Álemdik klassıkanyń altyn qorynan oıyp oryn belgilegen aǵylshyn dramatýrgi Ý.Shekspırdiń «Asaýǵa tusaý» komedııasy qazaqy tabıǵatpen etene úndesetin biregeı týyndylardyń sanatynda. Ulttyq sahnada eń alǵash 1943 jyldyń 16 qazanynda Máskeýdiń A.Lýnacharskıı atyndaǵy teatr óneri ınstıtýtynyń tájirıbeli muǵalimderi O.Pyjova men B.Bıbıkovtyń qoltańbasynda kórermen nazaryna usynylǵan komedııa jaqynda Astana qalasy Jastar teatry tórinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurqanat Jaqypbaı sahnalaýymen zamanaýı úlgi, jańashyl lepte ún qatty.
Dramatýrgııa dúldúli Qaltaı Muhamedjanovtyń sózimen aıtsaq, Shekspır shyǵarmasyn sahnaǵa qoıý – árbir óner ıesiniń buǵanasy bekip eseıýindegi uly emtıhan. Al Jastar teatrynyń osy synaqqa batyldyqpen kelip, klassıkalyq komedııanyń pernesin dóp basýy úlken jetistik der edik. «Asaýǵa – tusaý» – asaý qyzdy aýyzdyqtaý emes, kirshiksiz mahabbaty shynaıy túsinýden turatyn erli-zaıyptylar arasyndaǵy adal dostyqty jyr etedi. Ozyq oıly, ór minezdi Petrýchıo men ótkir de asaý Katarına aınalasynan órbıtin qyzý tartys, utymdy ázilge qurylǵan pesa jelisi, san alýan keıipkerler harakteri ezýge kúlki úıirmeı jibermeıdi. Qyz ben jigit aıtysyndaı utqyr órbıtin dıalogtardyń da komedııa dınamıkasyn damytýda úlesi zor.
Qoıylymnyń áýelgi ereksheligi – sahnalaý jumysyna qoıýshy-rejısserden bólek, Bekbolat Qurmanǵojaev pen Dáýren Serǵazınniń de qoltańbasy kiriktirilgeni. Úsh birdeı rejısserdiń jumyla jasasqan jumysy Jastar teatry sahnasyna astarly ázil men kóterińki kóńil kúıdiń atmosferasyn alyp keldi. Rejısserlik utqyr sheshimder, mýzyka men bı úndestigi, dekorasııa janr ereksheligine saı utymdy uıymdastyrylǵan. Qoıýshy-sýretshi Erlan Tuıaqov beınelegen sahna sýretinen anaý aıtqandaı klassıkalyq kartına men baı rekvızıtti kózińiz shalmaýy múmkin. Esesine munda keńistik bar, tiri sahna bar, qajyrly eńbek bar. Árbir akterdiń dem alysy men júrek lúpili bite qaınasyp, birtutas dúnıege aınalyp ketkenin shymyldyq ashylǵannan-aq aıqyn sezinesiz. Sóıtip, Lıýchensıo (Dáýren Serǵazın) men Tranıo (Erbol Tileýkenov) súırep shyǵar dóńgelekteı zamana kerýenimen birge spektakl tizbegi de dóńgelenip júre beredi. Sol kóshke ilesip komedııa ishine qalaı enip ketkenińizdi tipti, ańǵarmaı da qalasyz.
Áne, sahnaǵa qamshysyn ońdy-soldy siltep, adýynymen, tentektigimen talaıdy taısaldyryp asaý da erke Katarına shyqty. Ról jaýapkershiligi teatrdyń talantty aktrısasy Aınur Rahıpovaǵa júktelipti. Kezinde atalǵan beıneni bútin obraz bıigine kótergen Qazaqstannyń halyq ártisi Hadısha Bókeeva jolyn jalǵaǵan Aınurdyń keıipker bolmysyn barynsha boıyna sińirýge tyrysqany kórinip tur. Tipti, asyra tyrysýy ótkir de ójet beıneni shekten tys yzaqor, doly etip jibergenin eskertýge tıispiz. Shekspır sýrettegen, uly sýretker Muhtar Áýezovtiń tárjimesinde bizge jetken Katarına qandaı edi? Pesa jelisi áý basta aktrısaǵa turpaıy, tilge ótkir, birbetkeı bolýyn mindetteıdi. Alaıda, ol keıipker Katarınanyń tabıǵı bolmysy emes edi. Bul minez onyń ózi ómir súrgen nadan da ekijúzdi ortaǵa, mańyn torýyldaǵan toǵyshar topqa kórsetken ishteı qarsylyǵy bolatyn. Boıjetken boıynda asaýlyq ta, tentektik te, erkelik te bar. Ony kópten ereksheleıtin katarınalyq qasıeti – jan, rýh erkindigi. Kúıki, bısharalyq ómir oǵan jat. Aınur keıiptegen Katarınadan, mine, biz osyny sezine almadyq. Aktrısa asaý bolýdyń jóni osy eken dep, dolylyq pen yshqyna shyqqan aıǵaıdyń, ásire qyzyl ashýdyń adýyna tusalyp qalǵanyn sirá ańǵarmaǵan da bolar. Petrýchıodaı ozyq oıly azamattyń júregine ot salǵan arýdyń erkeligi, asaýlyqtyń astarynda jasyrynyp jatqan aqyldylyǵynyń ushqyny qaıda? Bas keıipkermen kezdesip, aralarynda qyz ben jigittiń aıtysyndaı utqyr da qyzyqty órbıtin dıalogtary barysynda Katarınanyń áý bastaǵy adýyn, asaýlyǵy birte-birte nazdy erkelikke qaraı aýysa túsýi kerek edi. О́kinishke qaraı, Aınur oıynynan ondaı keıipker kóńil kúıimen birge damyp, ózgerip otyratyn minez-qulyqty, dınamıkany ushyrata almadyq. Komedııanyń túıini – áıeldiń kúshi álsizdiginde ekendigin áıgileıtin Katarına monologynyń da dál pesany oqyǵandaı tańdaı qaqtyra almaǵanyn eskertý paryzymyz.
Al Petrýchıonyń orny bólek. Sháken Aımanov salǵan tuńǵysh súrleýdi keıin Ydyrys Noǵaıbaev jalǵasa, búgingi qoıylymda estafeta daryndy akter Ádil Ahmetovke tıipti. Faktýra, qımyl-áreket, syr-symbat jaǵynan keıipker bolmysyn tap basyp tanyǵan rejısser tańdaýy dóp túsken. О́zine júktelgen jaýapkershilikti akterdiń de jiti sezingendigi sóz saptasy men sahnadaǵy júris-turysynan aıqyn ańǵarylady. Sózi anyq, áreketi nyq. Keıipkerin barynsha jandy etip shyǵarýǵa tyrysqan. Solaı bola tursa da, Ádil oıynyna sál zııalylyq jetispeıtindeı kórindi. Petrýchıonyń da toǵyshar toptyń ortasynda kıip alar betperdesi bar. Biraq ol betperdeniń ozyq oıly, alǵyr azamat Petrýchıo parasatyn, óre bıigin, ońasha qalǵanda oı qorytar tanym kókjıegin kólegeıleýge haqysy joq. Osyny akter tolyqqandy túsingeni abzal. Asaýǵa tusaý salamyn dep birtoǵa dórekilikke ketip qalý bas keıipker tabıǵatyna aparar jolda jańylystyrady. Sondyqtan da asaýdy tusar azamat keıpinde júrgen akter minezinde adýyndylyqtan bólek, seriktesiniń mysyn basar aqyl-parasat, ishki tereńdik, tipti, seriliktiń ushqyny da sezilip jatsa, rızashylyq sezimiz eselene túser edi. Áıtpese, Ádil Ahmetov nusqalaǵan Petrýchıomen sahnada jolyqqanymyzda, keı tusta T.Mınnýllınniń «Dılıafrýzdyń tórt kúıeýi» qoıylymyndaǵy maqtanshaq jigit Smaǵuldy kórip otyrǵandaı áser bergenin jasyrmaımyz. Al Petrýchıo men Smaǵul beınesi arasynyń jer men kókteı ekendigin eskersek, akterge qaı turǵydan izdený qajettiligi óz-ózinen anyq ańǵarylyp tur ǵoı dep oılaımyz.
Qoıylymda epızodtyq ról bolsa da nazaryńdy aýdarmaı qoımaıtyn Grýmıo (Jandáýlet Bataı), Lıýchensıo (Dáýren Serǵazın), Gortenzıo (Nurlybek Tólegen) beıneleri ózindik boıaý-bederimen este qaldy. Gremıo (Beıbit Qusanbaev) men Baptıstanyń (Azamat Esqulov) budan da jarqyn oıyn úlgisin kórsetýge múmkindigi tolyq jetetinine senemiz. Keıipkerlerin áli de biraz eksheı, minez-tabıǵatyna saı kóp shaldan ereksheleı tússe, aqsaqaldar beınesi jandana túser edi. Al Bıanka rólinde kóringen Ǵazıza Muqanǵa jasandy daýystan arylyp, tabıǵı, shynaıy oıynǵa kóshý úshin birshama izdenistiń qajet ekendigi baıqalady. Al kerisinshe bir spektakl boıynda birneshe róldi birdeı ıgerip júrgen Dáýren Serǵazınniń shapshańdyǵy, komedııa janry ártisine tán tapqyrlyqtary men utqyr sheshimderi ezýge kúlkimen qatar, kóńilge qurmet te ornyqtyrdy.
Teatr – ujymdyq óner desek, búgin ujymnyń sol uıymshyl jumysyna kýá boldyq. Qysqa jiptiń kúrmeýge kelmegenine qaramastan, «Asaýǵa tusaýdaı» klassıkalyq týyndylarǵa úlken batyldyqpen kelip jáne ony abyroımen alyp shyǵýǵa degen umtylysy trýppa eńbegine bas ıgizdi. Aldaǵy ýaqytta jas teatrǵa kórsetiler qoldaý men qamqorlyq eselener bolsa, Astana qalasy Jastar teatrynyń baǵyndyrar belesiniń budan da eńselirek, budan da mol bolmaǵyna senemiz. Jas ujymnyń oǵan múmkindigi de, qajyr-qaıraty da ábden jetedi.
Nazerke JUMABAI,
jýrnalıst.