Naryq zamanynyń qyspaǵy ma, qazir jeńil jolmen qomaqty qarjyǵa kenelgisi keletinder kóbeıdi. Jandy qınamaı, kól-kósir baılyqqa ıe bolǵysy kelgender kúmándi uıymdar qurǵan qaqpanǵa túsip te jatyr. Biraq taýy shaǵylyp, beti qaıtyp jatqan adamdar kórinbeıdi. Birinshisiniń tuzaǵynan shyqsa, ekinshisine urynyp jatady. Tek byltyrdyń ózinde on myńdaǵan adam qarjy pıramıdasyna aldanyp qalǵan. Ýákiletti organdar 2020 jyly jalǵan qarjy uıymdaryna qarsy 217 qylmystyq is qozǵap, onyń 116-syn sotqa jóneltken.
Aıla-sharǵysyna adam boılamaıtyn ákki qýlar jandy qınamaıtyn jeńil jolmen aqsha tabý úshin nebir qıturqy áreketterdi oılap tabady. Buryn qarjy pıramıdasyn taný, onyń qurylý syzbasyn anyqtaý jeńilirek edi. Al qazir ońaı jolmen olja tapqysy kelgender aılakerlik jolyn búrkemelep, ózderin áshkerelemeýdiń nebir tásilderin oılastyrady. Mysaly, byltyr atyshýly «Garant 24» jáne «Estate Lombard» uıymdary qarjy pıramıdasy ekeni áshkerelendi. Estigen el senbedi. Talaı jyl boıy lombardpyz dep eldiń aqshasyn, dúnıe-múlkin jınap kelgen uıym aıdyń-kúnniń amanynda aıaqastynan qarjy pıramıdasy bolyp shyǵýy shynymen de oqys oqıǵa bolǵan edi. Aqyry, ishki ister organy olardyń basshylaryn bultartpas dáleldermen ustady. Polıseıler birden 15 óńirlik dırektordy qamaýǵa aldy. Osy JShS-niń taǵy úsh dırektory men úsh quryltaıshysyna izdeý jarııalandy. Qylmystyq is boıynsha 48 adam kúdikti dep tanyldy. Jalǵan lombardtan 58 mln teńge tárkilengen. Tyıym salynǵan múliktiń jalpy somasy – 1 mlrd 700 mln teńge. Kúdiktiler sońǵy jyldary azamattardan 1572 kólik, 40 páter, jer úı, ýchaske qabyldap úlgergen. Al lombard atyn jamylyp jumys istegender myńdaǵan adamdy aldaǵany belgili boldy.
Jaqynda Aqmola oblysynda taǵy bir qarjy pıramıdasy anyqtaldy. LV Force atpen máńgi jas bolýdyń qupııalarymen bólisip, jurtshylyqqa adam aǵzasyn jasartatyn badtar men nebir balzamdar usynyp kelgen kompanııa jeme-jemge kelgende pıramıda bolyp shyqqan. Olar Shymkent qalasy men Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda bólimshelerin ashyp úlgeripti.
Sońǵy kezde krıptovalıýtanyń, ınvestısııanyń esebinen mol tabysqa kenelýdi jarnamalaıtyn kompanııalar kóptep shyǵyp jatqanyn esti jurt jaqsy biledi. Solardyń biri – Finiko kompanııasy da jalǵan kompanııa bolyp shyqty. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, bul kompanııa Syfron Sapital OÜ platformasynda cryptocurrency quralyn satyp alýdy usynǵan. «SYFRON (CFR) – esepteýler júrgiziletin krıptovalıýta resmı valıýta emes jáne onyń qarjylyq qundylyǵy joq. Osylaısha, paıdalanýshylar aqshany naqty ınvestısııalyq kompanııaǵa emes, onyń jalǵan úlgisine salady, delingen Agenttiktiń fingramota.kz resýrsyndaǵy málimette. Demek, mundaı ınvestısııalyq quraldardy jarnamalaıtyn kompanııalarǵa da saqtyqpen qaraǵan artyq etpeıdi.
Aıtpaqshy, byltyr belgili prodıýser Baıan Alagózova Astex.kz degen bir kompanııany jat ta kep maqtap, jarnamalaǵany jurtshylyqtyń esinde bolar. Kópshilik kompanııadan góri Baıannyń sózine kóbirek sense kerek. 200-den asa adam barlyǵy eki mıllıardtaı aqshany kompanııaǵa quıǵan. Keıin bul mekeme de áshkerelenip, qarjy pıramıdasy retinde kúdikke alyndy.
«Dánikkennen qunyqqan jaman» deıdi qazaq. Aqshaǵa qunyǵyp, aldy-artyn baǵamdamaýdyń sońy san soqtyrady. Sondyqtan árkim mańdaı termen kelgen aqshany bógdege bererde «jeti ret ólshep, bir ret kesken» jón.
Qarjy pıramıdalarynyń aıqyn belgisi jurtshylyqqa málim. Degenmen de kóp adam jalǵan mekemelerdiń jyly sózi men jarnamasyna senip qalyp jatady. О́ıtkeni qazir «pıramıdanyń» san túri shyqqan. Olardyń qýlyǵyna quryq boılamaıdy. Ágárákı jarnamasyn asyryp otyrǵan kompanııanyń zańdy ne zańsyz ekenin bilgińiz kelse, mámilesine kúmán keltirseńiz, Memlekettik kirister komıtetiniń saıtyndaǵy «Salyq tóleýshilerdi izdeý» servısine kirip, bir tekserip alǵan artyqtyq etpeıdi.