Prezıdent arhıviniń Mańǵystaýdaǵy kúnderi

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıden­tiniń Arhıvi óńirlik arhıvtermen se­rik­testik qarym-qatynas ornatýǵa asa kóńil bólip keledi. 2017 jyldan bastap aımaqtardaǵy arhıv mekemelerimen birlesken ǵylymı-zertteýlerdi júrgizý, tarıhı-qujattyq kórmelerdi daıyndaý, dóńgelek ústelderdi uıymdastyrý, tájirıbe almasý jáne taǵy basqa jobalardy júzege asyrýdy qamtıtyn «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń óńirlerdegi kúnderi» sha­ra­lar kesheni ótkizilýde. Mundaı sha­ralardyń uıymdastyrylýy Qa­zaqstan Respýblıkasy Ulttyq arhıv qory­nyń qujattaryn áıgilep, nasıhattaý­ǵa jáne arhıvshilerdiń ká­sibı másele­ler­di birlese otyryp sheshýine de ba­ǵyt­talǵan.

Áriptesterimen basqosý barysynda Prezıdent Arhıviniń dırektory Jámılá Ábdiqadyrova otandyq arhıv salasynyń aldynda turǵan ózekti mindetterge toqtaldy.

– Qazirgi ýaqytta arhıv salasy kadrlyq áleýetti saqtap qalý jáne kú­sheıtý boıynsha tıisti sharalardy qabyldaýdy qajet etedi. Buǵan qosa, arhıv salasynda jańa baǵyttar qa­lyptasýda, zamanaýı tehnologııa­lar qolǵa alynyp, jumys ádisteri jetil­dirilýde, – dep atap ótti.

Jámılá Ábdiqadyrova óz baıandamasynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – El órkendeýiniń berik negizi» atty bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan «Qazir Qazaqstan múlde jańa dáýirge qadam basty. Soǵan sáıkes qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasy túbegeıli ózgerýde. Jahandy turaqsyzdyq jaılap, kóp­tegen jańa syn-qater paıda bolyp jat­qan kezde biz baǵdarymyzdy bekemdep, bolashaqqa kózqarasymyzdy aıqyn­daı túsýimiz qajet», degen oıdy basty negizge aldy. Prezıdenttiń bul paıy­my bizdi Qazaqstan Respýblıkasy, Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń «Búgingi kúndi túsinip-túısiný úshin de, bolashaqtyn dıdaryn kózge elestetý úshin de keshegi kezeńge kóz jiberýimiz kerek», degen tujyrymyna nazar aýdartady.

Sharanyń ashylýynda Mańǵystaý oblysy memlekettik arhıviniń dırektory Mınara Sádimekova da sóz aldy. Arhıvtik qujattardy nasıhattaý já­ne olarǵa qol jetkizý maqsatynda, Tá­ýelsizdik jyldary kóptegen kitap­tar men qujattar jınaǵy, atap aıtqan­da, «Jemchýjına Kaspııa», «Letopıs goroda Aktaý», «Berekeli Beıneý», «Qa­ra­shańyraq» jáne taǵy basqa ki­tap­tar jaryq kórdi. Keńestik saıasat­ty kúsh­tep engizýge, zorlyq-zombylyqqa ­ashyq qar­sy shyqqan batyrlardyń biri ­T.Qur­mash týraly «Toqabaı Qur­mash» ki­taby da osy kezeńde daıyn­dal­dy. «Mańǵystaýdyń azaly jyl­dary» ki­tabyna Mańǵystaý oblysyndaǵy 1920-1940 jyldardaǵy qýǵyn-súrgin jónindegi qujattar men maqalalar, estelikter engen. «Adaı kóterilisi» eki tomdyq jınaǵyna 1931 jyly Gýrev okrýgindegi Adaı kóterilisi týraly ­qu­­jattar jarııalanǵan. Jınaqtaǵy ­qu­jattar 1928-1933 jyldar araly­ǵyn qamtıdy.

Sh.Ýálıhanov atyndaǵyTarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınov baıandamasynda jańadan shyqqan «Asharshylyq. Golod. Dokýmentalnaıa hronıka. 1928-1934 gg.» qujattyq jınaǵymen tanystyrdy. Sondaı-aq olTarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń Qazaqstandaǵy jap­paı qýǵyn-súrginge negiz bolǵan qujattar engizilgen HH ǵasyrdyń 1920-50 jyldaryndaǵy saıası repressııa tarıhyna baılanysty jınaqtyń ázirlenip jatqanyn aıtty. Zııabek Qabyldınov Prezıdent Arhıvi mamandaryna júgingenin, sebebi otandyq arhıvshilerdiń qatysýynsyz bul jı­naqty jaryqqa shyǵarýdyń múmkin emestigin atap ótti.

Sharanyń baǵdarlamasyna sáıkes Prezıdent Arhıviniń qujattardy ­paıdalanýdy uıymdastyrý basqar­ma­sy­nyń basshysy Bólegen Qasenov qatysýshylarǵa «Táýelsizdik dáýiri: QR Prezıdenti Arhıvi qorlarynan» taqyrybyndaǵy tarıhı-qujattyq kór­memen onlaın formatta tanystyrdy. Mańǵystaý oblysy memlekettik ar­hıviniń kolleksııasynan «Qazaqstan RespýblıkasyTáýelsizdiginiń 30 jyl­dyǵyna oraı» taqyrybyndaǵy tarıhı-qujattyq onlaın kórmege Arhıv qu­jattaryn paıdalaný jáne jarııalaý bóliminiń mamanyAıjan Abdýlına sholý jasady.

Mańǵystaý oblysy memlekettik ar­hıviniń bas sarapshysy Janat Nur­mahanova óz baıandamasynda «Taǵ­zym» bes tomdyq qujattyq jınaǵy týraly aıtty. Jınaqta arhıv materıaldarynan derekter, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri týraly estelikter, soǵys kezindegi tyl ardagerleri men eń­bek adamdarynyń qyzmeti týraly aqpa­rattar, fotokóshirmeler jáne basqa da materıaldar túpnusqadan kóshirilip keltirilgen.

«Memlekettik arhıvter jumysy­nyń negizgi baǵyttary: normatıvtik-ádistemelik baza jáne tájirıbe» atty semınarda Prezıdent Arhıviniń qyz­metkerleri vedomstvolyq arhıvtermen jumysty uıymdastyrý, arhıv qujattaryn esepke alý, saqtaý jáne olardy paıdalaný boıynsha táji­rı­belerimen bólisti.