Dinı ahýal máselesi qoǵam nazarynda turǵan ózekti taqyryptardyń biri. Oǵan sebep, álemniń túkpir-túkpirinde oryn alyp jatqan terrorısttik, ekstremısttik baǵyttaǵy is-qımyldar tolqynynyń bizdiń elge deıin jetýi. Bundaı jaǵdaılardyń aldyn alý úshin el astanasy Nur-Sultanda júrgizilip jatqan din salasyndaǵy qyzmet pen dinı ahýal qalaı? Suraqtarymyzǵa Nur-Sultan qalasy Din isteri basqarma basshysy Nurdaýlet Álmuhanov jaýap berdi.
-Nurdaýlet Imanalıuly, áńgimemizdi bastamastan buryn jumys barysyna sholý jasap ótseńiz. Sońǵy jarty jylda elordadaǵy dinı ahýal qalaı? Qandaı jumystar júrgizilip jatyr?
-Din – qoǵamdyq sana negizderiniń biri, adamzat balasynyń ajyramas bóligi. Sol sebepti de, dinge degen yqylas, osy saladaǵy qyzmetke degen qyzyǵýshylyq árqashan joǵary. Bizdiń qazirgi mindetterimizdiń biri osy saladaǵy zań normalarynyń buzylmaýyn, dástúrli emes dinı aǵymdarǵa adamdardyń kirip ketpeýin qadaǵalap, monıtorıng júrgizý. Elordamyzda Din isteri jónindegi basqarmaǵa qarasty Dinderdi zertteý ortalyǵy jumys jasaıdy. Ortalyqtyń qyzmeti elordadaǵy din máselelerin, dinı birlestikter qyzmetine, dinı bilim alý máselelerin, dinı ahýaldy zerdeleýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar, ortalyq tarapynan josparly oqytý semınarlary, jastar men áıelder aýdıtorııasyna qatysty maqsatty jumystar, ınternettegi dinı ahýal monıtorıngi, elordalyq turǵyndardyń ártúrli sanatymen aqparattyq-túsindirý kezdesýler ótkiziledi.
Jaqynda ǵana qala turǵyndaryna Respýblıkalyq aqparattyq túsindirý toby múshelerimen birlesken kezdesýler uıymdastyryldy. Jyl basynan beri 20 myńnan astam adamǵa aqparattyq-túsindirý jumystary júrgizildi. Ártúrli aýdıtorııamen jumys júrgizýdiń ózindik erekshelikteri men qıyndyqtary bolady. Apta saıyn ártúrli taqyryptarǵa tikeleı efırler jasaımyz, ulttyq qundylyqtarymyzdy dáriptep, jastardyń rýhanı damýyna úlesimizdi qosý bizdiń basty maqsatymyz. Jumys barysyn jetildirý úshin jyl basynda úzdik degen mamandar qaıta iriktelip, aqparattyq túsindirý tobyn jańarttyq. Bul da qoǵamnyń dinı saýattylyǵyn arttyrý úshin jasalýda.
-Joǵaryda dinı zańnamalyq normalar týraly sóz ettińiz. Sol týraly tolyǵyraq aıta ketseńiz.
-Qazaqstan Respýblıkasynda dinı qyzmet jáne dinı birlestiker týraly zańnama bar. Keıbir adamdar atalǵan zańnamany buzyp júrgenderin bilmeýleri de múmkin. Jyl basynan beri OLX qosymshasy arqyly 7 adam dinı kitap satqany úshin, 100 AEK kóleminde aıyppul tóledi. Eldegi epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty áleýmettik jeli arqyly dinı ádebıetterdi satatyndar sany asqan. Osy tusta turǵyndarǵa aıtarym, dinı kitaptardy taratpaýlaryńyzǵa jáne satpaýlaryńyzǵa keńes beremin. Internetti qandaı dinı kitaptar satylady, áleýmettik jelilerde qandaı dinı akkaýnttar bar, sol akkaýntarǵa kim jazylǵan, sonyń bárine biz turaqty túrde monıtorıng jasap turamyz. Bul jumystyń bir jaǵy ǵana. Qazirgi tańda áleýmettik jeliler arqyly halyqty aldap-arbaıtyndar sany kúrt artyp ketti. Buǵan pandemııa da óz sebebin tıgizýde. Qazir ınternetke baılanǵan ómirde árkim óz bilgenin jasap, áleýmemettik jeli baqylaýsyz qalsa, onda bizdiń qoǵamda haos bolady. Sondyqtan da, adamdar ınternetti durys paıdalanǵandary abzal. Mysaly, jyl basynan beri dinı 65-ke jýyq akkaýntty buǵattadyq. Sebebi, olar qazaqstandyqtardy jıhad jasaýǵa úgittep, ekstremıstik uıymdarǵa propaganda jasaǵan. 4 myńnan astam adamǵa eskertý jasadyq. Aǵymdaǵy jyly destrýktıvti dinı toptarǵa tirkelgen 2204 adamǵa toptan bas tartý boıynsha eskertý haty joldandy. Júrgizilgen túsindirý jumystar nátıjesinde 326 astam azamat radıkaldy dinı paraqshalaryn óshirip tastady. Jyl basynan beri Basqarma ınternet-resýrstar men áleýmettik jelilerge destrýktıvti ıdeıalardy nasıhattaıtyn materıaldarǵa monıtorıng júrgizý barysynda 12 myńǵa jýyq radıkaldy materıaldardy anyqtap, ary qaraı buǵattaýǵa jiberdi.
Eske sala keteıin, kúmándi dinı qaýymdastyqtarǵa jazylý, destrýktıvti materıaldardy taratý, basqa platformalarǵa jiberý, reposttar Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodeksiniń 453 jáne 490-baptarynyń buzylýyna ákeletinin atap ótkim keledi.
-О́zińiz aıtyp ótken destrýktıvti dinı aǵymdarǵa kóp jaǵdaıda qandaı adamdar túsip ketedi?
-Jastar arasynda jat aǵymǵa erip ketý qaýpi joǵary. Dástúrli emes dinı aǵymdarǵa túsip ketetinderdiń basym kópshiligi 16-29 jas aralyǵynda. Sol sebepti de, basqarma jastar uıymdarymen tyǵyz qarym-qatynas jasap, jastarmen turaqty túrde kezdesýler uıymdastyryp turady. Ondaǵy maqsatymyz - jastar arasynda dinı saýattylyqty arttyryp, durys baǵyt-baǵdar berý.
Jumys barysynda ártúrli jaǵdaılardy kóresiń. Mysaly, jaqynda mektep oqýshysy ınternet arqyly shet el azamatymen tanysyp, shekara asyp ketpek bolǵanda ustaldy. Abyroı bolǵanda, 14 jasar qyz ata-anasyna qaıtaryldy. Jańaǵy jigit destrýktıvti aǵymdy nasıhattap, bizdiń bir emes, birneshe otandasymyzdy aldaǵan. Tek qana jastar emes, ómir taýqymetin kórgen orta nemese egde jastaǵy azamattarymyz da jat aǵymǵa erip ketetin jaǵdaılardy kezdestiresiń. Osyndaı jaǵdaılardyń aldyn alý maqsatynda Dintanýshylar HUB-yn ashtyq. Ol jerde QMDB-dan ımamdar, zııaly qaýym ókilderi, teologtar men dintanýshylardan quralǵan úzdik mamandar elordanyń dinı máselelerin baqylaýda ustap, usynystar men problemalardy talqylaıdy. Bul da jumystyń sapasyn arttyrýǵa arnalǵan baǵyttarymyzdyń biri.
-Álemdi jaılaǵan pandemııa saldary jumystaryńyzǵa keri áser etken joq pa?
-Problema bolǵan jerde, onyń sheshimi de bolady. Pandemııa saldarynan jumysymyz tejelip, sapasyna keri áser etti dep aıta almaımyn. Alaıda, halyqpen etene aralasýǵa múmkindik bolmaǵandyqtan, josparlanǵan is-sharalar men adamdar arasynda júrgizetin túsindirý jumystardyń formatyn ózgerýimizge týra keldi. Zamannyń aǵymyna saı, barlyq áleýmettik jeli platformalaryn paıdalanyp, is-sharalarymyz ben kezdesýlerimizdi onlaın ótkizdik.
-Aldaǵy josparlaryńyzben bólisseńiz.
- Qazirgi ýaqytta josparlarymyz óte kóp. Jyl bastalǵaly beri aqparattyq-túsindirý jumystary, túrli semınarlar, dinı konfessııalardyń basyn qosqan is-sharalar ótkizilýde. О́zderińizge belgili basqarmaǵa qaraıtyn dinderdi zertteý ortalyǵymyz bar, endigi josparda taǵy ekinshi ortalyq ashý. Jalpy qortyndylaı kele, Nur-Sultan qalasy boıynsha dinı ahýal turaqty, alaıda, qarqyndy túrde jumys jasap, jumys sapasyn odan ári jaqsartýymyz kerek.
Sóz sońynda aıta ketsem, qandaı da bir dinı aqparat alǵylaryńyz kelse, suraqtaryńyz ben usynystaryńyz bolsa, iKomek – 109 nómiri arqyly habarlasa alasyzdar.