STRATEGIIаLARDYŃ BASTY QARJYLANDYRÝShYSY

“Qazaqstannyń Damý banki” AQ basqarma tóraǵasy Ǵalı ESQALIEVPEN áńgime – Ǵalı Nájimedenuly, Qazaq­stan­nyń damý banki qandaı maqsatpen quryldy? Bank qyzmetiniń qazirgi ekinshi deńgeıli bankterdiń atqaryp otyrǵan qyzmetinen basty aıyrma­shylyqtary qandaı? – Qazaqstannyń damý banki memlekettiń ınvestısııalyq qyzme­tin jetildirip, ekonomıkany árta­rap­tandyrý, óńdeýshi, óndirýshi óner­kásipti damytýǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetý maqsatynda qurylǵan. Banktiń negizgi qyzmeti ınfraqu­ry­lym men óńdeýshi ónerkásipti damy­tatyn ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý. Iаǵnı Damý banki óz qyz­metin kommersııalyq bankter bız­nestiń ınvestısııalyq qajettilik­terin qanaǵattandyra almaıtyn sektorlarynda júzege asyrady. Damý ınstıtýty retinde bank tabysy tómen, biraq memleket úshin mańyzy zor ekonomıka salalaryn, atap aıtqanda, metallýrgııa men energetıka, toqyma óndirisi, óner­kásip pen kóliktik ınfraqurylym, munaı hımııasyn qarjylandyrady. Qazaqstannyń damý bankine memlekettik baǵdarlamalar aıasynda strategııalyq ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýǵa qatysty Úkimet tarapynan mańyzdy mindet­ter júktelgen. Bizdiń banktiń ekinshi deńgeıli bankterden basty aıyrma­shy­lyǵy jáne negizgi maqsaty paıda tabýdy emes, ınvestısııalyq joba­lardy iske asyryp, ónerkásip pen ınfraqurylymdy damytýdy kózdeı­di. Ádette ekinshi deńgeıli bankter paıdasy kóp jobalardy qarjylan­dyrady, al bizdiń bank úshin eń bas­tysy, el ekonomıkasynda jańa, mode­rnızasııalanǵan daıyn ónim óndirýshi, básekege qabilettiligi joǵa­ry, jańa tehnologııalarmen qamta­masyz etilgen serpindi óndirister ashý. Sonymen birge, Damý banki tek iri, naqty aıtsaq, somasy 5 mln. AQSh dollarynan joǵary ınvestı­sııalyq jobalar men 1 mln. AQSh dollarynan astam somany qajet ete­­tin eksporttyq operasııalardy, son­daı-aq 5-ten 20 jylǵa deıingi uzaq merzimge, ekinshi deńgeıli bank­ter­diń paıyzdyq stavkalarynan tómen jaǵadaılarmen qarjylandyrady. – Sizder úshin ótken jyl qandaı boldy, qandaı jetistikterdi atap óte alasyzdar? – О́tken jyldyń bizdiń bank úshin mańyzy joǵary boldy deýge bolady. Eń bastysy, biz álemdik deńgeıdegi bankter qoldanatyn nesıelik quraldardy qosyp, qyzmet kórsetý keńistigin úlkeıttik. Banktiń normatıvtik quqyqtyq aktilerine ózgertýler engizdik, soǵan sáıkes banktiń ınvestısııalyq tıimdiligi artýda. Biz aınalymdyq kapıtaldy qarjylandyrýǵa, aldyn-ala berilgen qaryzdy jobadaǵy úlestik qatysýmen almastyrýǵa quqyly boldyq jáne qaryz alýshynyń jarǵylyq úlesine nemese onyń aksııalaryn konverta­sııa­laý quqyǵymen qosalqy qaryz retinde beriletin mezonındik qarjy­landyrýdy, bankaralyq qarjy­landyrý jáne taǵy basqa nesıe qu­raldaryn usynýǵa múmkindik aldyq. Sonymen birge ótken jyly bank­tiń jarǵylyq kapıtaly edáýir artty. 2009 jyldyń 28 qyrkúıeginde bankti 167,7 mlrd. teńgege kapıtal­dandyrý týraly Úkimet qaýlysy qabyldandy. Qarjy qadaǵalaý  agenttiginiń jáne  banktiń nesıe berýshileriniń talaptaryn oryndaý maqsatynda, jańa nesıeler tartý úshin banktiń jarǵylyq kapıtaly arttyrylýy qajet edi. Biz osy múmkindikke ıe boldyq. Sonymen birge “QazAgro” holdınginiń qyzmetin qaıtalamaý maqsatynda agroónerkásip kesheniniń jobalaryn eń tómengi qarjylandyrý somasy 20,0 mln. AQSh dollaryna teńdestirildi. Oǵan qosa, qaryz alýshylardyń satyp alýlary banktiń saıtynda ornalastyrylady jáne táýelsiz sarapshylarǵa da talaptar kúsheıtildi. Sol sııaqty, nesıe alýǵa úmitkerlerdiń qujattaryn qarastyrý merzimin qysqarttyq. Bul ózgeris­terdiń barlyǵy banktiń qyzmetin jaqsartady dep senemin. – Qazaqstannyń Damý banki Úkimettiń daǵdarysqa qarsy baǵdar­lama­synyń qatysýshysy bolyp tabylady. Indýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý strategııasyn júzege asyrý­shy basty operatorlardyń biri ekeni de belgili. Kásipkerlerge, nesıe alýshylarǵa daǵdarys kezinde qandaı qoldaý kórsetýdesizder? – Iá, Damý banki Úkimettiń daǵdarysqa qarsy baǵdarlamalaryna belsendi qatysady. Sonymen birge bankti údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýshy negizi qarjy ınstı­týty dep aıta alamyz. О́ıtkeni Damý banki arqyly memleket tarapynan ınfraqurylym men óndiris salasyna qomaqty qarjy baǵyttalýda. Biz ekinshi deńgeıli bankterge yqpaldy qoldaý kórsettik. Úkimettiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrý maqsa­tynda ekinshi deńgeıli bankterdiń, onyń ishinde “Alıans bank”, “ATF bank”, “Bank Sentr Kredıt”, “BTA bank”, “Qazaqstannyń Eýrazııalyq banki”, “Kazkommersbank”, “Qazaq­stannyń Halyq banki”, “Qazaqstan­nyń Eksımbanki” AQ-tardyń jalpy somasy 344 mln. AQSh dollaryna teń 19 ınvestısııalyq jobasyna Damý banki qoldaý kórsetti. Sonymen birge, jyldyń sońynda Úkimet tarapynan Stressti aktıvter qory arqyly Qazaqstannyń Damý bankine bólingen 20 mlrd. teńgege qosa óz tarapymyzdan 30 mlrd. teńge qosyp, óndirýshi ónerkásiptegi birshama jobalarǵa paıyzdyq mólsherlemeni 8 % -ǵa deıin tómendettik. Elbasynyń ınvestısııalyq jobalardy uzaq merzimdi nesıeleýdi qamtamasyz etý jónindegi tapsyr­masyn oryndaý maqsatynda, bank jaqyn arada kommersııalyq bank­terge bankaralyq nesıeleý túrinde jańa qarjy quralyn usynady. Bizdiń bank tarapynan ekinshi deńgeıli bankterge uzaq merzimdi qarajat bólinedi. Investısııalardyń kólemi 5-ten 50 mln. AQSh dollaryna deıingi somaǵa óńirlik ınvestısııa­lyq jobalardy iske asyrý úshin ekinshi deńgeıli bankterdi uzaq mer­zimdi qorlandyrý kózdelgen. Bul Damý bankine óz ınvestısııalarynyń geografııasy men aýqymdaryn keńeıtýge múmkindik beredi, al ekinshi deńgeıli bankter ózderiniń korpora­tıvtik klıentterine ınvestısııalyq nesıeler usyna alady. Aıta ketetin bir jáıt, kapıtal rynogynda aqshalaı qorlar quny­nyń ózgerýine jáne jalpy ekonomı­kalyq belsendiliktiń tómendeýine qaramastan, bank álemdik qarjy daǵdarysy bastalǵan kezden-aq buryn berilgen qaryzdar boıynsha syıaqy mólsherlerin arttyrǵan joq. Oǵan qosa qaryzdardy merziminen buryn ótegeni úshin aıyppul óndirmeı, klıentterdiń mindetteme­lerin qaıta qurylymdaý boıynsha belsendi jumystar júrgizip keledi. – Qazaqstannyń Damý banki 2010 jyly qandaı basymdyqtardy alǵa qoıady? Sizderdiń jobalaryńyzdan ekonomıkaǵa keletin tıimdilik qandaı? – Bıyl bank ózine belgilengen memlekettiń ınvestısııalyq qyzme­tiniń tıimdiligin arttyrý men jetil­dirý, óndiristik ınfraqurylym men óńdeý ónerkásibin damytý, ishki jáne syrtqy ınvestısııalardy tartý baǵytyndaǵy qyzmetin odan ári jalǵastyrady. Biz iri serpindi joba­larǵa qomaqty qarajattar baǵyt­taýdy josparlap otyrmyz. Qazirgi kúni bankte memlekettik mańyzy joǵary jobalardy qarjylandyrýǵa qajetti qarajat bar. Bıylǵy naýryzda Elbasynyń qatysýymen keramogranıt zaýyty iske qosyldy. Qazirgi kúni biz bul ónimdi shetelden eksporttaımyz, al atalǵan óndiristiń qyzmeti ishki rynokty qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Biz taǵy osyndaı 23 jobany iske qosýdy josparlap otyrmyz. Olardyń ishinde atap aıtsaq, Shymbulaq taý shańǵysy demalys ornynyń keshendi damytylýy, Oral qalasynda gaz-týrbınaly stansanyń birinshi energetıkalyq bólimi, Aqtaý portyn soltústik baǵytta keńeıtý, Ońtústik erkin ekonomıkalyq aıma­ǵynda maqta-mata óndirisin damytý, Taraz metallýrgııalyq zaýytyn jańalaý jáne taǵy basqa mańyzdy jobalar bar. Bizdiń bank 2001 jyly Elbasy­nyń bastamasymen ekonomıkanyń uzaq merzimdi damýyn qamtamasyz etip, ınvestısııalardy shıkizattyq emes sektorǵa baǵyttaý maqsatymen qurylǵan bolatyn. Árıne búgingi tańda bizdiń banktiń ekonomıka úshin mańyzy zor. Bank júzege asyryp otyrǵan jobalar uzaq merzimdi tıimdilikti kózdeıdi. Mysaly, banktiń qarjylandyrýymen iske qosylǵan joǵary voltty energetı­kalyq “Soltústik-Ońtústik” júıesi­niń el úshin tıimdiligin sózben jetkizý qıyn, bul joba aıasynda energııaǵa tapshy ońtústik óńir elektr energııa­symen qamtamasyz etildi. Sonymen qatar, Almaty jáne Astana qalala­ryndaǵy iri kóliktik-logıstıkalyq ortalyqtardyń mańyzy da óte zor. Kompanııalar ózderiniń úlken kólemdegi taýarlaryn taza, joǵary tehnologııalarmen jabdyqtalǵan logıstıkalyq ortalyqta saqtaı alady. Logıstıkalyq ortalyq­tardyń joǵary tehnologııaly qoımalarynda taýarlardyń sapasy, quramy ózge­riske ushyraıdy dep qaýiptenbeýge bolady. Biz eń bastysy, óz óndiriste­rimizde jobanyń joǵary tehnolo­gııalarmen qamtamasyz etilýine nazar aýdaramyz. Bizdiń qoldaýy­myzben iske qosylǵan jobalardyń basty óndiristerinde 15 myńnan astam qyzmetkerler jumys istep keledi. Múmkin bul óte úlken kórsetkish emes bolar, alaıda jo­balardyń joǵary tehnolo­gııalar­men qamtama­syz etilýi óndiristiń, odan shyqqan taýarlardyń tıim­diligi men ekono­mıkalyq paıdaly­lyǵyn arttyrady. – Banktiń ınvestısııalyq múmkindikteri jaıly aıtyp berseńiz. Syrttan nesıeler tartýda qandaı jumystar júrgizilip jatyr? – Bizdiń jarǵylyq kapıtaly­myzdyń ósýi shetelderden qomaqty qarajat tartý múmkindigimizdi arttyrdy. Bank týraly zań boıynsha biz jarǵylyq kapıtaldy ınvestısııalyq jobalarǵa baǵyttaı almaımyz. Banktiń negizi qarjy­landyrý kózi— sheteldik nemese ishki ınvestısııalar. Biz 2009 jyly ınfraqurylym­dyq jáne óndiristik jobalarǵa she­telderden qarajat tartý boıynsha óte jaqsy kórsetkishterge jettik. Bank Qytaı Halyq Respýblı­kasynyń eki kóshbasshy memleket­tik damý bankterimen, ıaǵnı Qy­taıdyń Memlekettik damý bankimen jáne Eksporttyq-ımporttyq bankimen belsendi yntymaq­tastyqty júzege asyrdy. El Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Qytaı basshylyǵymen qol jetkizgen ýaǵdalastyqtary osyndaı ıgi bastamalarǵa zor yqpalyn tıgizdi. Biz Qytaıdyń Memlekettik damý bankimen Almaty oblysyndaǵy Moınaq GES-i qurylysy jobasyn birlese qarjylandyrýdamyz. Basynda qytaılyq bank bizdiń bank úshin 300 mln. AQSh dollaryna nesıelik jeli ashty, al keıinirek ekonomıkanyń shıkizattyq emes salalarynyń ınvestısııalyq jobalaryn qarjylandyrý úshin qytaılyq bank pen “Samuryq-Qazyna” qory arasynda 3 mlrd. AQSh dollary kólemindegi uzaq merzimdi nesıelik kelisim-shartqa qol jetkizilgen bolatyn. Damý banki atalǵan jeli boıynsha ope­rator bolyp tabylady. О́tken jyl­dyń shildesinde bank Qytaıdyń Eksımbankimen 5 mlrd. AQSh dollary kóleminde uzaq merzimdi nesıege bas kelisim-shart jasady. Bank ınvestısııa tartý boıyn­sha basqa da elderdiń bankterimen jumystar júrgizýde. Qarjylyq daǵdarysqa qaramastan 2008 jyly bank 2,2 mlrd. AQSh dollaryna teń qarajat tartty. Sonymen qatar ótken jyly eksporttyq nesıelik agenttikter arqyly birqatar japon­dyq jáne eýropalyq banktermen kelisimderge qol jetkizildi. Onyń ishinde Fransııa Prezıdenti N.Sarkozıdiń elimizge sapary aıasynda 10 mln. eýrodan artyq somaǵa nesıelik kelisimge qol qoıylǵanyn atap kórsetý qajet. Sheteldik qarjy uıymdarynyń bank sektoryna, atap aıtqanda, Qazaqstannyń Damý bankine degen senimniń nyǵaıyp, arta túskenin aıta ketý jón, sondyqtan da biz óz reıtıngimiz ben bedelimizdi shetel­dik ınvestısııalardy neǵurlym kóbirek tartý maqsatynda paıda­lanatyn bolamyz. Sonymen qatar kapıtal rynok­tarynda búginde qalyptasqan ahýaldy eskergende, bul zaımdar sheteldik kredıt berýshiler tara­pynan bank ornyqtylyǵynyń táýelsiz reıtıngter rastaǵan senimdi áriptes retinde qabyldanatynyn kórsetip otyr. Biz bolashaqta da óz jumysymyzdy osy baǵyttarda jalǵastyra bermekpiz. Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY.