О́ńirge gaz jetkenimen, kóńilden naz ketpeı tur

Buryn Almaty qalasy ma­ńyn­daǵy eldi mekenderde ǵana orta­lyqtandyrylǵan suıyq otyn qoljetimdi bolǵan, onyń ózin­de sanaýly aýyldar ǵana gaz­dyń qyzyǵyn kóretin-di. Al 2018 jyly oblys ortalyǵyna kógil­dir otyn qubyry jetti. Osy­laısha, Taldyqorǵan qalasy men onyń irgesindegi aýyldar órke­nıettiń nyshanyn sezine bas­tady. Árıne, bul úshin memleket qorjynynan qyrýar qajy bólingeni anyq. Byltyrǵy derekke júginsek, Jetisýda 144 eldi meken tolyqtaı gazdandyryl­ǵan. Iаǵnı tabıǵı gazǵa 1,1 mln adam nemese turǵyndardyń 56 paıyzy qol jetkizgen. Biraq bul kór­setkishke negiz retinde mega­po­lıs mańyndaǵy aýdandar men Taldyqorǵan qalasyna qatys­ty jaǵdaı alynsa kerek. О́ıt­keni aımaqtaǵy 5 aýdannyń tur­ǵyn­dary úshin kógildir otyn áli arman kúıinde qalyp otyr. Tip­ti túgelge jýyq gazdandy degen me­gapolıs mańyndaǵy eldi meken­derdegi jaǵdaıdyń ózin jaqsy dep aıtýǵa áli erte. Bul týraly sál keıinirek aıtsaq.

Ázirge aımaqtyń atqarýshy bı­ligi oblys ortalyǵy men onyń aı­na­lasyndaǵy aýyldarǵa gaz qubyryn tartýdy aıaqtaǵanyn aıtyp, alaqaılap otyr. Mysaly, jaqynda ǵana Taldyqorǵan qala­syna qarasty «Kóktal» shaǵyn aýdanyna kógildir otyn beril­di. Kóktaldyqtar birneshe jyl kútken tabıǵı gazǵa alǵashqy bolyp 15 turǵyn úı qol jetkizdi. Al osy aıdyń sońyna deıin taǵy 600 abonentti qubyr jelisine qosý josparlanǵan. Jalpy, bul shaǵyn aýdanda 1 700 abonent bar eken. Biraq bul abonentter­diń bar­lyǵyna kógildir otynǵa qosylý qıynǵa soǵady. Onyń túr­li sebebi bar, bastysy – jeli­ge jalǵanýdyń quny. Qazir ortalyq gaz qubyryna qosy­lý úshin turǵyndar 250 myń teń­geden – 400 myń teńgege de­ıin aqsha tóleýge májbúr. Al mun­­daı qarajatty shyǵarýǵa turǵyn­dardyń qaltasy juqa. Onyń ústine Kóktal aýylyna gaz qu­byryn tartý jumysynan jıi kil­tıpan shyǵyp, adamdardyń tabı­ǵı otynǵa degen suranysy jyl­dar boıy naqtylanbaı kelgen bolatyn. О́ıtkeni aýylǵa gaz qubyryn tartý jobasy 2018 jy­ly bastalsa da, tolyq iske asy­rylýy birazǵa sozylǵan edi.

Byltyr jeltoqsan aıynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev Tal­dy­qorǵan qalasyn aralaý barysyn­da bul máselege erekshe nazar aýdaryp, merdiger mekeme tarapynan jiberilgen barlyq kemshilikti túzeýdi tapsyrǵan. Qabyl­dan­ǵan sharalardan keıin gaz qubyry­nyń beriktigi men sańy­laý­syz­­dy­ǵyn tekserý jumys­tary aıaq­ta­lyp, eldi mekenge kó­gildir otyn berildi. Jal­py, 8 myń turǵyny bar «Kóktal» shaǵyn aýdanyna gaz taratý júıesi Taldyqorǵan qala­syn gazdandyrýdyń IV kezegi aıasyn­da salynǵan. Qubyrdyń uzyn­dyǵy 60,3 shaqyrym shamasynda kórinedi. Onyń jobasy men qu­rylysy bıýdjet esebinen júr­gizilip, 700 mln teńge kóleminde qarjy jumsalǵan.

– Kóp kútken qýanyshqa jet­tik. Buryn bir maýsymda 10 ton­na­ǵa deıin kómir jaǵatynbyz. Úıdi kómirmen jylytý bir jaǵynan shyǵyndy bolsa, ekinshi jaǵynan kómir tasyp, kúl shyǵarýdyń azaby kóp. Sol qıyndyqtan quty­lyp, turmys taýqymetiniń je­ńildegenine qýanyp otyrmyz, – deıdi Kóktal aýylynyń turǵyny Shakýra Bekejanova.

Sonymen, Taldyqorǵan qala­syn gazdandyrý isi tolyǵymen aıaqtaldy deýge bolady eken. Jalpy, qala boıynsha 54,3 myń abonenttiń tabıǵı gazǵa qosylýǵa múmkindigi bar jáne qazirgi kezde sonyń 30 myńǵa jýyǵy qosylǵan. Al 2022-2023 jyldary qala mańyndaǵy «Yntymaq», «Jastar-2» shaǵyn aýdandaryna gaz tartý jumysy júrgizilmek.

Sóz basynda oblystyń Al­maty qalasy mańyndaǵy aýdan­­­darynyń kógildir otyn tu­­ty­­nýyna qatysty aıtqan edik. Sony sál tereńdetsek. Qa­zir de Eńbekshiqazaq, Jam­byl, Qa­rasaı, Talǵar, Ile aýdan­da­ry­nyń turǵyndaryn tabıǵı otyn­men qamtý máselesi ótkir tur. Derek boıynsha, qala ma­ńyn­daǵy 188 eldi mekenniń ishinde 122 aýylǵa kógildir otyn jelisi tartylǵan. Bul jerde atqarý­shy bıliktiń turǵyndardy tabıǵı gazben qamtýǵa qatysty us­ta­ny­mynyń ózi qyzyq bolyp kel­ge­nin moıyndaý kerek. Iаǵnı memlekettiń qarjysy negizinen aımaqtaǵy nysandar tutynýǵa tıisti kógildir otyndy jınaqtap, esepteý mindetin atqaratyn gaz bólý stansalaryn salýǵa bólinip otyrdy. Al aýylishilik qubyr jelisin tartý men jeke turǵyn úılerdiń gazǵa qosylý múmkindigi ekinshi orynǵa ysyryldy. Ári bul jumysty isteýge jeke kompanııalar men kvazımemlekettik sektor tartylǵandyqtan kógildir otynǵa qoljetimdilik jaǵdaıy adamdardyń jeke máselesine aınalyp otyrdy. Esesine, óńirlerdi gazdandyrýǵa bıýdjtten bólingen qomaqty sýbsıdııalardyń saıda sany, qumda izi joq. Sonyń kesi­rinen gaz tasymaldaýshy kom­pa­nııalardyń qyzmeti úshin tóleı­tin artyq aqsha tappaǵan adam­dar nesıe alýǵa májbúr boldy. Mysaly, búginge deıin Ile aýda­ny aýmaǵyndaǵy aýyldarda gaz je­lisine jalǵaý men qujat rásimdeý quny 300 myń teńgeden 450 myń teńge shamasynda qalyp otyr.

Aıtpaqshy, birer jyl bu­ryn gazben jabdyqtaýǵa qosý qyz­met­teriniń qunyn arzandatý boıynsha «Taldyqorǵan qala­sy men Almaty oblysynyń eldi me­ken­derindegi turǵyn úı­lerdi gazdandyrýdyń» qarjy­lyq-ekonomıkalyq negiz­de­mesi ázirlengen eken. Bul baǵdar­lamanyń negizgi maqsaty biz aıtyp otyrǵan máseleni sheshý boldy. Iаǵnı gazben jabdyqtaý júıesine abonentterdi qoljetimdi baǵamen jáne bólip tóleý múmkindigin qol­dana otyryp qosý jaıy she­shimin tabýy kerek-ti. Osy sharýa úshin oblystyq bıýdjetten 500 mln teńge kóleminde qarajat ta bó­lingen. Bir qyzyǵy, osy bólingen qarjyǵa ıelik etýshi «Jetisý-Oblgaz» kompanııasy aýyl­dardy gazǵa qosý jumysyn júrgizetin seriktesterimen konsorsıým jasap, bir abonentti gazǵa tolyq qosý quny ortasha esep­­­pen 250-300 myń teńge ara­ly­ǵ­yn­da bolady degen sheshim shy­ǵar­­ǵan eken. Al halyqtyń áljýaz tobyna bul qarajatty 8 aı merzimge paıyzsyz bólip tóleýdi usynǵan.