Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jaqynda Davosta álemdik kóshbasshylarmen ótkizgen kelissózder nátıjesinde eýropalyq baǵytta qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy júzege asyrý maqsatymen jalǵasqan eýropalyq týrnesi aıasynda elimiz Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Majarstan Respýblıkasynda bolyp qaıtty.
Býdapesht qalasynda Syrtqy ister mınıstri bastaǵan qazaqstandyq delegasııa «Áriptestikti nyǵaıtý: Qazaqstan Respýblıkasy-Eýropalyq Odaq» atty halyqaralyq semınar jumysyna qatysty. Delegasııa quramynda ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men memlekettik organdar ókilderi, onyń ishinde kólik jáne kommýnıkasııa, Bilim jáne ǵylym, Qorǵanys, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrlikteri, sonymen qatar, Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty, Shyǵystaný ınstıtýty, Eýropalyq aqparattyq ortalyq, t.b. ókilderi boldy.
Atalǵan semınar taraptardyń ózara qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyrǵan yntymaqtastyqtyń eń mańyzdy baǵyttarynyń basymdyqtary men ustanymdaryn anyqtaý jáne ózara árekettesýdiń jańa áleýetin ashý maqsatymen uıymdastyryldy. Qazaqstan-Eýropa áriptestigin damytýdyń basym baǵyttary úsh negizgi paneldi pikir almasý taqyryptarynda kórinis tapty: QR-EO ózara árekettesýdiń jalpy máseleleri (Keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim, Qazaqstan áýe kompanııalary úshin «Eýropa aspanyn» ashý, Qazaqstan azamattary úshin vızalyq rejimdi jeńildetý), aımaqtyq qaýipsizdik (jańa syn-qaterler men qaýipter, halyqaralyq koalısııa áskerlerin Aýǵanstannan shyǵarý) jáne energetıka (Qazaqstan ekonomıkasyn «jasyldandyrý», tehnologııa transferi, EKSPO-2017).
Semınarǵa Eýropa tarapynan bir top maman men resmı adamdar qatysty, onyń ishinde EO-nyń Ortalyq Azııa boıynsha arnaıy ókili Patrısııa Flor, Eýroodaqtyń Syrtqy ister qyzmetiniń joǵary laýazymdy qyzmetkerleri, Majarstannyń Syrtqy ister mınıstri Iаnosh Martonı jáne Majarstan úkimetiniń basqa mınıstrleri boldy.
E.Ydyrysov óziniń sózinde bul kezdesýdiń Qazaqstan úshin erekshe mańyzy bar ekenin atap ótti. Eýroodaq Qazaq eliniń eń iri saýda-ekonomıkalyq áriptesi bolyp tabylady, onyń úlesine qazaqstandyq syrtqy saýdanyń jartysyna jýyǵy tıesili. 2012 jylǵy saýda aınalymynyń kórsetkishteri yntymaqtastyq tarıhyndaǵy eń joǵary mejege jetip, 53 mlrd. AQSh dollaryn qurady, al ótken jyldyń qańtar-qazan aılary aralyǵynda 46 mlrd. AQSh dollaryn qurady. Qazaqstan ekonomıkasyna tartylǵan sheteldik ınvestısııalardyń 47%-y Eýroodaq elderiniń úlesinde.
Talqylanǵan mańyzdy taqyryptardyń biri Keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim boldy. Bul qujat Qazaqstan – EO áriptestigin qazirgiden de birshama serpindi kezeńge ótýge quqyqtyq negiz qalaýy tıis. «Keńeıtilgen kelisimniń shyn mánisinde jańa perspektıvalar ashýy bizder úshin qaǵıdatty turǵyda mańyzdy, atap aıtsaq, qazaqstandyqtar úshin eýropalyq vızalyq rejimdi jeńildetý, ǵylym men tehnologııa jáne ınnovasııa salalarynda yntymaqtastyq ornatý tıimdi. Basqasha aıtqanda, kelisim azamattardyń, ǵylym men bıznestiń jaqyndasýy jolyndaǵy jasandy tosqaýyldardy joıýǵa múmkindik týdyrýy tıis.
Majarstan Syrtqy ister mınıstri Iа.Martonı jaýap sózinde Qazaqstan óz eli úshin «shyǵysqa kópir» bolyp tabylatynyn, al Majarstan Qazaqstan úshin «batysqa kópir» bolýǵa daıyn ekenin alǵa tartty. «Bizdi sizdermen ortaq tarıhymyz ben ortaq tamyrlarymyz biriktiredi. Kóptegen zertteýlerge súıensek, majarlardyń tarıhı otany qazirgi Qazaqstan aýmaǵy bolyp tabylady», dedi majar dıplomatııasynyń basshysy. Sonymen qatar, ol jáne onyń úkimettegi áriptesteri Qazaqstan men EO-nyń odan ári jaqyndaı túsýine barynsha kómek kórsetýge daıyn ekendikterin jáne atalǵan semınardyń dál Býdapeshtte ótýi osyǵan dálel bolatyndyǵyn atap kórsetti.
Semınar barysynda Eýropalyq Odaqtyń Qazaqstannyń energetıkalyq áriptesi retindegi róliniń mańyzy atalyp ótti. Qazaqstan munaı eksportynyń 70%-yn Eýropalyq Odaq elderine, mysalǵa, Italııa, Nıderland Koroldigi, Fransııa, Avstrııa, Rýmynııaǵa shyǵarady. Qazaqstan men EO arasyndaǵy ınnovasııalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq salalardaǵy yntymaqtastyq taqyryby da jan-jaqty talqylandy.
Sonymen birge, Býdapeshtke sapary barysynda E.Ydyrysov óziniń majarlyq áriptesi Iа.Martonı men ulttyq ekonomıka mınıstri Mıhaı Vargamen jáne aýylsharýashylyǵyn damytý mınıstri Shandor Fazekashpen ekijaqty pishinde kezdesý ótkizdi. Ekijaqty kelissózder aıasynda taraptar qazaqstandyq-majarlyq yntymaqtastyqtyń jaı-kúıi men bolashaǵyn, Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń ústimizdegi jylǵa josparlanyp otyrǵan Vengrııaǵa saparynyń daıyndyǵyn jáne saýda-ekonomıkalyq, aýylsharýashylyq, sondaı-aq, bilim salalaryndaǵy ózara árekettestiktiń jaǵdaıyn talqylady.
Sáýlebek BIRJAN.