Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy quqyqtyq júıesiniń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda qaýly etemin:
1. Qosa berilip otyrgan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar bekitilsin.
2. Osy Jarlyq qol qoıylǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti
N.NAZARBAEV.
Astana, Aqorda. 2014 jylǵy 16 qańtar. №731
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2014 jylǵy 16 qańtardaǵy № 731 Jarlyǵymen bekitilgen
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna
О́ZGERISTER MEN TOLYQTYRÝLAR
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna mynadaı ózgerister men tolyqtyrýlar engizilsin:
«Kirispe» degen 1-bólimde:
besinshi bólik alyp tastalsyn;
mynadaı mazmundaǵy on birinshi, on ekinshi, on úshinshi jáne on tórtinshi bóliktermen tolyqtyrylsyn:
«Sonymen qatar, álemdik ekonomıka men saıasatta bolyp jatqan irgeli ózgerister, jahandaný prosesteri, sondaı-aq eldiń ishki damý serpini qol jetkizgenge toqmeıilsýge múmkindik bermeıdi. Ulttyq quqyqtyń ýaqyttyń jańa talaptaryna sáıkestigin qamtamasyz etý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda HHI ǵasyrdyń perspektıvalaryna saı kelmeıtin quqyqtyq dogmalardan túpkilikti arylyp, memlekettiń norma túzýshilik jáne quqyq qoldaný qyzmetin odan ári jetildirý qajet.
Qazaqstan úshin batyl maqsatty aıqyndaý – 2050 jylǵa qaraı álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna ený – adam, qoǵam ómiriniń sapasyn arttyrý jáne memlekettilikti nyǵaıtý úshin eldiń júrgizip otyrǵan baǵytyn tıimdi qamtamasyz etýge tıis ulttyq quqyqtyq júıege joǵary talaptar qoıady.
Sondyqtan qazaqstandyq quqyqtyq júıe quqyqtardy qorǵaýdy qoldanýdyń qolaıly ári senimdi bolýy máselelerinde álemniń damyǵan elderiniń zańnamasymen teń básekege túse alýy tıis. Jalpy jahandaný jáne álemdik básekelestiktiń ósýi jaǵdaıynda kóptegen elder quqyqtyq júıelerin jańǵyrtý jáne olardy adamnyń muqtajdary men qajettilikterine jáne ınvestorlardyń múddelerine barynsha jaqyndatý qajettigimen betpe-bet keldi. Básekege qabiletti quqyqtyq júıe óz quzyryna bıznes pen ınvestısııalardy kóbirek tartatyny, onyń jemisi osy ıdeıalar iske asqan elge dıvıdendter ákelip, keıinnen búkil álem paıdalanylatyn, batyl da ozyq ıdeıalardy iske asyrýǵa yqpal etetini belgili.
Sondyqtan qazirgi kezeńde basym ulttyq jobalardy tabysty iske asyrý, qoǵamdyq mańyzy bar ózekti mindetterdi sheshý teńgerimdi quqyqtyq saıasat júrgizýden tikeleı týyndaıdy, bul úshin tek óz tájirıbesi men praktıkasyn ǵana eskerip qana qoımaı, qajet kezde bizdiń quqyqtyq júıemizge dástúrli túrde tán bolmasa da, is júzinde óziniń tıimdiligin dáleldegen, bizdiń ulttyq múddelerimizge saı keletin basqa da ınstıtýttardy paıdalanatyn barynsha pragmatızm talap etiledi. Mundaı paıdalaný túrli quqyqtyq júıelerdiń álemde bolyp jatqan konvergensııasy prosesterinde ulttyq quqyqty jańǵyrtý úshin paıdaly bolýy múmkin.»;
on birinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Qazaqstandyq quqyqty jańǵyrtý isinde aýqymdy jumys osyǵan deıin atqaryldy. Otandyq quqyqtyq júıeniń básekege kabilettiligin arttyra túsý úshin qoldanystaǵy zańnamany júıeleý, zańnama salalary bóliginde odan ári toptastyrý; ony eskirgen jáne qosarlas normalardan aryltý, quqyqtyq retteýdegi olqylyqtardyń ornyn tolyqtyrý, qoldanystaǵy quqyqtaǵy ishki qaıshylyqtardy joıý; zańdardaǵy silteme normalardy azaıtý jáne Konstıtýsııaǵa sáıkes zańnamalyq aktiler qabyldana alatyn máseleler aıasynda tikeleı qoldanylatyn zańdardy qabyldaý praktıkasyn keńeıtý jónindegi jumysty jalǵastyrý qajet.»;
mynadaı mazmundaǵy jıyrma tórtinshi, jıyrma besinshi, jıyrma altynshy jáne jıyrma jetinshi bóliktermen tolyqtyrylsyn:
«Konstıtýsııada bekitilgen ekonomıkalyq erkindik negizderi jáne Negizgi zańnyń bazasynda qalyptastyrylǵan quqyqtyq keńistik adamdardyń shyǵarmashylyq bastamalarynyń damýyna kúshti serpin berip, qoǵamdyq ómirdiń barlyq salalarynda jańǵyrtý faktoryna aınaldy.
Ekonomıkalyq ósý men kásipkerlikti damytý elde júıeli ekonomıkalyq reformalardyń quqyqtyq irgetasyna jáne serpindi damýshy, al bolmysy jaǵynan birtekti emes tıisti zańnamanyń qalyptasýyna ákeldi.
Sonymen qatar, qazirgi kezde kásipkerlik qyzmetti zańnamalyq retteýde, sondaı-aq bıznes úshin ekonomıka salasyndaǵy zańdardyń qoldanylýyn barynsha jeńildetýde jáne qol jetkizýde áralýandyq pen júıesizdikti joıý qajettigi týyndady.
Atalǵandar kásipkerlikti retteıtin júıe aınalasynda qurylatyndaı ortalyq aktiniń – kodekstiń bolý qajettigin talap etedi.»;
«Ulttyq quqyqty damytýdyń negizgi baǵyttary» degen 2-bólimde:
2.1-kishi bólim:
mynadaı mazmundaǵy on segizinshi bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshýde halyqtyń róli men belsendiligin arttyrý jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdyń nátıjeleri bolýǵa tıis»;
mynadaı mazmundaǵy on toǵyzynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Mundaı jumys memlekettik jáne ózin-ózi basqarý negizderin utymdy bólý turǵysynan jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar mártebesiniń ózgerýimen qatar júrgizilýi tıis. Osy turǵydan alǵanda ákimshilik-aýmaqtyq qurylys týraly zańnamada árbir ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń róli men maqsatyna naqty anyqtama berý qajet, bul memlekettik bılik jáne jergilikti ózin-ózi basqarýdyń árbir organynyń róli men maqsatyn tıisinshe anyqtaýǵa negiz bolady. Bul zańnamada túrli ákimshilik-aýmaqtyq birlikter, onyń ishinde monoqalalar mártebesiniń erekshelikterin jáne halyqtyń laıyqty ómir súrý deńgeıin qamtamasyz etetin memlekettik ınstıtýttardyń qyzmetin naqty kórsetýge múmkindik beredi.»;
2.2-kishi bólimde:
mynadaı mazmundaǵy altynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Elektrondyq úkimet» ınfraqurylymynyń bazalyq quraýyshtaryn odan ári jańǵyrtý batys eýropalyq elderde oıdaǵydaı jumys isteıtin «e-justice» júıesiniń elementterin engizý arqyly júzege asyrylýy múmkin. Bul azamattar men zańdy tulǵalar memlekettik organdarǵa jáne sottarǵa júgingen kezde birtindep qaǵazsyz qujat aınalymyna kóshýge múmkindik beredi.»;
toǵyzynshy bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Barabar ákimshilik-quqyqtyq retteý memlekettik qyzmetter kórsetýdiń standarttaryn tolyqqandy engizýdi talap etedi. Memlekettik qyzmetter tizilimin keńeıtý, jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp, olardyń oryndalýyna tıimdi syrtqy baqylaý engizý qajet. «Jalǵyz tereze» qaǵıdaty boıynsha memlekettik kórsetiletin qyzmettiń keıbir túrlerin kórsetý HQO-lardyń qyzmetin retteıtin tıisti quqyqtyq bazany qalyptastyrýdy talap etedi.»;
jıyrma úshinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly isterdi qaraıtyn sot jáne sottan tys ınstansııalar arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratýdyń naqty tujyrymdamasyn aıqyndaǵan jón. Bul rette ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly jańartylǵan zańnama qoldanýda qarapaıym ári tıimdi bolýy jáne negizinen quqyqtar men zańdy múddelerge qol suǵýshylyqtan sottan tys qorǵaýǵa baǵyttalýy tıis»;
mynadaı mazmundaǵy 2.3.1-kishi bólimmen tolyqtyrylsyn:
«2.3.1. Memlekettiń damýy jáne ulttyq ekonomıkalyq ósýin qamtamasyz etý úshin bizdiń elimizdiń tabıǵat resýrstary baılyǵynyń strategııalyq mańyzy bar. Osyǵan baılanysty jer qoınaýyn paıdalaný jáne osy salaǵa ınvestısııalar tartý týraly zańnama tek otandyq jáne sheteldik ınvestorlar úshin ǵana tartymdy bolyp qoımaı, qolda bar resýrstarǵa uqyptylyqpen jáne utymdy qaraýdyń jahandyq talaptaryn da barynsha eskerýi tıis.
Qazaqstan mıneraldy-shıkizat resýrstaryna baı bolǵanymen, osy artyqshylyq qazirgi zamanǵy damýdyń neǵurlym keń múmkindikterin qamtamasyz etý úshin de, sol sekildi bolashaq urpaqtyń muqtajyn qanaǵattandyrý úshin de paıdalanylýy tıis.
«Jasyl ekonomıkany» damytýǵa salynatyn ınvestısııalar tartymdy bolýy, al bul úshin yntalandyrýlardy resýrs únemdeýshi qundylyqtarǵa negizdelgen quqyqtyq mádenıetti qalyptastyra otyryp, qoldanystaǵy quqyqta kózdeý qajet.
Osylaısha, osy saladaǵy zańnamada:
ken oryndaryn ıgerýde joǵary tehnologııalyq tásilderge;
ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý kezinde joǵary ekologııalyq standarttardy saqtaýǵa;
ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdyń barlyq salalarynda jáne barlyq satylarynda ulttyq kadrlardy keńinen tartýǵa;
Qazaqstan aýmaǵynda tehnologııalardyń transferti jáne jańa óndirister qurylǵan jaǵdaıda, ádette sheteldik ınvestorlardyń paıdaly qazbalardy óndirýine;
jer qoınaýyn paıdalanýǵa ruqsattardy berý prosesiniń ashyqtyǵyna qoıylatyn talaptar kórsetilýi tıis»;
2.4-kishi bólim mynadaı redaksııada jazylsyn:
«2.4. Qazaqstannyń azamattyq quqyǵy óz damýynyń birneshe kezeńinen ótti. Respýblıkanyń aýqymdy kodıfıkasııalanǵan aktisi bolyp tabylatyn qazirgi Azamattyq kodeks taýar-aqsha qatynastaryn retteýdiń: menshik nysandary teńdiginiń jáne oǵan qol suǵylmaýshylyqtyń, sharttyń erkindiginiń, azamattyq aınalym sýbektileriniń teńdigi tárizdi negizgi prınsıpterin qalady.
Jekeshe quqyqtyń damýynyń qazirgi kezeńinde qoǵamdyq qatynastardy retteýdiń jarııaly-quqyqtyq jáne jekeshe-quqyqtyq ádisteriniń araqatysy problemasy jáne osydan týyndaıtyn jeke kásipkerlik qyzmetke memlekettiń aralasýynyń shegi aldyńǵy qatarǵa shyǵady.
Jarııaly-quqyqtyq jáne jekeshe-kuqyqtyq múddelerdi eskere otyryp, azamattyq quqyq pen quqyqtyń basqa da salalary arasyndaǵy araqatynasty ońtaılandyrý qajet. Bul rette jarııaly-quqyqtyq qatynastar sharttyq-kuqyqtyq ádistermen rettele almaıtynyn eskerý kerek. Ásirese, bul ulttyq jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyna qatysty bolyp tabylady.
Iske qatysýshy adamdardyń ózderiniń materıaldyq jáne is júrgizý quqyqtaryna óz qalaýy boıynsha zańdarmen tyıym salynbaǵan shamada ıelik etý múmkindigin bildiretin jekeshe quqyqtyń dıspozıtıvtigin keńeıtý jumysyn jalǵastyrǵan jón. Bul rette dıspozıtıvtik prınsıpti qoldaný jarııaly múddeni qozǵaıtyn azamattyq-quqyqtyq qatynastarǵa qoldanylmaýǵa tıis.
Afılıırlengen mámilelerge tyıym salynbaıtyny, alaıda, zańda belgilengen jaǵdaılarda aldyn ala tekserýge jatatynyna nazar aýdara otyryp, onyń jalpy uǵymyn aıqyndaý mańyzdy. Afılıırlený faktisin belgileý zańdy múddeleri osyndaı mámilemen buzylatyn tulǵanyń talaby boıynsha mámilelerdi zańsyz dep taný múmkindigi úshin negiz bolýǵa tıis.
Aksıonerlik qoǵamdardyń mártebesi olardyń quqyqtyq tabıǵatyn jáne sheshetin máseleleriniń keshendiligin eskere otyryp, onyń ishinde «jarııa korporasııalar» dep atalatyndar turǵysynda qaraý talap etiledi. Aksıonerlik qoǵamnyń uıymdyq-quqyqtyq nysanyn kommersııalyq emes uıym retinde paıdalaný múmkindigi týraly máseleni tujyrymdamalyq turǵydan sheshken jón.
Azamattyq aınalymǵa qatysýshy baǵaly qaǵazdardyń barlyq spektrin Azamattyq kodekste tirkeý máselesin de qaraý qajet.
Azamattyq-quqyqtyq normalardy qoldaný praktıkasy azamattyq quqyqtardyń buzylýynan kelgen shyǵyndardy aıqyndaýdyń jetkilikti rettelmegenin kórsetedi. Osyǵan baılanysty naqty zııan men jiberip alǵan paıdany aıqyndaý tártibin bekitý ózekti bolyp tabylady.
Mámilelerdi jaramsyz dep taný ınstıtýtyn jetildirý talap etiledi.
Keıinnen zańsyz dep taný taraptardyń birinen mámile zatyn alyp qoıý táýekelin qamtıtyn mámilelerdi azamattardyń qatysýymen erikti saqtandyrý úshin zańnamalyq yntalandyrýlardy tujyrymdaý kerek.
Osylaısha, mámileler uǵymyn, olardyń quramy men oryndalmaý saldarlaryn naqtylaý qajet.
Praktıka zattyq quqyq túrlerin zańnamalyq keńeıtý, bul rette olarǵa servıtýt uǵymyn engize otyryp keńeıtý qajettigin kórsetedi.
Sonymen qatar, zattyq quqyqtar paıda bolýynyń negizderin keńeıtý máselesin qaraý qajet. Bul rette zattyq quqyqtyń quramyn ǵana emes, sonymen birge, olardyń jekelegen túrlerin paıdalaný rejımin de naqtylaý talap etiledi.
Kásipkerlik belsendilikti yntalandyrý maqsatynda agentterdi azamattyq quqyq sýbektileri qataryna engizý jáne shart ınstıtýtynyń múliktik aınalymynda keńinen qoldanylatyn agenttik kelisim máselelerin reglamentteýdiń oryndylyǵyn qaraý qajet.
Azamattyq kodekstiń mindettemeler týraly jalpy jáne arnaıy normalaryn jetildirý jóninde sharalar qabyldaǵan jón.
Ulttyq múddelerdi eskere otyryp, zııatkerlik menshik quqyǵyn aıqyndaıtyn normatıvtik quqyqtyq aktilerdi osy saladaǵy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keltirýge basa nazar aýdarý qajet.
Avtorlyq quqyq salasynda naqty avtorlyk quqyqtardy qorǵaý deńgeıin kóterý mańyzdy mindet bolyp tabylady. Atap aıtqanda, Internet jelisine ornalastyrylǵan týyndylardyń avtorlyq quqyqtaryn qorǵaýdyń jaı-kúıin tereń zerdeleý talap etiledi.
Tehnıkalyq sheshimderdi – paıdaly modelder ónertabystary men ónerkásiptik úlgilerdi quqyqtyq qorǵaý jetildirýdi talap etedi. Álemdik jańalyq krıterııi boıynsha tehnıkalyq sheshimdi teksermeı ónertabysqa beriletin qorǵaý kujattarynan (ınnovasııalyq patent) zańnamalyq turǵydan bas tartý qajet.
Ozyq tehnologııalar men joǵary tehnologııaly ınvestısııalardy tartý úshin sheteldik patent ıeleri men ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýdy odan ári kúsheıtý, sondaı-aq iskerler qaýymyn qazaqstandyq patenttik júıeniń qazirgi zamanǵy sıpaty jóninde keńinen habardar etý qajet.
Zııatkerlik menshikti qorǵaý týraly zańnamanyń problemaly jaǵy ashylmaǵan aqparatty jáne óndiris qupııalaryn (noý-haý), sondaı-aq qupııa ónertabystar men fırmalyq ataýlardy qorǵaý týraly zańdardyń joqtyǵy bolyp tabylady. Bul olqylyqtyń ornyn toltyrý kerek.
Memlekettik bıýdjet qarajatynyń esebinen jasalǵan zııatkerlik menshik obektileriniń kimge tıesili ekendigi týraly másele de sheshimin tabýdy talap etedi. Qazirgi kezde osy obektiler ázirleýshilerge tıesili, al olardyń qatarynda jeke tulǵalar da bar. Zııatkerlik menshik quqyqtaryn ıelenýshi – memlekettik organ týraly máseleni zańnamalyq turǵydan sheshý qajet.
Bankrottyq, ásirese, jeke kásipkerlerdiń bankrottyǵyna qatysty rásimder jetildirýdi jáne quqyqtyq retteýdi qajet etedi.»;
mynadaı mazmundaǵy 2.4.1-kishi bólimmen tolyqtyrylsyn:
«2.4.1. Kásipkerlik zańnamany damytý máseleleri
Búginde búkil jeke zańnamanyń, sonyń ishinde kásipkerlik zańnamanyń ózegi bolyp otyrǵan Azamattyq kodeks qazirgi zamanǵy ekonomıkanyń bazalyq quqyq qatynastarynyń áralýandyǵyn kórsete almaıdy, onyń ústine kásipkerlik saladaǵy jarııaly-quqyqtyq qatynastardy reglamentteı almaıdy.
Osynyń saldarlarynyń biri sońǵy jyldary kásipkerlik qyzmetti retteıtin mamandandyrylǵan zańdar sanynyń kúrt ósýi bolyp tabylady.
Máselen, naryqtyq ekonomıkanyń keıbir salalary Azamattyq kodekstiń qoldanylý aıasyna túse otyryp, negizinen arnaıy aktilermen, tipti zańdarmen ǵana emes, zańǵa táýeldi aktilermen retteledi.
Budan basqa, qoldanystaǵy quqyq zańdy tulǵalardyń ártúrli ekenin eskere bermeıdi. Atap aıtqanda, ekonomıka salasyndaǵy memlekettik basqarý tıimdiligi men jınaqylyǵy mindetterin sheshý jarııa fýnksııalar berilgen sýbektilerdiń quqyqtyq mártebesin reglamentteýge májbúr etedi. Mundaı zandy tulǵalar qazaqstandyq quqyqtyq bolmysta bar.
Osyǵan oraı, jarııa jáne jeke quqyqty zańdy tulǵalarǵa bólý týraly máseleniń sheshilgenine qaramastan, memleket qatysatyn zańdy tulǵalardyń quqyqtyq mártebesin naqtylaýǵa, jarǵylyq kapıtalyna memleket qatysatyn zańdy tulǵalardy basqarý men baqylaý máselelerin sheshýge baǵyttalǵan tıisti sharalardy qabyldaý oryndy bolmaq.
Kásipkerlik zańnama jańartý úshin pisip-jetildi. Bul salany retteıtin jańa sapaly zańnamalyq akt qajet.
Kásipkerlik kodeks kásipkerlik jalpyǵa mindetti minez-qulyq qaǵıdalaryn (uıǵarymdardy) normatıvtik deńgeıde belgileý jolymen kásipkerlik qyzmetti júzege asyrý kezinde jarııa jáne jeke múddelerdiń teńgerimdiligin qamtamasyz etetin kepilge aınalýǵa tıis.
Kásipkerlik retteıtin zańnamada qamtylǵan túsinikterdi naqtylap, birizdendirý, Kásipkerlik kodekste qoǵamdyq qatynastardyń osy salasyna arnalǵan biryńǵaı termınologııany bekitý qajet.
Osy kodeks máni jaǵynan, bıznes salasynda ákimshilik kedergilerdiń ósýine basty zańdyq kedergi bolatyndaı, kásipkerlikti retteýdiń otandyq ári sheteldik praktıkasynda bar eń úzdikterin qamtýǵa tıis.
Kásipkerlik ortany jaqsartý turǵysynda quqyqtyq bıznes mádenıeti men iskerlik etıkasyn kásipkerlerdiń ózderi damytatyndaı jaǵdaı jasaý qajet.
Osylaısha, qazirgi kezde Qazaqstan Respýblıkasynda kásipkerlikti uıymdastyrýdyń, memlekettik retteý men qoldanýdyń biryńǵaı bazalyq bastaýyn aıqyndaýdyń pragmatıkalyq mindeti tur.»;
2.6-bólimde:
tórtinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Bul rette eńbek qyzmeti men qyzmetkerlerdiń eńbek jaǵdaıynyń sıpatyna baılanysty eńbek jáne áleýmettik zańnamany odan ári saralaý máseleleri, sondaı-aq áleýmettik áriptestiktiń quraldary men qoldaný salasyn keńeıtý máseleleri pysyqtaýdy talap etedi. Ulttyq kompanııalardyń, ulttyq damý ınstıtýttarynyń jáne memleket aksıoner bolyp tabylatyn basqa da zańdy tulǵalardyń ujymdary júzege asyratyn eńbek qyzmetine múmkindigi shekteýli adamdardyń qatysý máselesin quqyqtyq retteý qajet. Bul rette, olardyń densaýlyq jaǵdaıyn eskere otyryp, mundaı adamdar úshin biryńǵaı qaýipsizdik talaptary men eńbek jaǵdaılaryn kózdeý kerek.»;
mynadaı mazmundaǵy besinshi jáne altynshy bóliktermen tolyqtyrylsyn:
«Azamattardyń áleýmettik kóńil-kúıin pármendi uıymdyq-quqyqtyq rettegishter jasaý memlekettiń, onyń organdary men laýazymdy tulǵalarynyń erekshe nazarynda bolýǵa tıis.
Árbir memlekettik qyzmetshi óziniń jumys ornynda ózderiniń memlekettik bıliktiń múddesin bildiretinin túsinýi, osyǵan oraı azamattardyń árbir pikirine barynsha muqııat jáne múddelilikpen qaraýy, qaı jerde jáne qandaı sebeppen týyndasa da, týyndaǵan janjaldardyń aldyn alýǵa ne boldyrmaýǵa tıis»;
2.7-kishi bólim mynadaı redaksııada jazylsyn:
«2.7. Azamattyq-is júrgizý quqyǵy sot tóreliginiń qoljetimdiligin, azamattyq sot isin júrgizýge qatysýshylardyń quqyqtaryn barynsha iske asyrýdy qamtamasyz etýge, jeke adamnyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn, koǵam jáne memleket múddelerin ýaqtyly qorǵaýǵa jáne qalpyna keltirýge arnalǵan.
Qoldanystaǵy azamattyq is júrgizý zańnamasynyń normalary osy maqsattardy kózdeı otyryp, ekonomıkanyń tez damýyna jáne quqyqtyq daýlardy sheshý qajettigine, azamattardyń zańgerlik saýattylyǵynyń artýyna baılanysty bolyp jatqan ózgeristerdi tolyq kólemde eskerýge tıis.
Qazirgi zamannyń bolmysy tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń jańa júıesin engizýdi, menshik quqyqtary men sharttyq mindettemelerdiń qorǵalýyn kúsheıtýdi talap etedi, sondaı-aq olar sot isin júrgizýdiń jekelegen elementterin túzetý men jedeldetilgen talap-aryz arqyly is júrgizýdi engizýdi kózdeıdi.
Sot isin júrgizýdiń qoldanystaǵy júıesin jańartpaı jedeldetilgen talap-aryz arqyly is júrgizýdi engizý múmkin emes.
Jańa Azamattyq is júrgizý kodeksi keıbir ister boıynsha sot ınstansııalary sanyn múmkindiginshe qysqarta otyryp, azamattyq isterdi qaraýdyń saralanǵan merzimderin belgilep, azamattyq sot isin júrgizýdiń ıkemdiligin qamtamasyz etýge tıis.
Azamattyq is júrgizý zańnamasyn jetildirý jónindegi sharalar:
1) azamattyq isterdi, sonyń ishinde kásipkerlerge qatysty isterdi qaraý tártibin barynsha tóreshildikten aryltýǵa;
2) mamandandyrylǵan sottardyń istiń sottylyǵyn sottylyqty aıqyndaýdyń erekshe sýbektilik qaǵıdatynan sýbektilik-mándik qaǵıdatyna kóshý negizinde, ıaǵnı sot isi aýqymyna tartylǵan sýbektilerdiń sanattaryn eskere otyryp jáne quqyqtyq qatynastyń sıpatyna qaraı aıqyndaýyna;
3) azamattyq sot isiniń jeńildetilgen tártibiniń salasyn keńeıtý, onyń ishinde buıryqtyq is júrgizýdi qoldaný salasyn keńeıtý jolymen, sondaı-aq mamandandyrylǵan sottarǵa sottylyǵy tıesili ister boıynsha sot isin jeńildetý arqyly odan ári keńeıtýge;
4) azamattyq isterdi jedel qarap sheshýdi qamtamasyz etý maqsatynda sot talqylaýyna isterdi daıyndaý satysyn ońtaılandyrýǵa;
5) isti túpkilikti sheshýdi jeńildetý maqsatynda sottyń is boıynsha jańa sheshim qabyldaý (isti máni boıynsha qaıta qaraý) jónindegi apellıasııalyq satydaǵy ókilettikterin iske asyrý múmkindikterin odan ári keńeıtýge jáne sot aktilerine shaǵymdaný quqyǵyn iske asyrýdy qamtamasyz etýge;
6) jeke-quqyqtyq janjaldar taraptary arasyndaǵy bitimge qol jetkizýdiń sot tártibimen, sondaı-aq sottan tys tártiptegi túrli joldary men tásilderin, onyń ishinde isti sot talqylaýyna daıyndaǵan kezde kelisýshilik rásimderi sharalaryn paıdalaný múmkindigin talqylaýdyń mindettiligin bekitýge, sondaı-aq azamattyq quqyqtardy qorǵaýdyń sottan tys nysandaryn damytýǵa (medıasııa, deldaldyq jáne basqalary);
7) elektrondyq sot isin júrgizý jáne sottardyń qyzmetinde aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný tártibin reglamentteýge baǵyttalýy múmkin. Bul arada is boıynsha taraptardan aqparatty talap etýdi qajet etpeı, sottar men ózge de memlekettik organdardyń arasynda aqparattyq almasýdy ońtaılandyrý týraly, beınebaılanys, tele- jáne beınekonferensııalar arqyly birqatar prosessýaldyq áreketterdi qashyqtan júrgizý múmkindigi týraly sóz bolyp otyr;
8) isterdi tez jáne sapaly qaraýǵa kedergi bolǵan, dáleldemelerdi jasyrǵan, sotqa qatysýdan jaltarǵan kezde sot isin júrgizýge qatysýshylardyń prosessýaldyq quqyqtary men materıaldyq múddelerin shekteý múmkindigin kózdeı otyryp, olardyń barynsha tártipti bolýyn qamtamasyz etýge baǵyttalýy múmkin.
Sotty qurmettemegeni úshin aıqyn qylmystar boıynsha azamattyq sot isin júrgizý sheńberinde qylmystyq jaýapkershilikke tartý máselesin de qarastyrýǵa bolady.»;
2.8-kishi bólimde:
besinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Qazaqstan ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq sharttarmen qylmystyq zańdy sáıkes keltirý mańyzdy bolyp tabylady. Bul arada, atap aıtqanda, sóz qylmystyq sıpattan aryltý ǵana emes, kerisinshe keıbir quqyq buzýshylyqtardyń jekelegen túrlerine qylmystyq sıpat berý, sondaı-aq qylmystyq áreketterdiń keıbir sanattary úshin, sonyń ishinde ekologııalyq, ekonomıkalyq jáne sybaılastyq qylmystary úshin zańdy tulǵalardyń qylmystyq jaýaptylyǵyn engizý týraly bolyp otyr.»;
mynadaı mazmundaǵy altynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy jikteý jáne sanatqa bólý krıterıılerin aıqyndaýda jańa tásilder qajet. Álemniń birqatar elderinde jasalǵandaı, Qylmystyq kodeks qylmystyq jazalanatyn áreketterdiń ózge jiktemesine: tıisti sanattaǵy qylmystarǵa jáne qylmystyq teris qylyqtarǵa negizdelýi múmkin. Qylmystyq teris qylyq úshin sottaý sottylyqqa ákelmeýge tıis»;
altynshy bólikte:
mynadaı mazmundaǵy ekinshi abzaspen tolyqtyrylsyn:
«qylmystyq zańǵa «qylmystyq teris qylyq» sanatyn engizý;»;
ekinshi jáne úshinshi abzastar mynadaı redaksııada jazylsyn:
«ekonomıkalyq salada asa qoǵamdyq qaýip týǵyzbaıtyn kuqyq buzýshylyqtardy ákimshilik quqyq buzýshylyqtar qataryna aýystyra otyryp, odan ári qylmystyq sıpattan aryltýǵa, sondaı-aq jekelegen qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń aýyrlyq dárejesin qylmystyq teris qylyqtar sanatyna aýystyrý nemese jazany jeńildetý arqyly (depenalızasııa) qaıta baǵalaýǵa;
kámeletke tolmaǵandarǵa, olardyń quqyqtary men zańdy múddelerine qaýip tóndiretin qylmystar úshin, terrorıstik, ekstremıstik jáne sybaılas jemqorlyq qylmystar úshin, uıymdasqan qylmystyq top nemese qylmystyq qaýymdastyq quramynda qylmys jasaǵany úshin qylmystyq jaýaptylyqty kúsheıtýge;»;
2.9-kishi bólimde:
mynadaı mazmundaǵy altynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Osy turǵyda jeke ómirge qol suǵylmaý uǵymynyń anyqtamasyna ǵylymı-negizdelgen quqyqtyq tásilderdi tujyrymdaý qajet.»;
jetinshi bólikte:
mynadaı mazmundaǵy ekinshi abzaspen tolyqtyrylsyn:
«hattamalyq nysannyń elementterin paıdalanyp, qylmystyq teris qylyqtarǵa qatysty qylmystyq sot isin júrgizý tártibin zańnamalyq reglamentteý;»;
úshinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn:
«tergeýge deıingi tekserýdi zańnamalyq alyp tastaý;»;
altynshy abzas alyp tastalsyn;
jetinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn:
«prosessýaldyq kelisim ınstıtýtyn zańnamalyq damytý»;
«Quqyq qorǵaý men sot júıelerin jáne quqyq qorǵaý ınstıtýttaryn damytýdyń negizgi baǵyttary» degen 3-bólimde:
3.1-kishi bólimde:
ekinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Sonymen qatar, memlekettiń quqyq qorǵaý qyzmeti odan ári damytýdy jáne jetildirýdi talap etedi. Osyǵan baılanysty bul qyzmettegi basty basymdyq mynalar bolýǵa tıis: qylmysqa qarsy kúres, zańdylyqty jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti kamtamasyz etý, azamattardyń quqyqtary men bostandyǵyn qorǵaý, memlekettiń kez kelgen quqyq buzýshylyqqa den qoıý áreketiniń bultartpastyǵyn qamtamasyz etý, quqyq buzýshylyqtarǵa «múldem tózbeýshilik (tolerantty bolmaý)» prınsıpin múltiksiz ustaný, qylmystardy jyldam ári tolyq ashý, olardy jasaǵan adamdardy áshkereleý jáne qylmystyq jaýaptylyqqa tartý, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, qylmysqa qarsy kúreste azamattarmen ózara is-qımyldar jasasý.»;
tórtinshi bólik alyp tastalsyn;
mynadaı mazmundaǵy tórtinshi, besinshi, altynshy, jetinshi jáne segizinshi bóliktermen tolyqtyrylsyn:
«Ulttyq quqyqtyq júıeni jańǵyrtýdyń kezekti kezeńiniń sheńberinde azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý múddesi úshin qoldanylatyn jáne bizdiń quqyq qorǵaý júıemizdi qazirgi zamannyń syn-tegeýrinderine barabar den qoıýǵa múmkindik beretin jańa deńgeıge shyǵaratyn jańa redaksııadaǵy tıisti kodeksterdi ázirleý jáne qabyldaý arqyly qylmystyq, qylmystyq is júrgizý, qylmystyq atqarý jáne ákimshilik-delıktik zańnamany reformalaýǵa qajettilik bar.
Qylmystyq sot isin júrgizýdiń múldem jańa beınesi buǵan quqyqtyq jáne sot júıesiniń jalpy memlekettik apparattyń daıyn bolýyn talap etedi.
Sońǵy eki on jyldyqta qabyldanǵan sharalarǵa karamastan, quqyq qorǵaý blogyndaǵy ózgerister negizinen keńestik paradıgmanyń sheńberindegi jańǵyrtý sharalaryna shoǵyrlandy.
Jańa qylmystyq zańnama, eń aldymen, qylmystyq is júrgizý zańnamasy qoldanysqa engizilgennen bastap quqyq qorǵaý júıesinde júıeli, túbegeıli ózgerister bolady.
Jańa jaǵdaılarǵa, eń bastysy, adam quqyǵy bolyp tabylatyn zań shyǵarý órisinde tıimdi jumys isteı bilýge beıimdelý birinshi kezekte elimizdiń quqyq qorǵaý júıesiniń uıytqysy bolyp tabylatyn prokýratýra qyzmetin jetildirýdi talap etedi.»;
on tórtinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Quqyq qorǵaý organdarynyń tıimdi qyzmetin qamtamasyz etý maqsatynda olardyń qyzmetin sandyq kórsetkishter boıynsha ǵana emes, sonymen qatar, sapalyq parametrleri boıynsha da baǵalaýdyń ólshemderin naqty aıqyndaý kajet. Quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetinde basty kórsetkish azamattardyń olarǵa degen senim deńgeıi bolýǵa tıis»;
mynadaı mazmundaǵy on altynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Quqyq qorǵaý organdary basqarýdyń jańa tehnologııalaryna muqtaj. Osy baǵytta jekelegen sharalar memlekettik kórsetiletin qyzmetti usynýdyń mindetti standarttaryn bekitý, E-úkimet júıesin jáne olardyń qyzmetine, atap aıtqanda, memlekettik májbúrleý sharalaryna jáne tergeý áreketterine sanksııa berýge, jaýap alýdy júrgizýge jáne basqalaryna baılanysty olardyń prosessýaldyq ózara is-qımyl jasaý kezinde servıstik tehnologııalardy (beınekonferensbaılanys, elektrondy sıfrlyq qoltańbalar, jergilikti toraptar jáne elektrondy/sıfrlyq baılanystyń ózge de quraldary) engizý bolýy múmkin.»;
3.2-kishi bólimde:
úshinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Ony damytýdyń negizgi arqaýy sottar men sýdıalardy mamandandyrý, onyń ishinde ıývenaldyq sottardy damytý, qylmystyq isterdi qaraıtyn mamandandyrylǵan sottar qurý bolyp tabylady, keleshekte salyq sottary jáne basqa da mamandandyrylǵan sottar qurylýy múmkin.»;
mynadaı mazmundaǵy altynshy bólikpen tolyqtyrylsyn:
«Negizgi zańǵa sáıkes sýdıa sot tóreligin júzege asyrý kezinde táýelsiz jáne tek Konstıtýsııa men zańǵa baǵynady (77-baptyń 1-tarmaǵy). Sot aktisi sottaǵy daýlasýshy taraptar arasynda jańa janjaldardy týdyrmaı, daý-damaıdy barynsha shekteýi tıis»;
toǵyzynshy bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Sot aqparatyn tirkeýdiń zamanǵa saı quraldaryn engizý sot isinde básekelestik prınsıpin iske asyrýǵa yqpal etedi. Sot júıesin josparly túrde aqparattandyrý sot tóreligin iske asyrý prosesinde jedel aqparattyq-quqyqtyq qoldaýdy qamtamasyz etýge, isterdi qaraý tártibin jeńildetýge jáne merzimderin qysqartýǵa, sot sheshiminiń oryndalý tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.»;
on úshinshi bólik mynadaı redaksııada jazylsyn:
«Sot isin júrgizýdiń aıaqtaý satysy sot aktilerin oryndaý bolyp tabylady, sondyqtan olardyń múltiksiz oryndalýyn qamtamasyz etetin sharalar qabyldanýy qajet. Osyǵan baılanysty memlekettik sot oryndalýymen qatar jeke sot oryndaýshylarynyń ınstıtýtyn engizý – sot isin júrgizýdiń tıimdiligin arttyrýdyń mańyzdy sharasy. Sot sheshimderin oryndaýdyń aralas modeli sheńberinde memlekettik sot oryndaýshylary memleketten óndirip alý jónindegi qujattardy májbúrlep oryndatý quqyǵyna ıe bolýǵa tıis».
«Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 858 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2014 jylǵy 16 qańtardaǵy №731 Jarlyǵyna
TÚSINDIRME
2009 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń quqyqtyq saıasat tujyrymdamasy qabyldandy, onda 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan eldiń quqyqtyq júıesin damytýdyń negizgi baǵyttary aıqyndalǵan.
Osy ýaqyt ishinde Qazaqstannyń ornyqty damýyn qamtamasyz etetin mańyzdy zańnamalyq aktiler qabyldandy.
Munymen qatar, álemdik básekelestiktiń ósý jaǵdaıynda Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy Joldaýynda jarııa jáne jekeshe quqyq salalarynda quqyqtyq júıeniń básekege qabilettiligin odan ári arttyrý qajettigin atap kórsetken bolatyn.
Osyǵan baılanysty, jańa talaptardy eskere otyryp, el Prezıdentiniń 2014 jylǵy 16 qańtardaǵy Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Quqyqtyq saıasatynyń tujyrymdamasyna Qazaqstannyń quqyqtyq júıesiniń damýyn aıqyndaıtyn ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
Bul ózgerister men tolyqtyrýlar Memleket basshysynyń 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy «Qazaqstan joly – 2050»: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda qoıylǵan quqyq júıesin jetildirý jónindegi mindettermen bir arnaǵa toǵysyp jatyr.
Osylaısha, Tujyrymdamaǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes, eldegi múmkindigi shekteýli azamattarǵa kóńil aýdarýdy kúsheıtý maqsatynda olar úshin eńbektiń qaýipsizdigi men sharttaryna qatysty arnaıy talaptar belgilene otyryp, olardyń eńbek qyzmetine, eń aldymen ulttyq kompanııalardyń, damý ınstıtýttarynyń qyzmetterine qatysýyn quqyqtyq retteý kózdelgen.
Memleket basshysynyń Joldaýda qoıǵan mindetterin eskere otyryp, Tujyrymdamada memlekettik jáne ózin-ózi basqarý bastaýlaryn tıimdi bólý úshin jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshý men jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdardyń ókilettikterin naqtylaýda azamattardyń rólin arttyrý qajettigi kórsetilgen.
Sondaı-aq, memlekettik qyzmetter kórsetý standarttary men «e-justice» júıesiniń elementterin ári qaraı endirý memlekettik-quqyqtyq damýdyń mańyzdy serpini retinde atap kórsetildi, olar jıyntyǵynda memlekettik organdarǵa azamattar men uıymdar ótinish bergende qaǵazsyz qujat aınalymǵa kezeń-kezeńimen kóshýge múmkindik beredi.
Quqyq qorǵaý organdary jumysynyń sapasyn arttyrý maqsatynda osy saladaǵy zańnamany jańǵyrtý jóninde júrgizilip otyrǵan jumysty eskere otyryp, Tujyrymdamada azamattardyń quqyqtaryn joǵary deńgeıde qorǵaýdaǵy qylmystyq saıasattyń jedeldigi men tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy iske asyrý kózdelgen.
Tujyrymdamaǵa sáıkes ákimshilik-delıktik zańnama da reformalaýǵa ushyraıdy, munda ákimshilik delıkter naqty aıqyndalatyn, ákimshilik jaýapkershilikke tartý rásimderi jańǵyrtylatyn bolady. Bul jóninen qazir jańa Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń jobasy ázirlenip, Parlamenttiń qaraýyna engizilgen.
Memleket basshysynyń Respýblıka sýdıalarynyń IV sezinde bergen tapsyrmalaryn eskere otyryp, azamattyq sot isin júrgizýdi jetildirý sheńberinde Tujyrymdamada ázirlenip jatqan Azamattyq is júrgizý kodeksiniń jańa redaksııasyna qatysty negizgi tásilder aıqyndalýda.
Kásipkerlik salasynda ony quqyqtyq retteýdiń kópjaqtyǵy men qolaısyzdyǵyn boldyrmaý maqsatynda Tujyrymdamada sharýashylyq salasyndaǵy zańnamany jetildirý sharalary aıqyndalǵan. Osyǵan baılanysty ázirlenip jatqan Kásipkerlik kodeks kásipkerlik qyzmetke memlekettik aralasýdyń shekterin belgileı otyryp, sharýashylyq qyzmetti júzege asyrýda jarııa jáne jekeshe múddelerdiń tepe-teńdigin qamtamasyz etýdiń kepili bolýy tıis.
Qalyptastyrylatyn ınnovasııalyq ekonomıka eldiń básekege qabilettiligine jáne onyń ıgiligine tikeleı yqpal etetin bolady, olar zııatkerlik menshikti quqyqtyq saqtaý, qorǵaý jáne paıdalaný úshin qanshalyqty qolaıly jaǵdaı jasalǵanyna kóp baılanysty bolady. Sondyqtan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna engizilgen túzetýlerde osy salada da quqyqtardy qorǵaýdy kúsheıtý jóninde qosymsha júıeli sharalar kesheni kózdelgen.
Qoldanystaǵy Tujyrymdama jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy ulttyq zańnamany damytýdyń paıymymen de tolyqtyrylǵan, ol HHI ǵasyrda resýrs saqtaýshy qundylyqtarǵa negizdelgen quqyqtyq mádenıetti qalyptastyra otyryp, tabıǵı resýrstarǵa qamqorlyq pen tıimdi qatynasty yntalandyrýǵa jáne «jasyl ekonomıkany» damytýǵa baǵyttalýy tıis.
Qazaqstan Respýblıkasy quqyqtyq saıasatynyń tujyrymdamasyna qabyldanǵan túzetýler álemdik quqyqtyq keńistikte bolyp jatqan qazirgi zaman bolmysy men úrdisterine jaýap beretin jáne qazaqstandyq quqyqtyq júıeniń básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ulttyq zańnamanyń kelesi býynyn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Prezıdent Ákimshiliginiń
Memlekettik quqyq bólimi.