Dramaǵa aınalǵan poema alǵash ret О́skemende tusaýyn kesti

Toqsanynshy jyldary el ishinde jıi tyńdalatyn «Qara pıma» terme-tolǵaýy esińizde bolar, qurmetti oqyrman. Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń  eńbek sińirgen qaıratkeri Ulyqbek Esdáýlettiń qala­­mynan týǵan shyǵarma sazger Altynbek Qorazbaev­tyń án jazýymen, ánshi Alma Amanjolo­vanyń tyńdarman­nyń júregine jetkize oryndaýymen keńinen taraldy. Áli de jurt jadynda. Aragidik jıyn-otyrystarda aıtylyp júr. Toqyraý ýaqyty­nyń tamyryn dóp basqan tyń terme qyzyl qoǵamnan muraǵa qalǵan dert – ashy sýdyń tuzaǵyna tutylmaýǵa úndeı­tin. Úndegende únparaqpen emes, ishki álemińizdi solqyldatyp jiberer kórkem, syrly poezııa deńgeıinde úndeıtin. Mine, osy halyqtyq shyǵarma tuńǵysh ret О́skemenniń Jambyl atyndaǵy oblystyq drama teatrynda sahnalandy. Termeden – ánge, ánnen – spektaklge aınalǵan týyndy áli de oılantady. О́mirdiń ózinen alynǵan dramanyń ózektiligi sol, táýelsiz eldiń jas kórer­menine ashy sýǵa táýmendi bolmaýdy uǵyndyrady. «Qara pıma» termesiniń jelisi boıynsha Aıdyn Salbanovtyń rejıs­serligimen sahnalanǵan qoıylymdy kórýge oblys ákiminiń orynbasary Jaq­sylyq Omar, shyǵarma avtory, aqyn Ulyqbek Esdáýlet, kúıshi-kom­po­zıtor, Astanadaǵy «Aqjaýyn» memle­kettik kameralyq orkestriniń jetekshisi Seken Turysbek, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ vıse-prezıdent – bas redaktory Jan­bolat Aýpbaev, belgili rejısser Jańabek Jetirýov bastaǵan birqatar zııaly qaýym ókilderi keldi. О́ńir teatrlarynda tyń qoıylym­darǵa sýsap otyrǵan jurttyń qarasy qalyń ekenin osy spektakl baıqatty deýge bolady. Teatrda ıne shanshar oryn bolmaı, alyp-ushyp jetken qala turǵyndary men qonaqtarynyń basym bóligine bılet jetpeı qaldy. Bul  bir jaǵynan muńdy saz, oıly oqıǵasymen halyqtyq shyǵarmaǵa aınalǵan ánniń asa tanymaldylyǵynan bolsa kerek. Álbette, eńbektegen baladan eńkeıgen qarııaǵa deıingi el biletin eńbekti endi dramalyq qoıylym esebinde enshileýge ekiniń biri táýekel ete bermeıdi. Jas rejısser Aıdyn Salbanovtyń «Qara pımany» sahnalaýyn shyǵarmashylyq batyldyǵy sanaýǵa bolady. Aıdyn – ómirden erte ozǵan talantty rejısser Rústem Esdáýlettiń rýhanı tárbıesin kórgen teatrdyń búgingi jas mamandarynyń biri. Jalpy, spektakl oqıǵasy týyn­dynyń túpki jelisinen aýytqymaǵan. Tili qarapaıym, túsinikti. Dekorasııa yqsham. Búkil qoıylymdy biriktirip turǵan appaq shymyldyq teatrdyń tehnıkalyq múmkindiginiń tarlyǵyna oraı rejısserlik utqyr sheshim bolyp shyǵypty. «Alaı da dúleı aq boran» dep bastalatyn termedegi beıneleý sol qalpynda sahnaǵa kóshken. Aq tú­tekti alaı da dúleı uıytqytatyn ap­paq shymyldyq. Sol appaq álemde bul dúnıeniń temirqazyǵy – otbasy. Otba­synyń úsh múshesi – áke, ana jáne bala. Olar osy aq ulpa keńistikte bir-birine qar laqtyrady. Ondaǵy maqsat – bala kóńildiń kiltin tabý. Olar osy appaq keńistikte kirshiksiz, rııasyz ómir súrgisi keledi. О́ıtkeni, kóńildiń qalaýy aq. Olar uıytqyǵan aq boranda da bir-birinen kóz jazyp qalmaýǵa umtylady. Oshaqtyń úsh buty ispetti birge bolsa ǵana tabıǵattyń qatań raıyna da, ómirdiń qatal synyna da tótep bermek. Alaıda, jaratylystyń jaqsysy men jamany álmısaqtan almasqan almaǵaıyp dúnıe. О́mirdiń de aǵy men qarasy bar. Aq shymyldyqpen birge aq tútek ǵaıyp bolǵanda aq halatty abzal jan aldynda ana otyrady. Den­saý­lyqta kinárat bar. Rejısser muny utymdy beıneleıdi. Ananyń aq jú­re­gin­degi aǵysty álgi appaq shymyldyq ar­qyly, beınebir adam júreginiń qan tamyrlaryn qýalaǵan ómir tynysyndaı, sol tynysqa qater tóngenin sýret­te­mek talpynys qaperli kórermenge kórinedi. Otbasy qýanyshyn et jaqyn­da­rymen bólisip otyrǵanda keshegi qyzyl qoǵamda dástúrge aınalǵan ashy sýsyz dastarqan sáni kirmeıtinin rejısser balaǵa da staqan qaǵystyrý arqyly jetkizgisi kelgenin ańdadyq. Tragedııa tamyry qýanysh pen qaıǵyǵa ortaq osy staqannan bastalady. Anadan aıyrylý. Áke kúıigi. Jetimdik. Zapyranǵa zapyran qosqan maskúnemdik. Otanasynan ólideı, otaǵasynan tirideı aıyrǵan tuqyl balalyq. Jylýsyz qalǵan shańyraqta kúıi ketken balaǵa qam­qorlyq jasamaq keıýana men ákeniń dosy. Osyndaı oırany shyqqan úıdegi sábı sanasynda bári arman, tátti qııal. Tipti, qaladaǵy ınternatta oqý da. Ol týlaǵan appaq shymyldyq – aq boranda adasqan maskúnem ákeni úıine súırep kirgizedi. Ol appaq shymyldyq – aq kórpesin jamylyp, oty jaǵylmaǵan sýyq úıde uıqyǵa ketedi. Ol uıyqtap ketse appaq shymyldyq – aq kebinge oranǵan anasyn túsinde kóredi. Ol ashy sýǵa bárin aıyrbastaǵan ákesiniń sońynan pımasy úshin júgirip, uıytqyǵan appaq shymyldyq – aq boranda qalady. Ol sol jatqannan appaq shymyldyq – aq jaıma aýrýhana tóseginde oıanady. Túnekten jaryq ta nurly álemge oralyp, maskúnemdikten arylǵan áke júregi aldymen ulyn izdeıdi. Alyp-ushyp aýrýhanaǵa jetken áke aq tósekte tańýly jatqan balasyn bas saldy. Qamqor keıýana berip jibergen dámmen birge ózi dúkennen satyp alǵan jap-jańa pımasyn kórsetip, jarymjan kóńil bolyp júrgen ulyn qýantpaq. О́te kesh edi... Balasynyń pımasyn araqqa aıyrbastaǵan sol keshte úsip qalǵan jalań aıaqty dárigerler kesip tastaǵan. Kórermen janaryn botalatqan osy kóriniste joǵarydan túsirilgen qos pıma ákeniń basynan qos toqpaqpen soqqandaı soǵady. Qoıylym túıini áke, onyń dosy men keıýana jáne múgedek arbasyna tańylǵan balanyń bir dastarqan basynda toqaılasýymen aıaqtalady. Iаǵnı, ómir jalǵasa beredi. О́kinish­terdiń ózekti órteıtini bolmasa. Qoıylymǵa jan bitirgen taǵy bir detal – otbasy albomy. Qyzyl al­bom­daǵy áke men balaǵa ortaq ystyq jan – ana beınesi. Bul albom endigári otbasynyń eń qundy dúnıesi bolyp qala bermek. Maskúnem ákeni Hamıt Halyquly sátti kórsete aldy deýge bolady. Dese de, baqytsyz bala beınesin somdaǵan Rysqul Qonaqbaevqa kórermen erekshe iltıpat kórsetip, dúrkirete qol soqty. Kóp kórine qoımaıtyn ana obrazyn áli de jetildire túsý kerek sııaqty. Qoıylymdaǵy oqıǵalardy mýzykamen árleýde «Qosbasar» kúıi jaqsy tańdalǵan. Spektakl sońynda ártister men rejısser sahnaǵa shyǵarma avtoryn shaqyrdy. Ulyqbek Esdáýlet atalǵan shyǵarmany 25 jasynda jazǵanyn, poe­ma jaryqqa shyqqan kezde keńestik ıdeo­logııa belsendilerinen taıaq ta jegenin, sodan kóp ýaqyt jatyp qal­ǵan týyndyny halyqqa jetkizgen Altyn­bek Qorazbaev pen Alma Amanjolovadan soń drama retinde Aıdyn Salbanovtyń rejısserligimen kórermenge qaıta oralyp otyrǵanyn, jalpy qoıylym kóńilden shyqqanyn jetkizdi. Belgili jýrnalıst Janbolat Aýpbaev óziniń teatr synshysy bolmasa da, premeranyń aıtpaı ketýge bolmaıtyn artyqshylyqtaryn atap ótti. – Máselen, qoıylymnyń bas-aıaǵyn bir ǵana aq tústegi lenta jal­ǵap turdy. Budan rejısserdiń sheber­ligin baıqaýǵa bolady. Taǵy bir tapqyr sheshim – tizeden kesilgen aıaqty kórgen áke kóńiliniń alasapyran sátinde qara pımanyń ony jazǵyrǵandaı basyna kelip soǵylýy. Jalpy, mundaı qoıylymdy Almatydaǵy M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatry nemese Ǵ.Músirepov atyndaǵy jastar teatry qoısa, tańǵalmas edik. Al aımaqtyq teatrlar úshin osyndaı dárejede qoıylym qoıý – úlken shyǵarmashylyq jetistik, – dedi ol. Sahnaǵa kóterilgen kúıshi Seken Turysbek Tólegen Mombekovtiń «Saltanat» kúıin oryndap berdi. Bul kúı de «Qara pıma» taqyrybymen úndesip, qoıylym boıy kórermen kóńilinde qalyptasqan názik qyldy shertkendeı áser qaldyrdy. Kúıden panasyz qalǵan eki jastaǵy Saltanat atty sábıdiń bebeýlegen úni estiledi. Jýyrda el Úkimeti óńirlik teatr­lardy órkendetýge baılanysty úl­ken jıyn ótkizgeni belgili. Osyǵan oraı, oblys ákimi Berdibek Sapar­­ba­ev óńirdegi barlyq qala ákim­derine dra­matýrgtermen birlese oty­ryp, teatr­lardyń repertýaryn tol­yq­ty­rýǵa, qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn kóte­rýge jáne olardy pátermen qamta­ma­syz etýge tapsyrma júktegen bolatyn. Premera sońynda osy másele­lerdi atap ótken oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar О́skemende úlken drama teatrynyń qurylysy júrgizilip jatqanyn, «Qara pıma» sol teatrdyń ashylýynda qoıylatyn negizgi qoıylymdardyń biri bolýy múmkin ekenin jetkizdi. Dýman ANASh. О́SKEMEN.