Eńbek bárin de jeńbek

Tuńǵysh Prezıdentimiz Táýel­siz­diktiń otyz jyly ishindegi eli­mizdiń ishki-syrtqy saıasatyn tereń tal­daı otyryp, ǵalamdyq ózgeris­ter­ halqymyzdyń ómir súrý salty­na, turmys-tirshiligine qalaı áser etkenin tarazylaıdy. Iá, osy kezeń ishinde el-jurtymyz kóptegen qıyn­dyqty eńserip qana qoımaı, bola­shaq baǵdary aıqyn, yntymaq-bir­ligi kúshti memleketke aınaldy. Bıylǵy kúzde elimizde ótken halyq sana­ǵy­nyń qorytyndysy da Elba­sy­nyń piki­rin resmı málimetpen qýattaı tús­kendeı. Shúkir, búginde Qazaqstan Res­pýb­lıkasy turǵyndarynyń sa­ny 19 mln adamnan assa, onyń 30 %-dan astamy tepse temir úze­­­tin­­deı jas býyn eken. Osy de­rek­­­­ter­ge súıene otyryp, memle­ket­­­­tiń ir­ge­tasyn qalap bergen aǵa býyn­­­nyń isin aqyldy da bilimdi, eń­bek­­qor da tár­tipti jastarymyz jal­ǵas­­­ty­­­ra­­ty­nyna óz basym erekshe qýanyshtymyn.

Ata-babamyzdyń júrip ótken joldarynyń tájirıbesi ár zamannyń óz qıyndyǵy men qýanyshy qatar júretinin kórsetip berdi. Elbasy maqalasynda «Alda alar asýlarymyz ben baǵyndyrar bıikterimiz de, yqtımal syn-qaterler de az emes», dep eskerte ketedi de, bolashaqtyń strategııasyn bylaı tujyrymdaıdy: «Mine, eki jyldan beri dúnıejúzi alań kúı keshýde. Koronavırýs derti­nen týyndaǵan pandemııa álem­dik eko­no­mıkany ǵana emes, óndiris pen eń­bek­ti uıymdastyrýdy, ǵylym men teh­no­logııa damýyn, jalpy adamnyń oı­laý júıesin aıtarlyqtaı ózgertti. Eń aldymen, adamzatqa ortaq indet damý deńgeıine qaramastan, el men el­diń ekonomıkasy men teh­no­logııa­syn jaqyndastyryp, bir-biri­men yntymaqtastyra bastady. So­nyń negizinde jańa jahan­­dyq eko­nomıkalyq paradıgma qalyptasty. Jaqynda Nobel syılyǵynyń túrli ǵylym salasyn­daǵy laýreattarynyń úlken bir shoǵyry «Bizdiń ǵalamshar, biz­diń bolashaǵymyz» sammıtiniń qo­ry­tyndysy boıynsha álem mem­leket­terine úndeý jasap, pandemııa adamzat damýyna Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken apat bolyp engendigin atap kórsetip, onymen búkil dúnıejúzi birlese kúresýi kerektigin alǵa tartty. Olar: «Eger osy besjyldyqta transformasııalyq sharalar qabyldanbasa, adamzattyń bolashaǵyna aýyr qater tónetin bolady... Qoǵamnyń eń kedeı jáne mar­gınaldanǵan toptary meılinshe álsiz jikter kúıinde qala beredi», dedi. Bul meniń osydan týra 30 jyldaı buryn, 1992 jyldyń 5 qaza­nynda, Birikken Ulttar Uıymynyń minbesinen aıtqan usynystarymmen astasyp jatyr. Biz sol kezeńniń ózin­de álemniń eń baı memleketteriniń áskerı-soǵys maqsatyna qarasty­ratyn shyǵyndarynyń 1%-yn bólý arqyly adamzatqa aıtyp kelmeıtin, tótenshe apattarǵa qarsy kúresýdiń halyqaralyq qoryn jasaýdy usynǵan edik. Áńgime ol kezde BUU-nyń bitimgershilik kúshteri týraly bolǵan edi, biraq, birinshiden, mańyzdysy ıdeıa jáne ujymdyq áre­kettestiktiń tetigi bolatyn, ekin­shiden, túrli elde táýlik saıyn júz­degen, myńdaǵan adamdy baýdaı túsirip jatqan pandemııanyń soǵys­tan nesi kem? Eger dál sol kezde men usyn­ǵandaı qor jasalǵan bolsa, qazir­gi pandemııa jaǵdaıynda kedeı mem­leketterge koronavırýspen kúre­sý­ge jáne onyń zııandy zardaptaryn joıýǵa baǵyttalǵan sharalardy uıym­das­tyrýǵa mol múmkindik týǵan bolar edi».

Munaıdyń barreli 100 dollar bolyp turǵan kezden bastap, 2000 jyl­dardyń bas kezinen N.Nazarbaevtyń bas­­tamasymen Ulttyq qordyń ja­saq­­talýy eldiń bolashaǵyna salyn­ǵan ınvestısııa bolǵanyn pande­mııa dáleldedi. Qory bar el oza­dy eken. Pandemııa sońǵy jyl­­dary ǵ­a­lam­dyq ekonomıka ba­ǵyt­yn ǵana emes, ulttyq ekonomıka qu­ry­lym­daryn da kúrdeli ózge­ris­ke tú­sir­di. Elbasy álemdik ekono­mık­anyń osy qubylysyn «jańa geosaıa­sı transformasııa», dep baǵalaı oty­ryp, aldaǵy ýaqytta elimiz jaǵda­ıyn­da nege daıyn bolýymyz kerek ekendigine aıryqsha nazar aýdarady.

Aqtóbe oblysynyń jańa quram­daǵy depýtattary da óz jumys­taryn pandemııa kezinde bastady. Pan­de­mııa ekonomıkalyq baılanystardy shektep, aqsha men taýar aınalymyn tejep, shaǵyn jáne orta kásipker­lik­ke kóptegen qıyndyq ákel­di. Mundaı kezeńde qarjy resýrs­taryn tıimdi salalarǵa jumsaýdy basty nazarǵa ustaǵan máslıhat de­pý­tattary túbirli sheshimder qa­byl­dady. Medısına mekemelerin pan­de­mııaǵa saı etip jabdyqtaý, qysqa merzimde qorǵanysh qural­daryn ázirleýge qarjy bólý jáne medısına qyzmetkerlerine ústeme­aqy tóleý, kóktemgi egis úshin sha­rýa­larǵa qarjylyq qoldaý kór­setý máselelerin jedel sheshtik. Depýtat­tar jumysynyń negizgi salmaǵy pandemııamen kúreske baǵyttaldy desek, artyq aıtqandyq emes. Osylaısha, de­pýtattar korpýsy óńir ekonomı­kasy men áleýmettik salany aqsatyp almaýda jedel áreket etti. Osyndaı kezde eldiń birligi men aýyzbirshiligi, jaǵdaıdy tolyq taldaı otyryp tez áre­ket ete bilý de kóptegen shıele­nis­ti máseleniń aldyn aldy. Pan­de­mııa­nyń saldary da, sabaqtary da osy.

Otandastarymyzdy el Táýel­sizdiginiń 30 jyldyǵymen quttyqtaı otyryp, memleketimizdiń berik ny­ǵaıýy jolynda kúsh-jigerimizdi aıamaı­myz dep berik senimmen aıta alamyn.

Amangeldi NUǴYMANOV,

Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń hatshysy