Almattyń alamany

Almat Kebisbaev 1987 jyldyń 12 jel­toqsanynda Shyǵys Qazaqstan oblysyna qarasty Úrjar aýdanynda dúnıege keldi. Bozbala shaǵynda ol Asta­nadaǵy Qajymuqan atyndaǵy sport­taǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternatta sheberligin shyńdady. Sol aralyqta jasóspirimder men jas­tar býyny arasyndaǵy kóptegen jarys­ta daralanyp júrdi. Tipti Azııa chempıony degen ataqqa da qol jetkizdi. Birte-birte eresekter dýyna qosylǵan Kebisbaev 2007 jáne 2008 jyldary Bolat Turlyhanovty eske túsirýge arnalǵan Qazaqstan kýbogy jolyndaǵy jarysta top jardy. Atalǵan dodanyń fınalynda ol jastar arasyndaǵy álem birinshiliginde júldegerler qatarynan kórinip, Azııa chempıony atanǵan Eldar Qaıratov pen álem chempıonatynyń qola júldegeri Ermek Kóketovti utty. 2007, 2008 jáne 2009 jyldary qatarynan úsh ret Qazaqstan chempıonatynda júldeger atandy. 2008 jyly Grekııanyń Salonıkı qalasynda ótken stýdentter arasyndaǵy álem chempıonatynda 66 keli salmaq dárejesinde synǵa túsip, bas júldeni oljalady. 2009 jyly Taılandtyń Pa­taıa qalasynda jalaýy jelbiregen Azııa chempıo­natynda kúmis medaldy enshiledi.

Almat aıtady: Meniń sportqa ke­lýim­niń ózi qyzyq. Ákem Qabdrash aýdan ortalyǵynda mal dárigeri bolyp qyz­met istedi. Jastyq shaǵynda ol azdap sportpen aınalysqan eken. Anam Márııash mýzyka mektebinde dombyradan sabaq berdi. Ol kisiler meni eki jaqqa tartty. Ákem sportpen aınalysý qa­jettigi jaıynda aqyl-keńes berdi. Anam mýzyka salasyna beıim bolǵanymdy qa­lady. Áý basta áke-sheshemniń kóńilin qaldyrmaýǵa tyrysyp, «eki kemeniń basyn ustaǵan» edim. Biraq túbinde sportqa degen qyzyǵýshylyǵym jeńip shyqty. Altynshy synypta oqyp júrgen kezimde aýdandyq balalar men jasóspirimderdiń sport mektebine qa­byldandym. Anamnyń týǵan inisi Marat Súleımenov te kezinde táýir balýan bolǵan. Aǵam meni bilikti bapker Jumash Imanbaevqa tabys etti. Al Úrjardaǵy kúres mektebiniń dańqy alysqa taraǵany barshaǵa belgili. Máselen, bizdiń aldymyzda ǵana osy úıirmede bir shoǵyr daryndy jastar sheberlikterin shyńdaǵan bolatyn. Solardyń dańqy alysqa jaıyl­dy. Jumash aǵanyń uly Áset Imanbaev Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııa chempıony atandy. Dáýren men Darhan Baıahmetovter, Erbol Qońyratov, Danııar Almaǵambetov syndy balýandar sol kezdiń ózinde birshama belesti baǵyndyryp, Qazaqstannyń ulttyq quramasy sapyna endi. Áset pen Darhan Olımpııa oıyndarynda baq synaý qurmetine ıe boldy. Bir ǵana aýdannan osynsha balýannyń shyǵýy keıingi jastarǵa keremet áser etti. Sol myqtylarǵa eliktegen balalardyń qatary kún sanap qalyńdaı tústi. Solardyń biri men edim.

Almat Kebisbaev qalyń jankúıerdiń nazaryna 2010 jyly ilikti. Ol Reseıdiń Tıýmen qalasynda Ivan Poddýbnyıdy eske túsirýge arnalǵan týrnırde baq synady. Táýelsizdik alǵaly beri «Kishi álem chem­pıonatyna» balanǵan jarysta Qazaq­stannyń balýandary arasynan kezinde Iýrıı Melnıchenko, Valerıı Matvıenko, Georgıı Sýrsýmııa jáne Erbol Qońyratov top jarǵan. Sol jarysta atoı salý baqyty Almatqa da buıyrdy. Jarys barysynda ol bes márte bozkilemge shyqty. Úsh ret Reseı balýandaryn utyp, eki ret AQSh qurama komandasynyń múshelerin jolynan yǵystyrdy. Osylaısha, Kebisbaev bas júldeni qanjyǵasyna baılady.

Dál sol jyldyń kúzinde Máskeýde ótetin álem chempıonatynda Almattyń salmaǵynda Olımpııa oıyndary men álem chempıonatynyń júldegeri Nurbaqyt Teńizbaev kúresý kerek edi. Biraq Baký­degi «Altyn Gran-prı» týrnırinde ol aıaǵyn jaraqattap aldy. Sodan tańdaý Kebis­baevqa tústi. Ár beldesýde Almat baryn saldy. Alǵashqyda shveısarııalyq Patrık Stadelman men úndistandyq Stıv Ravınderden aılasyn asyrdy. Úshinshi aınalymda О́zbekstannyń ataqty balýan­y Dılshod Arıpovpen kúsh synasty. Ol osydan biraz jyl buryn álem chempıony atanyp, 2009 jyly atalǵan jarysta kúmis medaldy ıelengen saqa sportshy edi. Ekeýi biraz tiresti. Degenmen de Kebisbaev sheshýshi tusta ońtaıly ádisin júzege asyryp, Arıpovti san soqtyrdy. Jartylaı fınalda ázerbaıjandyq Hasan Álıev­pen beldesti. Tóreshi bel­gi bergen bet­­te Almat qarsyla­sy­nyń osal tusyn taýyp, eki upaıǵa ıelik et­kenimen, kóp uzamaı Álıev tarazy basyn teńestirdi. Bi­rinshi kezeń 2:2 esebimen aıaqtaldy. Ereje bo­ıyn­­sha so­ńǵy ádisti kim jasasa, jeńis sonyń enshi­si­ne jazylady. Sóıtip, alǵashqy kezeń ázerbaıjandyqtyń paıdasyna sheshildi. Úzilisten keıin de ekeýi bir-birin ala almady. Báseke bel ortadan aýǵanda tór­e­shiler Kebisbaevty tórttaǵandatty. Ol Kebis­baevty ornynan qozǵalta almaı biraz álek­ke tústi. Endi alty-jeti sekýnd shydasa, bul kezeń qazaq balýanynyń enshi­sine jazylatyn edi. Alaıda sol sanaýly se­kýndtyń ózi Hasan Álıevtiń jeńiske jetýi úshin jetkilikti boldy.

Bas júlde úshin talasý múmkindiginen aıy­rylǵannan keıin Almat qalaı da jeńis tuǵyryna kóterilýdi maqsat tutty. Bolgarııalyq Ivo Angelovqa qarsy ol «bes qarýyn asynyp shyqty». Birinshi kezeńde ony upaı sanymen utsa, ekinshi kezeńde jaýyrynymen jerge qadady. Sóıtip, álem chempıonatynyń qola medali onyń ýysyna tústi.

Almat aıtady: 2011 jyly Túrkııanyń Ystanbul qalasynda ótken álem chempıo­natynyń tyrnaqaldy beldesýinde Ivo Angelovqa qaıta tap keldim. Bul balýan maǵan jaqsy tanys. 2010 jyly Máskeýde ekeýmiz qola medal úshin talastyq. Osy joly da men bolgarııalyqtyń osal tusyn taptym. Ekinshi aınalymda Rýslan Túmenbaevpen kúsh synastym. Beıjiń Olımpıadasynda qola medaldy oljalaǵan qyrǵyz sportshysyn san soqtyrdym. Ile-shala danııalyq Karl Ekstorımdi utyp, jartylaı fınalda venesýelalyq Lýıs Lıendonnan basym tústim. Fı­nalda ırandyq Omıd Norýzımen bel­destim. Beldesý óte shıelenisti ótti. Birinshi kezeńdi Iran balýany eki upaı aıyrmashylyǵymen utty. Ekinshisin men 4:0 esebimen óz paıdama sheshtim. Sheshýshi kezeńdi de shıraq bastap, alǵa shyqqan edim. Alaıda qarqynymdy sál báseńdetip, aılaǵa júginýdiń ornyna atoılap jeńýge talpyndym. Álem chempıony atansam degen arman meni alǵa jeteledi. Aqyrynda aǵattyq jiberdim. Sonyń saldarynan 5:6 esebimen utylyp, qolda turǵan altynnan aıyryldym. Bul rette kináni tek ózimnen ǵana izdeımin. Sońǵy sekýndqa deıin saq bolý qajet edi. Biraq buıyrǵany sol shyǵar.

Almat odan keıin de halyqaralyq arenada Qazaq eliniń namysyn abyroımen qorǵady. 2015 jyly AQSh-tyń Las-Vegas qalasynda ótken álem chempıo­natynda qola medaldy moınyna ildi. 2019 jyly Nur-Sultan men 2021 jyly Osloda dál sol nátıjesin qaıtalady. Osylaısha, Kebisbaevtyń esimi tórtkúl dúnıeniń teńdessizderi bas qosqan jarys­ta bes ret jeńis tuǵyryna kóterilgen grek-rım kúresiniń sheberi retinde sport she­jiresine jazyldy. Eger tarıhqa jú­ginsek, Qazaqstannyń órenderi arasynda álem chempıonatynda bes ret júlde alǵan jalǵyz ǵana balýan bar. Ol – Valerıı Rezansev. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary qarsy kelgenderdi qoǵadaı japyrǵan dańqty jerlesimiz bes ret bas júldeni oljalady. Osylaısha, Kebisbaev jeńip alǵan medaliniń sany jaǵynan ataǵy jer jarǵan Rezansevpen teńesti.

Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńge toqtalsaq, buǵan deıin Iýrıı Mel­nı­chen­konyń aldyna eshkim túse alǵan joq edi. Toqsanynshy jyldary bozkilemde jasyndaı jarqyldaǵan ol álemdik dodada tórt júlde oljalady. Onyń ekeýi – altyn, ekeýi – kúmis. Iá, medaldardyń sapasy jaǵynan Melnıchenko kóshilgeri tur. Alaıda júldeleriniń sany jaǵynan Kebisbaev áıgili sportshynyń aldyn orady.

Boranbek Qońyratovtaı bilikti bapkerden tálim alǵan Almat Kebisbaev 2014 jyly Inchhon jáne 2018 jyly Djakartada alaýy tutanǵan Azııa oıyndarynda júldegerler qatarynan kórindi. Ońtústik Koreıadaǵy jarysta ol jaǵy synǵanyna qaramastan, bozkilemge shyǵyp, qola medal úshin tartysta jeńisti ózbek jigitiniń ýysynan julyp áketkeni esimizde. Sol básekede qazaqtyń uly jankeshtiliktiń shynaıy úlgisin kórsetti. Indonezııada tek eki dúrkin álem chempıony, koreıalyq Rıý Han Sýǵa ǵana onyń áli jetpeı, kúmis medaldy qanaǵat tutty.

Almat aıtady: Jalpy, elishilik ja­rys­tardyń ózinde meniń salmaǵymda myqty balýandar kóp boldy. Nurbaqyt Teńizbaevtyń asqan sheber balýan ekeni esh kúmán týǵyzbaıdy. Kezinde onymen de biraz tirestim. Erbol Qońyratov pen Eldar Qaıratovtyń da qarqyny kúshti boldy. Keıinnen bir shoǵyr daryndy jas shyqty. Osyndaı myqty básekelestiktiń arqasynda meniń de sheberligim ósti. Sporttaǵy ustaz­darym da myqty boldy. Alǵashqy kezderi Jumash Imanbaev pen Rysbek Nurǵazınniń qol astynda jattyqtym. Ol kisilerden kóp nárse úırendim. Keıinnen KSRO sport sheberi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Boranbek Qońyratovtan tálim aldym. Muratbek Qasymhanov, Baqtııar Baıseıitov jáne Mhıtar Manýkıannan da kóp nárse úıren­dim. Sonynmen qatar qazaqtyń bir­týar azamaty, Olımpıadanyń eki dúrkin júldegeri, álem chempıony, KSRO chem­pıonatynyń jeti dúrkin jeńimpazy Dáýlet Turlyhanovtyń meniń balýa­n retinde qalyptasýyma zor yqpaly bolǵanyn da aıta ketkenim abzal. Bul rette meniń kileń bilikti bapkerlerge jolyǵyp, jolym boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Qazaq sportynda aıtarlyqtaı iz qal­dyrǵan Almat Kebisbaevtyń da «átte­gen-aı» deıtindeı kezderi joq emes. Álem chempıonatynda bes júlde alǵan dańq­ty balýanǵa Olımpıadanyń birde-bir medali buıyrmady. 2012 jyly Londonda qan­dasymyzdyń jeńis tuǵyryna kó­te­rilýine synyq súıem qalǵan edi. Alaıda qola medal úshin tartysta japonııalyq Rıýtaro Masýmotoǵa jol berdi. 2016 jyly Rıo-de-Janeırodaǵy jarystyń jubanysh básekesinde Olımpııa oıyn­darynyń jeńimpazy, álemniń alty dúrkin chempıony ırandyq Hamıd Sorııannan 0:7 esebimen jeńilip jatyp, aqyrynda qarsylasyn qos jaýyrynymen jerge qadaǵany da jadymyzda. Biraq odan keıin norvegııalyq Stıg Andre Ber­gege ese jiberdi. Al 2021 jyly Tokıo Olımpıadasyna Almat bara almady.

Keıipkerimiz 34 jasynda úlken sportpen qoshtasýǵa bekindi. Áli de ol birer jyl kú­resse, oǵan eshkim de «qoı» demes edi. О́ıt­keni osydan úsh aı buryn ǵana Osloda ótken álem chempıonatynda ol qola medaldy ıelenip, óz jankúıerlerin taǵy bir qýantty. Sol jarys­ta Almattan basqa Qazaqstannyń grek-rım kúresi men erkin kúres sheberleriniń birde-bireýi júldegerler sanatyna qosyla almady. Mine, osy jaıttyń ózinen-aq Kebisbaevtyń áli de babynda ekenin ańǵarýǵa bolady. Biraq 20 jyldan asa ǵumyryn boz kilemde ótkizgen balýa­n óz tańdaýyn jasady. Endi Almat Qabdrashulyna bapkerlik kásipte tabys tileımiz.