Nashaqorlyq indettiń de keseli qoǵamǵa óziniń kesirin az tıgizbeı tur. Bul dertpen «aýyrǵan» adamnyń baratyn jeri túrme ekeni belgili, biraq soǵan jetpeı qylmystyq áreketter jasap, qorshaǵan ortaǵa, adamdarǵa zalalyn tıgizip baǵady. Qazir tabıǵı esirtkiden góri mas qylatyn jasandy preparattardyń aınalymy artýda. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Joldaýynda osy másele týraly: «О́skeleń urpaqtyń bolashaǵyna qaýip tóndiretin taǵy bir qater – esirtki zattarynyń, sonyń ishinde sıntetıkalyq esirtkiniń de taralýy. Quqyq qorǵaý organdaryna bul qaterdiń azamattar arasynda, ásirese jastardyń ishinde taralýyna barynsha tosqaýyl qoıýdy tapsyramyn», degen edi.
Al 2021 jylǵy qyrkúıek aıynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov osy máselege baılanysty arnaıy keńes ótkizdi. Osyndaı úlken kabınetterdegi kóńil aýdarýdyń nátıjesinde esirtkige qarsy kúres burynǵydan da jandana tústi. Biraq ony tolyq jeńýdiń kúni áli alys ekeni belgili bolyp otyr. Kúres kúsheıgen saıyn sıntetıkalyq esirtkilerdi qoldanýdyń qarqyny da barynsha joǵarylap barady. Eń qıyny sol, bul kesel jastar arasynda qatty taraýda.
Ishki ister organdary basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qımyl jasaı otyryp, esirtki qylmysyn joıý, nashaqorlyqtyń aldyn alý jóninde maqsatty jumystar júrgizýde. Sonyń ishinde esirtki qoldanýdyń aldyn alý boıynsha júrgizilip jatqan jumystardyń kólemi zor.
Soltústik Qazaqstan oblystyq polısııa departamenti Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy, polkovnık Jandos Basybaevtyń aıtýyna qaraǵanda, osy keselmen kúres kúsheıe túskenimen, osyǵan qatysty qylmys sany 2020 jylmen salystyrǵanda 2021 jyly arta túsken. Esirtkimen baılanysty qylmys sany da 7,7 paıyzǵa artqan. Esirtki satýmen aınalysýshylar sany tipti 20 paıyzǵa deıin kóterilip, 49-dan bıyl 59-ǵa jetken. Sonymen qatar byltyr bir uıymdasqan top ta áshkerelengen. Esirtki shegip rýlge otyrý faktileri de 3 ese artqan.
«Oblys aýmaǵynda esirtkini qoldan jasaýmen aınalysqan 8 narkologııalyq laboratorııa áshkerelendi. Olar sıntetıkalyq esirtki jasaýmen aınalysqan», deıdi polkovnık. Onyń bireýi tipti Jambyl aýdanyndaǵy shaǵyn ǵana Mırolıýbovo aýylynan tabylypty. Qaranıettiler aýyldy jerlerde tekseris az bolatynyn eskerip, bir úıdi arnaıy jaldap alyp, esirtki daıyndaǵan. Keptiretin, qurǵatatyn arnaýly quraldary, tarazylary men kolbalary, tipti qyshqyldan saqtandyratyn arnaýly kostıýmderine deıin bolǵan. Aýyl adamdary olardyń nemen aınalysyp jatqanyn qaıdan bilsin, tek bir erekshe ótkir ıisterdiń shyǵatynyna ǵana kúdiktenip, polısııaǵa habarlaǵan. Arnaýly operasııa barysynda qylmysty «ismerler» tegis ustalyp, olardan 3 kılogramnan artyq sıntetıkalyq esirtki alynǵan. Onyń bárin 50 myń qaltashaǵa bólip salyp ta qoıǵan eken.
Byltyrǵy qarasha aıynda bolǵan sot osy qylmystyq uıany uıymdastyrýshyny 16 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrdy. Qalǵandary da 11-15 jyldar arasynda jazasyn aldy.
Mine, osyndaı faktiler esirtkige qarsy kúresti belsendi júrgizýdi talap etip otyr. Qazir esirtkimen baılanysty qylmystardyń jazasy qatańdatyldy. Esirtki satýmen aınalysqan adam eń kemi 10 jyldan 20 jylǵa deıin qamalýy múmkin. Byltyr oblysta 120 adam osy qylmys túrimen sottaldy. Esirtkini jarnamalaý men nasıhattaý da burynǵydaı ákimshilik jaza emes, bas bostandyǵyn aıyrý jazasyna kesiletin boldy. Qaladaǵy barlyq PIK tóraǵalary úılerdiń kireberisterine esirtkini qaıdan alýǵa bolatynyn astarlap jazǵan graffıtterdi aıyratyn boldy. Ol úshin Esirtkige qarsy kúres basqarmasy PIK tóraǵalarynyń bárin jınap birneshe ret oqý-semınarlaryn ótkizdi. Sonyń arqasynda graffıtterdiń sany qazir birshama azaıdy. Kireberisterden graffıtti kórgen tóraǵa vatsap arqyly arnaýly chatqa birden habarlaıdy. Sonymen qatar esirtkige qarsy «Refleks», «Paýtına», «Dármek», «Tranzıt», «Kanal-granıt bastıony», «Qarasora» atty birneshe jedel-profılaktıkalyq operasııalar júrgizilgen. Osyndaı barlyq júrgizilgen sharalardyń sany 267, oǵan 15 myńnan artyq adam qatystyrylǵan. Biraq sonyń ózinde nashaqorlar sany artyp otyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Demek, is-sharalardyń tıimdiligin áli de arttyra túsý kerektigi suranyp tur.
Soltústik Qazaqstan oblysy