Ultynyń baryn jarqyrata kórsetip, joǵyn ómir boıy izdep ótken akademık Álkeı Marǵulan «Qusbegilik – uly mádenıetimizdiń zerttelmeı turǵan uly taraýlarynyń biri» degen eken. Zamannyń uly bola júrip, halqynyń qadir-qasıetterin qaǵazǵa túsirip ketken ǵalymnyń baı murasy qazir táýelsiz elimizdiń túp-tamyryn túgendeýge erekshe úles qosyp otyrǵany anyq. Sonyń bir parasy Álkeı Haqanulynyń qazaqtyń qusbegiline qatysty zerdeli zertteýleri der edik. Ol dúnıesi kezinde «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalandy. Iá, bir kezde zertteýlerde kórsetilip, aýyzeki tilde aıtylyp kelgen qusbegilik óner eldigimizdiń arqasynda qazir bıik beleske kóterildi deýge bolady. Ana bir jyldary búrkit salýdy kóne kózder bastasa, qazir jastar jalǵastyryp keledi. Solardyń biri – qazaq qyzdardyń arasynan tuńǵysh ret qusbegilikti ózine serik etken Maqpal Ábdirazaqova boldy. Qarǵadaıynan atqa qonyp, tylsym tabıǵattyń syryn uqqan Maqpal Muratqyzy on úsh jasynda qolyna qyran qondyrypty.
– Qazaqtyń baıtaq dalasynda qus salý bir ǵanıbet qoı! Bul saıatshylyqtyń qyr-syryn bizdiń ulttaı meńgergen jurt álemde sırek shyǵar. Men mektep tabaldyryǵyn attap, ártúrli kitaptar oqı bastaǵan tusta, nege ekenin qaıdam, qustar álemi qatty qyzyqtyrdy. Sóıtip júrgende, búrkitshilik týraly basylymdarda maqalalar shyǵyp, teledıdardan saıatshylyq jaıly kórsete bastady. Qyzyǵyp qana qoımaı, sol qusbegilikke den qoıdym. Búrkit ustap keń dalada júrý armanyma aınaldy. Meniń osy yntamdy ańǵarǵan ákem Alataý baýraıyndaǵy búrkitshilerge ádeıilep aparyp, kónekózdermen tanystyrdy. Tileýbek Esimbek, Áben Toqtasynov, Seıitjan Kódekov sekildi baıyrǵy qusbegilerdiń batasyn aldym. Meniń boıymdaǵy talpynysty, talabymdy kórgen olar túbi osy qyran bolýy tıis dep balapan búrkit syılady. Men oǵan «Aqjelke» degen at qoıdym. Sodan bergi 15 jyl ishinde «Aqjelkeni» baýlyp kelemin. Men oǵan, ol maǵan úırengeni sonsha bir-birimizdi kórgende erekshe kúıge túsetinimiz bar, – deıdi Maqpal.
Ol budan keıin búrkitshilik naǵyz tabıǵat qudiretine bas ıetin óner ekenin, ulttyq sporttyń brendi dárejesine kóterý qajettigin tarata aıtady. Qyran qusty baptaýdyń ózi bir álem bolyp sanalatynyn, onyń qyr-syryn bilmeseń kıeli qusty qor qylatynyńdy nazarǵa salady. Bolashaqta qusbegilik ónerdi álemdik bıikke kóterý, tipti patenttep alý jaǵyn eske salyp, qazir bul sporttyń túrine degen ózge jurttardyń umtylysy erekshe bolyp turǵanyn tilge tıek etedi.
Maqpal Muratqyzy ata-dástúrdi jalǵastyra júrip, zańgerlik mamandyqty oqyp alypty. Qazir Shet aýdandyq jer qatynastary bóliminde qyzmet etedi eken. Oblys kólemindegi «Qaırat» ulttyq at sporty mektebinde «Saıat» bólimi jumys isteıtinin aıtyp, ákesi ekeýiniń tyǵyz baılanysta júrgenin de alǵa tartty. Jetisý óńirindegi «Qusbegiler» federasııasymen berik qarym-qatynas jasap júrgenin jetkizip, «Aldaǵy ýaqytta azat eldiń qusbegileri ulttyq dástúrimizdi, babalar úlgisin tórtkúl dúnıege tanytý úshin bir úıdiń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı bolyp, birlikte jumys isteýimiz kerek. Sóıtip, alda aıtqanymdaı, qusbegilik boıynsha qazaq halqynyń taǵy bir brendin qalyptastyrsaq, nur ústine nur bolar edi», deıdi qusbegi qyz búginimen qatar ult keleshegine jiti kóz salyp.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».