnıeni baıqap qoıatynyna qaıranbyz. Sirá, naǵyz aqyndar ǵana kóretin, júrekpen sezetin, ózgeler ólip bara jatsa da ańǵarmaıtyn sıqyrly sátter kezdesetin bolýy kerek.
Báıgesin bástiń kim utar bólek?!
Talaıǵa biz de úmit-arman ek...
Qaraly toptyń surqynan qorqam,
Qaıryla bere umytar ma dep!
Men tektes ketse bala shyǵynǵa,
Bólenbes, bálkim, dalasy muńǵa.
Tómpeshik bolyp qalýdan qorqam,
Qımas kózderdiń qarashyǵynda!
Ádemi emes pe? Qaıǵy da, úmit te, qynjylys ta bar. Kóptiń kókeıine uıalaǵan syr, kómeıine keptelgen sóz. Júzdegen júrekter shymyrlap qaınap, bir baqytty aýyzdan shyǵyp turǵan tunyq sezim. Áserli me? Áserli. Kóz aldyńa elesteı me búkil kórinis? Elesteıdi. Shimirkene me ón boıyń? Árıne, shimirkenedi. О́leńge hám shabytty jyr joldaryna súıinesiń!
Adam týǵan jerine tartady. Jýsany bolyp sóıleıdi, bulbuly bolyp saıraıdy. Ondaǵy tabıǵattyń barlyq tamashasyn óziniń búkil jaratylysymen sezinýge beıim. Kóktemgi dalanyń jupar ańqyǵan qyzyl-jasyl gúlderine qumarta qaraıdy. Qaraǵaı basynan qaıryla ushqan boztorǵaıdyń quıqyljyǵan sıqyrly ánin eltı tyńdaıdy. Balaýsa shalǵynnyń tátti ısin qunyǵa jutady. Nurly óleń de sol nurly tabıǵat sekildi. Qalam ıesi bolmysymen qabyldaıdy, kúndeı júreginen meıirlene tógedi. Jaqsy óleń ózine-ózi án, ózine-ózi sýret, ózine-ózi syn. О́leń súıgen oqyrman ony tyńdap otyryp, úlken bir kórkem kartına kórgendeı, názik áýen estigendeı, sanasyna parasatty oı quıǵandaı bolady.
Sezdiretin jaz samalyn, kúz demin,
Úmitimdi kúnge jalǵap, úzbedim.
Tamshybulaq – súıgenine jete almaı,
Janaryna jas úıirgen qyz ba ediń?!
nemese
Sezimińdi seldetkende saz-ǵalam,
Sabyr surap taǵdyrynan azdaǵan.
Tamshybulaq – talaıyna muń shaǵyp,
Bozbala ma eń bota syndy bozdaǵan?!
Onyń jaratylys jaıly jyrlary jalań sýret, ásire boıaý emes móldir de tereń teńeýler. Bul óleń joldary tylsym tabıǵattyń hám jan keńistigimen únemi ulasyp, únemi ushtasyp jatady da, oqýshyny tuńǵıyq oılarǵa jeteleıdi.
Ol o basta qandaı aqyn bolsa, qazir de sondaı aqyn. Onyń jyry buryn qandaı oıly bolsa, qazir de sondaı oıly. Buryn qandaı beıneli bolsa, qazir de sondaı beıneli. Buryn qandaı shynaıy bolsa, qazir de sondaı shynaıy. Abyroıdyń ádemi saraıyn turǵyzyp, sol bıikte uzaq bekip qalǵandaı. Jalqynyń muńyn jalpyǵa sabaq bolarlyq kórkemdik deńgeıge kóterdi. Qandaı da bir qubylys, qandaı da bir kórinisti baıqap qalsa, sol dúnıelerge aıaqastynan balama bolarlyq kartına jazdy. Bul biz baǵanadan beri atyn jasyra aıtyp otyrǵan aqyn Qýat Qaıranbaevtyń jyr-portreti. Ádebı ortada ózindik qoltańbasy bar qalamgerdiń jyr jaýharlaryna biz de osylaı úńilip kórdik.
Iá, ol óziniń ósken ortasyna, ushqan uıasynan uzap eshqaıda ketpeıdi. Ketkisi de joq. Keıde kindik qany tamǵan topyraqty saǵynǵanda Taldyqorǵanǵa tartyp turatyny bar. Almatyǵa ókpelemeıdi, biraq aýyldyń aýasyna jeter rýhanı dárýmen tappaı júrgeni janarynan anyq baıqaımyz. Shaǵyn shahar shaıyr kelgende bir shalqyp qalatyny belgili. Ol da taǵy bir áńgimeniń basy. Sondyqtan da bolar onyń óleńderinde Jumataı Jaqypbaev, Sáken Imanasov, Áben Dáýrenbekov syndy súleılerdiń qaldyryp ketken bir úzik syry bar. Tipti sol dáýirdegi qazaq poezııasynyń ulttyq belgileri molyraq seziledi:
Túnde kózge túspeıtin, kúndiz qolǵa,
Túpsiz tereń úńilem shyń-quzdarǵa...
Aımen ashyq syrlasý – arman maǵan,
Mıyǵynan kúledi juldyzdar da?!
Júrekti kernegende sezim-kerim...
Tunǵanda sharasyzdyq kózimde muń.
Janǵa shabyt, árıne, jyryma arqaý,
Ustaǵanym! Kórgenim! Sezingenim!
Iá, ár óleń árkimge ártúrli áser etetini anyq. Bir óleńder kúnniń kúrkiri men naızaǵaıdyń jarqyly sııaqty oqystan selk etkizse, ekinshi bir óleńder japyraqtyń sybdyry men bulaqtyń byldyryndaı áldıleıdi. Taǵy biri irgedegi taý ózenindeı dúrkirep, qulaǵyńnan ketpeı qoısa, endi bir óleńder alys aýyldan úzdigip jetken ádemi áýendeı emindirip qoıady. Osynyń qaı-qaısy da Qýat Qaıranbaevtyń jyrlarynan bólek nyshan, bógde qasıet emes. Ol qalǵyp ketken syrly sezimder men uıqyly-oıaý toq kóńilderdi silkip-silkip alar qýatty jyrlardyń ıesi.