Aýylda da jeke kásipkerlik alǵa basýda

«Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasynyń taǵy bir múmkindigi aýyldy jerlerdegi jumyssyzdyq saldaryn joıyp, jeke kásipkerlerdi qol­daýdy kózdeıdi. Jeke ká­sip­kerlikti aýyldy jerde damy­tý úshin tolyq jaǵdaı jasalǵan. Kásip ashyp, násibin kórem deýshiler úshin memleket tolyǵymen múmkindik týǵyzyp otyr. Atalmysh memlekettik baǵdarlama sheńberinde ótken jyly qalaǵa qarasty eldi mekenderde turatyn 235 adam nesıe alyp, ózderiniń kásipterin ashqan.  Memleket tarapynan qoldaý tapqan kásipkerlerge 577 mln. 900 myń teńge kóleminde nesıe berilgen. Qolda bar qomaqty qarajatpen kásipkerler esik-tereze, sút ónimderin óńdeıtin sehtar ashty. Sondaı-aq, qatarlarynda egin sharýashylyǵymen shuǵyldanyp otyrǵandary da bar. «Semeı qalasy ákimdiginiń jumyspen qamtý» MKM dırektory Tursynbek Shınjınniń aıtýynsha, qalada aýyldy jerlerdi damytý maqsatynda alǵash ret 2011 jyldyń jartyjyldyǵynda jumysyn bastaǵan baǵdarlamanyń qar­qy­ny jaman emes. Alǵashqy jyldyń ózinde 84 adam nesıe­li bolyp, 168 mln. 500 myń teńge ıgerildi. Halyqtyń qy­zy­ǵýshylyǵy joǵary. Al, 2012 jyly 202 mln. óz maq­satyna jumsaldy. Bul kórset­kish jyl sanap ósip keledi. Qarajattyń barlyǵy Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory arqyly iske asyrylyp jatyr. Paıyz kórsetkishi óte tómen. Tek 7 paıyzben beriledi. Árıne mundaı jeńildik tek osy baǵdarlamaǵa ǵana tán. Kásibin  dóńgeletip nesıe alǵandarǵa jeńildikter qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, mal sharýashy­lyǵymen shuǵyldana­tyndar 1 jyl 8 aı nesıe tóleýden bosatylady. Bul tek tórt tú­lik­ten ónim  alyp, sharýasyna qıyndyq týǵyzbaý úshin qolaıly múmkindik.  Bi­raq, nesıe tutynýshy paıyzyn tóleýge mindetteledi. Alaıda, qalǵan baǵyttar boıynsha qarjylanǵan sharýalarda mundaı jeńildikter qarastyrylmaǵan. Egin, kók­ónis, kartop ósiretinder úshin memleketten alǵan qarjynyń tólemi birden bolýy shart. О́ıtkeni, kóktemde egip, kúzgi oraq kezinde óteýleri kerek. Sonymen qatar, bul mindet tis emhanasyn jáne shashtaraz ashqandar úshin de ortaq. «Semeı qalasy ákimdiginiń jumyspen qamtý» MKM-sy halyqty eńbekke uıymdastyrý, jumyspen qamtý baǵytynda jaqsy jumys istep tur. Mekeme dırektory Tursynbek Dúısenbaıuly únemi túrli jumyspen qamtý aksııalarynda BAQ ókilderi arqyly halyqty keńinen aqparattandyryp otyrady. Máselen, nesıeni ýa­q­tyly qaıtarý jiti qa­da­­ǵalanady. Bul jolda ne­sıe­lik seriktestiktermen birigip júıeli jumystar júr­gizemiz. Mekemege bas suqqan aryzdanýshynyń eń birinshi qoıatyn kepili jáne sol aýyldyń ákiminiń ruqsaty bolýy kerek. Alǵan qarajatty qaıtarý jergilikti ákimderdiń jaýapkershiliginde. Sebebi, ákimder óz turǵyndaryn biledi. Myna adamǵa 3 mln. teńgege deıin berýge bolady, kásibin  bas­taıdy, ýaqytynda qaıtarady degen kepildik berýi kerek. Mine, osy baǵytta jumystar júrgizip jatyrmyz. Ázirge boryshkerlerdiń qaıtarymy jaman emes», deıdi  ol.  Búginde kún tártibinde ózekti de ótkir turǵan másele qoldaý barda jumys oryndaryn ashý. Áıtse de, aýyl halqyn jumyspen qamtý birinshi orynda tur. Bul baǵytta jumystar atqarylyp jatyr. Sonymen qatar, alda baǵdarlama aıasynda tyńnan túren salatyn josparlar da jeterlik. Bıyl qalaǵa qarasty aýyldarda jańadan sehtar óz jumysyn bastaýy kerek. Eń mańyzdy bolyp turǵan másele – mal bordaqylaý alań­daryn uıymdastyrý. Shyny kerek, qolda bar tórt túlikti et baǵytyna jiberý úshin bor­daqylaý alańdary aýa­daı qajet, dedi Tursynbek Shın­­jın. Aýyldaǵy 4-5 adam­nyń basyn biriktirip muny da júzege asyrýdy kózdep otyr­myz. Osyndaı  oryndar joq degende 100-120 basqa shaq­­talyp jasalatyn bolady. Budan bólek sút jáne qymyz óńdeı­tin sehtarmen qatar taǵy bas­qalaryn ashý josparda bar. Sondaı-aq, keleshek kásip­ker­lerdiń josparyn qurý­ǵa óz taraptarynan kómekte­se alady. Onda arnaıy dárister­den ótetin bolashaq kásip ıeleri ­jo­s­par qurý, túsken ónimdi ótki­zý sııaqty birtalaı bıznes­tiń, túrli kásiptiń, qyr-syryn meń­geredi. Sondyqtan da kásip­ker bolamyn degender aýylda qa­lyp qaldym dep qam jemeı-aq, jumyspen qamtý orta­ly­ǵy­na kelip, bárin úırenýge bola­­­dy. Raýshan NUǴMANBEKOVA. SEMEI.