Táýelsizdik – eń basty baılyǵymyz

«Bilimdiden shyqqan sóz, talaptyǵa bolsyn kez», dep aıtqandaı bilimdi úırený úshin qyzyǵýshylyq emes, eń bastysy, adamnyń talaby bolýy shart. Talap ol júrekpen seziný, janyńmen qalap, jaqsy kóre umtylýyń. «Bilim – ómir shyraǵy», degen naqyl sóz durys aıtylǵan. Bilim – bul qoldaǵy shyraq. Shyraǵyń jarqyraı jansa, sen ómirde óz jolyńdy adaspaı taýyp, týra joldan taımaı mándi de, sándi ǵumyr keshesiń. Bilimdi bolý bárinen buryn adam bolý degen sóz. О́mirdegi barlyq jaqsylyq bilimnen shyǵady.

Adamnyń sanasy – túbi joq teńiz, al bilim – teńiz túbindegi gaýhar tas. Bilim adamǵa ońaılyqpen túspeıdi, ony meńgerý úshin kól-kósir ólsheýsiz áreket etý kerek. Ǵylym-bilimge túbegeıli berilgen adam ǵana oılaǵan maqsaty­na jete alady. Keshe ǵana kemeńger Elbasy N.Nazarbaev Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna oraı Máńgilik elimizdiń bolashaǵy úshin «Eldiktiń jeti tuǵyry» atty qaǵıdatyn jas urpaqqa tarıhı mıssııa retinde úndeý qylyp joldaǵan bolatyn. Elbasy kózi ashyq, kókiregi oıaý, sanasy azat, oıy ozyq jańa býynǵa ata-babalarymyz qol jetkize almaǵan ǵasyrlar boıy ańsaǵan asyl armanyna, myńjyldyqtar toǵysqan tusta táýelsizdik tańyn kórý baqyty búgingi Qazaq eliniń peshenesine jazylǵanyn aıta ketti.

Qaǵıdattyń birinshisinde Táýelsiz­diktiń kez kelgen azamat úshin eń qas­terli qundylyq ekeni aıtylǵan. Biz­diń Ulttyq ulanymyzdyń sardar­lary osyndaı qan men terdiń, erik pen jigerdiń arqasynda jetken táýelsizdigimizdi, búgingi tańdaǵy aırandaı uıyp otyrǵan elimizdiń birligin bekem etip, halyqtyń tynyshtyǵyna qal­qan bolyp tur. 1991 jyly 16 jel­toqsanda Qazaq eli barsha álemniń kar­tasynda ózindik táýelsiz el retin­de oryn alǵannan bastap, 26 kún ót­kennen keıin 1992 jyly 10 qań­tar­da Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­­dentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Res­pýblıkasy Ishki ister mınıstriniń Ishki áskeri quryldy. Kóp keshikpeı Ulttyq ulanǵa bilikti de, bilimdi ofıserler daıyndaý úshin 1997 jyly Ishki ister mınıstri Ishki áskerleriniń Joǵary áskerı ýchılıshesi quryldy.

1997 jyly jeltoqsan aıynda Elbasy N.Nazarbaev Jaýyngerlik Týdy tapsyrý barysynda: «Men sol­tús­tik klımattyq jaǵdaıda tárbıe­len­­gen jáne bilim alǵan kýrsanttar na­ǵyz áskerı shyńdalýdan ótip, bola­shaq­ta Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ás­ker­­leriniń jańa ofıserlik quramy­nyń negizin quraıtynyna senemin» dep úkili úmit artqan edi. Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Ishki ister mınıstri Ishki áskerleriniń joǵary Áskerı ýchılıshesi 2009 jyly naýryz aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstri Ishki áskerleriniń Áskerı ınstıtýty retinde ózgertildi. Quqyq buzýshylar men qylmyskerlerden azamattardyń quqyǵyn qorǵaýdaǵy ishki áskerler­diń róli joǵary bolǵandyqtan, 2014 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­­dentiniń Jarlyǵymen Qazaq­stan Respýblıkasy IIM Ishki áskeri Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ulany bolyp qaıta qurylýyn uıym­dastyrdy. Keshegi aǵa býynnyń osyndaı qundylyqtarǵa qol jetkizýi búgingi jastarǵa bir mıras.

Ulttyq ulan Áskerı ınstıtýty qara shańyraǵynyń astynda jıyrmaǵa jýyq ult ókilderi qyzmet atqaryp, tatýlyq pen syılastyqtyń arqasynda tatý-tátti ǵumyr keshýde. Qaǵıdattyń ekinshi bóliminde de osy másele qaras­tyryldy. Birlik pen kelisim eldi­gimizdiń myzǵymas tuǵyry. Onyń bir dáleli úkimetaralyq kelisimge sáı­kes 2009 jyldyń qyrkúıeginen bas­tap áskerı oqý orny bazasynda Qyr­ǵyzstan jáne Tájikstan kýrsanttary bilim alýda. Ishki ister mınıstri­niń orynbasary – Ulttyq ulannyń Bas qolbasshysy general-leıtenant Rýslan Jaqsylyqovtyń bastamasymen О́zbekstan Respýb­lı­ka­synyń Qoǵamdyq qaýipsizdik ýnıversıtetimen ózara tıimdi ynty­maqtastyq aıasynda memoran­dým­ǵa qol qoıǵan bola­tyn. Osylaı táýel­siz memleketter­diń dos­tasty­ǵy ar­qasynda yntymaǵy­myz­dy kúsheıtsek qana egemendi el bolamyz.

Úshinshi qaǵıdatta qarastyryl­ǵany – ol baǵa jetpes baılyǵymyz jer máselesi. «Jer – ata-baba murasy, halyq qazynasy» degen jaqsy oıdy qozǵady. Osynaý ushsa qustyń qanaty talatyn, shapsa tulpardyń tuıaǵy tozatyn Altaı men Atyraý arasyndaǵy sheksiz de shetsiz jerimizdiń bútindelip, biriktirilýine ólsheýsiz eńbek sińirgen Elbasynyń salıqaly saıasatynyń arqasynda shekaramyzdy qujat jú­zinde bekitip alǵan bolatynbyz. Baba­larymyzdyń jer úshin qan tógip, sonaý qıyn-qystaý zamanda etigimen sý keshkeni týraly babalar murasyn bú­gingi jas býyn kýrsanttarǵa tarıh taǵy­lymy retinde ilim berilýde. Ás­kerı ınstıtýttyń kýrsanttary batyrlarymyz meken etken aýmaqtardy jáne soǵysta qoldanǵan taktıkalary boıynsha ǵylymı jumystar jazyp izdenýiniń ózi elimizdiń bolashaǵy úshin qosyp jatqan bir úles.

«Otbasy men salt-dástúr – qoǵam­nyń altyn dińgegi», dep tórtinshi bóliminde aıtylǵany da mańyzdy. Qazaqtyń qanyna sińgen áskerı ortada da qaı kezeńde de biz úlkenge – izet, kishige – qurmet kórsetýdi dárip­teıtin ata dástúrimizdi kýrsant­tardyń arasynda da, kishi ofıserler men aǵa ofıserlerdiń arasynda da berik ustanamyz. О́ıtkeni Áskerı ınstıtýt ofıserlerdiń alma-materi bol­ǵan­dyqtan qara shańyraqta qalyp­tasqan salt-dástúrlerdi bizdiń ofıserler Ulttyq ulannyń kez kelgen áskerı bólimderinde dáripteıdi.

Kelesi besinshi bóliminde qaralǵan másele – Ulttyq mádenıet. Bul – halyq­tyń rýhanı tiregi. Sonymen qatar Kons­tıtýsııaǵa sáıkes mem­leket­tik tildi bilýmen qatar ult­tyq qundylyq­tar­dy qadirleý arqyly zamanaýı teh­nologııalarǵa kóz jú­girtýdemiz. 2009 jyldyń qyr­kúıe­ginen bastap bizdiń joǵary oqý or­­ny­nyń tarıhynda qazaq tilinde oqy­tylatyn oqý toptarynyń ashylýy mańyzdy oqıǵa boldy. Sonyń arqa­synda damyǵan shet memleketter­diń áskerı jáne kórkem ádebıetterin qazaq­shaǵa balamalap, dástúr men bilim­niń tozyǵyn tastap, ozyqtaryna qol jetkizý úshin birqatar jumys­tar atqarylyp jatyr.

Sol ozyq bilim men ilimge qol jetkizýdiń bir tıimdiligi altynshy qaǵıdatta aıtylǵan «Bilim men eńbek – baıqýatty ómirdiń kilti» degenge tolyq túrde kelisemin. «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar eńbegiń men aqylyń eki jaqtap» dep dana Abaı aıtqandaı, Ulttyq ulannyń bolashaǵy úshin ondaǵy mamandar zamanaýı krıterııalarǵa saı bolýy kerek. Bizdiń Áskerı ınstıtýtymyzdyń ofıserleri respýblıkalyq jáne halyqaralyq dárejede ǵylymı jumystar jazyp, sonymen qatar sportta da álem chempıondary atanyp qana qoımaı, izbasar kýrsanttaryn da sol dárejege jetkizý úshin jumystar atqarýda.

Bizdiń áskerı qyzmetshilerdiń mundaı respýblıkalyq jáne álem­dik j­e­ti­s­tikteri qaǵıdattyń jetinshi bóli­mine sáıkes kelip tur. Pragmatızm – báse­kege qabiletti bolýdyń kepili. Bolashaq ofıserlerimiz jeti qyrly bir syrly bolatynyna, tek bilim ǵana emes sportta da óz kúshterin synasyp, damyǵan memleketterdiń qatarynda básekelestikke túse alatyna senimdimin.

Sonymen qatar Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy Áskerı ınstıtýttyń jań­ǵyrýyna úlken áserin tıgizdi. Ulttyq ulannyń qolbasshylyǵy májilis aldynda Áskerı ınstıtýttyń oqý-ádistemelik bazasyn odan ári jetil­dirý maqsatynda Ulttyq ulannyń Áskerı akademııasy bolýy qajet degen másele kótergen bolatyn. Qazirgi tańda osy baǵytta ju­mystar júrgizilýde.

«Sen de bir kirpish dúnıege, ketigin tap ta, bar qalan», dep hakim Abaı aıtqandaı, Qazaq eliniń táýelsiz memleket retinde qalyptasýyna qosyp jatqan bizdiń de úlesimiz bar. Ol degen búgingi tańdaǵy aırandaı uıyp otyr­ǵan elimizdiń ulttyq qaýipsizdigi men qo­ǵamdyq tártibin myzǵymastaı saqtaý­dy qamtamasyz etý úshin Ult­tyq ulanǵa kásibı bilikti ofıserler daıyn­­daý. Bizdiń osy táýelsizdik jyl­dary­myzdaǵy ıgi isterimiz óskeleń urpaǵymyzdyń bolashaǵy úshin jasalyp  jatqan jumys. Osyndaı kemeńger el­bas­shysy bar aǵa býynnyń sal­ǵan dara jolynyń arqasynda men búgingi kózi ashyq, kókiregi oıaý, sanasy azat, oıy ozyq jastardyń bolashaǵyna kámil senimdimin.

Baýyrjan ÁBJANOV,

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ulany Áskerı ınstıtýtynyń bastyǵy, fılosofııa doktory (PhD), general-maıor