Balqash. Qarqaraly. Ulytaý

Saıyp kelgende, munyń ózi bizdiń eldegi týrızm ındýstrııasynan nápaqa taýyp júrgen jandar úshin úlken olja boldy. Saıahatshylarmen birge osy saladaǵy kásiptiń tamyryna qan júgirtken qarajat túrindegi tabystyń kele bastaǵany da ras edi.

Mundaı jaǵdaı Qaraǵandy oblysynda da qalyptasty. О́ńirdegi eń iri týrıstik klaster Balqash kóliniń jaǵasy ekeni daýsyz. Sońǵy jyldary týrızm tý tikken bul aımaqqa jergilikti atqarýshy bılik aıryqsha nazar aýdara bastady. Mysaly Balqash týrıstik aımaǵyn damytý maqsatynda bıýdjetten jáne jeke ınvestısııa aıasynda 30 mlrd teńge mólsherinde qarajat bólingen. Byltyrdyń ózinde Balqash qalasynyń mańyndaǵy Shubartúbek jáne Torańǵylyq eldi mekenderindegi joldar jóndeýden ótti. Al qalanyń óz basynda kól jaǵasy kórikti keıipke enip, abattandyryla bastady. Mundaǵy demalys oryndary ala jazdaı adamnan bosamady.

Arqadaǵy ǵajap meken Qarqaraly-­ ­nyń da saıahatshy qaýymdy qyzyqtyrar múmkindigi mol. Keıingi jyldary bul aýdanda týrızm ındýstrııasyn damytýǵa qomaqty qarjy salynyp, salada tyń ózgerister oryn ala bastady. Búginde tabıǵaty tańdaı qaqtyrǵan bul óńirde 25 demalys orny bolsa, kelesi jyly kásipkerlerdiń kúshimen taǵy da bes nysan boı kótermek.

Keıingi jyldary Qarqaraly týrıs­tik aımaǵynda qysqy demalys qar­qyndy túrde damyp keledi. Mysaly, saıahatshylardyń súısine keletin jeri­niń biri – «Shahter» demalys úıi. «Ar­selorMıttal Temirtaý» kompanııasyna qarasty bul bazanyń janynda taý shańǵysy kesheni bar. Qystyń qyzyǵyn osynda kelip kórgender Samalkóldiń jaǵasyna oryn tepken demalys úıiniń ataqty Shymbulaqtan kem emesin seziner edi. Mysaly, munda da 500 metr bıiktikkke shyǵaratyn aspaly arqanjol bar. Mejeli bıikke kóterilgennen keıin shańǵymen nemese shanamen quldılaımyn deseńiz, erik ózińizde.

«Shahter» demalys úıine kelýshi­ler mundaǵy qonatyn bólmelerdiń jaı­lylyǵyn, tamaǵynyń dámdiligin, jalpy, servıstik qyzmettiń joǵary deńgeıde ekendigin aıtady. Mundaǵy baǵa da qol­jetimdi: kisi basyna táýligine 12 myń teńgeden alynady. Bul somanyń ishine jatyn oryn jáne tórt mezgil tamaq kiredi. Al qalǵan qyzmet túrleriniń, mysaly, saýnaǵa túsý, bılıard oınaý, qysta shańǵy tebý, jazda qaıyqpen júzýdiń aqysyn tipti de sý tegin deýge bolady.

Balqash pen Qarqaralydan keıingi týrızmi tartymdy óńir – Ulytaý aımaǵy. Bul jer tunyp turǵan tarıh. Mysaly, bir ǵana Joshy han kesenesiniń ózi nege turady? Onyń janyndaǵy Alasha han kesenesi de óziniń jumbaq tarıhymen adam balasynyń sanasyn baýrap alady. Budan bólek, Toqtamys han, er Edigeniń máńgilik tynys tapqan jerleri de tarıhqa qumar saıahatshylarǵa taptyrmaıtyn meken.

Jasyratyny joq, Ulytaýdaǵy tý­rıstik ınfra­qurylym uzaq jyldardan beri damýdy qajet etip kelgen edi. Al endi, sońǵy jyldary atalǵan óńir­ge degen kózqaras ońynan ózgerip, bul baǵytta kóp­tegen ıgi jobalar júzege asa bastady. Atap aıt­qanda, respýblıkalyq bıýdjet esebinen salynǵan vızıt-orta­­lyqtyń qurylysy aıaqtalyp qaldy. Bul orta­lyqtan saıahatshy qaýym úshin «Ulytaý», «Jez­qazǵan-Ulytaý (Áýlıe­taý)», «Joshy», «Terekti áýlıe» kesheni, «Jezqazǵan-Qorǵasyn» sııaqty bes tý­rıs­tik baǵyt boıynsha ekskýrsııa uıym­dasty­rylady.

Aıryqsha atap ótetin jaıt, bıyl Joshy han kesenesiniń mańynda «Joshy han» tarıhı-mádenı kesheniniń qurylysy aıaqtalady. Bul jerde týrıster úshin demalatyn 20 oryndyq 10 jaıly bólme bolady.

Týrıstik nysandarǵa bastaıtyn jol máselesi de birte-birte sheshimin taýyp jatyr. Mysaly, búginde atalǵan ke­shen basyna alyp baratyn kúre jol qury­lysynyń jobalyq-smetalyq qujat­tamasy ázirlengen. Iаǵnı kelesi jyly jalpy quny 6,7 mlrd teńge bolatyn jol qurylysy bastalady dep josparlanǵan.

Budan bólek, Nur-Sultan, Qaraǵan­dy jáne Almaty qalalarynan Jezqaz­ǵan óńirine Qazaq Air kompanııasy áýe reı­sin jolǵa qoıýy múmkin degen jaǵym­dy jańa­lyq ta bar.

Jalpy, Ulytaý óńirinde keıingi jyl­dary etnotýrızm ekpindi túrde damyp keledi. Munda jyl saıyn ótetin Kok­maisa fest festıvaline shet memleketter­den tarıhymyzǵa, salt-dástúrimizge qyzy­ǵýshylyq tanytqan kóptegen týrıst kelip jatady. Olardyń arasynda IýNESKO, National Geographic, Discovering Kazakhstan uıymdarynyń da ókilderi bar.

Joǵaryda atalǵan úsh týrıstik klas­terden ózge saıahatshyny óziniń tabıǵı sıqyrymen arbaıtyn sulýlyqtar da bar Arqa tósinde. Sonyń biri – Osa­ka­rov aýdanyndaǵy «Buırataý» ulttyq par­ki. Bul óńirde jaǵasyn jasyl jelek kóm­kergen Ájibaı jáne Bozaıǵyr ózenderi bar.

Jalpy, Buırataý parki ekologııalyq týrızmdi damytýǵa maqsatty baǵyt alǵan. Naqtyraq aıtqanda, birneshe jyl buryn Osakarov aýdanynda aýmaǵy 400 gektar bolatyn dalalyq safarı parki ashylǵan bolatyn. Iаǵnı bul terrıtorııa temir tormen qorshalyp, onyń ishine asyl tuqymdy maral­dar jiberilgen. Qazirgi ýaqytta osy maral­dardan órgen tól park aýmaǵyna jer­sinip, jergilikti ekotýrızmniń aýyz tol­tyryp aıtar negizgi maqtanyshyna aınalǵan.

Buırataýǵa at terletip kelgen týrıs­ter osy maraldardy, sonymen qatar arqar, bu­lan, elik, qaban, túl­ki, qoıan, qarsaq, si­leý­sin jáne janat tektes ıt sııaq­ty ja­nýarlar túrin tabıǵı ortada syrttaı baqy­­lap, tipti selfı jasap sýretke de túse alady. Sondaı-aq olardyń tabıǵat aıasyna shatyr tigip, Ájibaı men Bozaıǵyr óze­nine qarmaq salyp, balyq aýlaýyna da bo­lady. Bir sózben aıtqanda, Buırataýdyń uqsa­ta bilse, ekologııalyq týrızmniń saıahat­shylar súıip keletin mekenine aınalar túri bar.

Negizinde, týrızm klasterin damy­týdyń bıýdjetke paıda ákelip, ekono­mıkanyń ósýine oń áser etetini óz aldy­na, ol eń aldymen, ultymyzdyń salt-dástúrin dáripteýge, tabıǵatymyzdy tanı túsýge jáne tarıhymyzdy tereń uǵynýǵa da óziniń ıgi yqpalyn tıgizetini sózsiz.

Qaraǵandy oblysy