Áýlıeata óńiriniń turǵyny Marat Aıýbaev bul kúnde birqatar jobany oılap tapqan ónertapqysh retinde belgili. Jas kúninen tehnıkanyń qyr-syryna qanyǵyp, óz betinshe talmaı izdenip, nátıjesinde jıyrmaǵa jýyq jańalyq ashqan. Jańalyqtaryna alǵan patenti de bar.
Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn ınjener mamandyǵy boıynsha támamdap, qyryq jyl boıy qyzmet atqarǵan keıipkerimiz búginde zeınet jasynda. Degenmen ónertapqysh osydan biraz ýaqyt buryn órt sóndirý mashınasyn oılap taýypty. Marat Aıýbaevtyń aıtýynsha, atalǵan joba órtti sóndirýdiń tıimdi joldaryn usynady ári tilsiz jaýdy jedel aýyzdyqtaýǵa kómektesedi.
«Qazir qarap otyrsaq, talaı adam órttiń saldarynan qaıtys bolýda. Qyzyl jalynnyń tabıǵatqa, qorshaǵan ortaǵa da tıgizer zııany orasan. Biz árbir adamǵa óz týysymyzdaı qaraýymyz kerek. О́rtten zardap shekkender, ajal qarmaǵyna ilinip jatqandar úshin de janym aýyrady. Osyndaı jaǵdaılardy kórip otyryp, mende mundaı apattan qalaı qutylamyz, qaıtsek munyń aldyn alýǵa bolady degen suraq boldy», deıdi ónertapqysh.
M.Aıýbaev qazirgi kezde órt sóndirý júıesinde qatelikterdiń bar ekenin aıtady. Ol óziniń jobasynda janarmaı quıý beketterinde jáne qazandyq ortalyqtarynda jarylys nemese órt oqıǵasy oryn alǵan jaǵdaıda qoldanylatyn tıimdi joldardy usynady. О́nertapqysh nysannyń tóbesine jarylys klapanyn ornatyp, onyń tóbesine jeńil materıal qoıyp, sol arqyly órtti nemese qysymdy syrtqa shyǵaryp jiberýge bolatynyn aıtýda. Jalpy alǵanda, bul órt sóndirý mashınasynyń adam ómirine tıgizer paıdasy kóp eken. Ári bıýdjet qarajatyn únemdeýge de taptyrmaıtyn tásil bolyp otyr.
«Máselen, órt oqıǵasy dalada oryn alsa, ony sóndirýdiń mashaqaty kóp. Sol órtti kóp adamdar bolsa da, kóp tehnıka qatyssa da, áreń óshiredi. Buǵan kóp shyǵyn ketedi. Mundaı jaǵdaı ózge memleketter men elimizdegi basqa qalalardy aıtpaǵanda, Jambyl oblysynda da oryn alǵan bolatyn. Bir ǵana Merki aýdanyndaǵy janarmaı quıý beketiniń órtengenin el biledi. Al men órtti bý qysymymen óshirý tásilin oılap taptym. Fızıkalyq zań boıynsha 1 tekshe metr sýdan 500 tekshe metr bý alýǵa bolady. Sonda salystyratyn bolsaq, «Aıýbaevtyń órt sóndirý mashınasy» 5 myń qazirgi órt sóndirý mashınasymen birdeı», deıdi M.Aıýbaev.
Sonymen qatar «Aıýbaevtyń órt sóndirý mashınasynda» ornalasqan nemese oǵan jalǵasqan uńǵy arqyly atalǵan mashına órtti jaǵalap, ony býdyń qysymy arqyly óshirip otyrady. Tipti bul tásilge kóp adam men tehnıkanyń da qajeti joq eken. О́nertapqyshtyń aıtýynsha, órt kezinde mashına ekıpajynda 4-5 adam bolsa da jetkilikti. Sol kezde órtti sóndirýdiń jyldamdyǵy artyp, bul adam úshin de, qoǵam úshin de tıimdi bolmaq.
Tilsiz jaý qaı kezde de qaýipti. О́rt oqıǵasynyń saldarynan talaı adam opat bolyp, talaı nysanǵa zaqym kelýde. Odan bólek, onyń materıaldyq zalaly taǵy bar. Bul rette M.Aıýbaev ózi oılap tapqan órt sóndirý mashınasynyń osyndaı tıimdi jaqtaryn aıtyp berdi. Sonymen qatar «Aıýbaevtyń órt sóndirý» mashınasyn basqa da jaǵdaılarǵa qoldanýǵa bolady. Máselen, bul joba juqpaly ınfeksııa taralǵan bólmeler men múlikterdi zalalsyzdandyrýǵa, kene nemese basqa da ýly jándikterdi óltirýge, qystyń kúni qatyp qalǵan sý qubyrlaryn eritýge, sısternalardy nemese ózge de janarmaı quıylǵan ydystardy býmen shaıýǵa kerek eken. Munyń bári de adamnyń qaýipsizdigi úshin qajet dúnıeler bolyp otyr. Eger ónertapqyshtyń bul jobasyna qoldaý bolatyn bolsa, bálkim birqatar másele oń sheshimin tabatyn ba edi.
Kez kelgen jobany iske asyrý úshin qarajat kerek ekeni belgili. «Aıýbaevtyń órt sóndirý mashınasyn» qoldanysqa engizý úshin de qyrýar aqsha kerek. О́nertapqysh ózi oılap tapqan bul jobasynyń ómirsheń ekenin, adamǵa, qoǵamǵa paıdaly ekenin aıtýda. Tipti ol 2019 jyly órt sóndirý mashınasyn tájirıbe synaǵynan da ótkizip kóripti. Oǵan Almaty qalasynan tıisti mamandarmen qatar, Jambyl oblysynyń ákimdiginen jáne jergilikti tótenshe jaǵdaılar departamentinen de mamandar qatysypty. Sondaı-aq M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıtetiniń munaı, gaz jáne mehanıka fakýlteti keńesiniń de oń sheshimi berilgen. О́nertapqyshtyń atalǵan «О́rt sóndirý tehnologııalary» boıynsha ónertabysymen tanysý jáne talqylaý kezinde óńir ǵalymdary ony oqý úrdisine paıdalaný múmkindikterin qarastyrý jóninde de aıtqan. Alaıda ónertapqysh endi bul jobasyna elimizdiń Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi, Jambyl oblysynyń ákimdigi sııaqty tıisti oryndar kóńil bólip, qoldaý kórsetse deıdi.
Jambyl oblysy