Meshkaýskas jáne onyń oqýshylary

О́zge ult ókilderi Peschan, ózimiz Besjan deıtin aýyl oblystaǵy Qashyr aýdanyna qaraıdy. Ertis ózeni boıyndaǵy qazaqtar qonystaryna 1745 jyldary kazak qosyndary kelip ornalasqany, patsha zamanynda qosyndardyń ne úshin kerek bolǵany tarıhtan belgili. Áýletti 13 bolystyq quryp, ata-babalarymyz ómir súrgen jer. Shejireli aqsaqaldar aýyldyń 267 jyldyq tarıhy bar desedi. Al, negizi aýyl bolyp, 1932-jyldary qalyptasady. Biz izdep kelgen Vıtalına MEShKAÝSKAS osy aýylda turady. – Men ózim lıtvanmyn, osy jerde Peschanda týdym. Ákem Ionas Kazıs Meshkaýskasty 1948 jyly Oralǵa jer aýdarady. Keıin aqtalady. Qazaq jerinde tyń ıgerý naýqany bastalǵan kezde, naqtyraq aıtqanda, 1957 jyly nemis áıelimen birge osy jaqqa kelip, Peschanda turyp qalady. Taǵdyr degen osy. Peschanda týyp-ósken úsh qyzy men alǵashqy áıeli qazir Germanııada turady. Al meniń anam Marııa Kýzmınıchna Brıanskiden kelipti. Ákem sııaqty anam­nyń otbasy da qýǵyn-súrgindi basynan ótkergen. Anam óziniń alǵashqy jubaıymen Qazaqstanǵa keledi. Biraq, ol kisi qaıtys bolady da, 1971 jyly meniń ákeme qosylady. Ekeýi de ómir boıy osy aýylda eńbek etti, – deıdi Vıtalına bizben áńgimesinde. Jalpy, Peschan 40-jyldardan bas­tap nemis ultynyń ókilderine toly aýyl boldy. Qýǵyn-súrgin kórgen nemis halqyn qazaqtar baýyryna basty. Keıin, 90-jyldary Vagner, Leınveber, Gergert, Koh, Beıfýs, Fafenrot, Vaıgant, Frıdrıh, Klevno, Rýl, Gerles, Gorr, Baým, Kromm, Bastron sııaqty birqatar peschandyq nemis otbasylary Germanııaǵa kóshe bastaıdy. Aýyldyń aty – aýyl. Arada biraz ýaqyt ótken soń, Danıl Koh, V.Leınveber, Alekseı Vlasovtardyń otbasy týǵan jerleri Peschanǵa qaıta kóship kelipti. Jarqyraǵan tazalyqqa syrtqy esikten kirgennen-aq súısinesiń. О́rkenıettiń aýyldaǵy úlgisi degen osy. Danıl men Nına Kohtardyń otbasy bizdi aýyldyń qonaqjaı qazaqy dástúrine saı jaıdarly qarsy aldy. Sý da, jylý da, dárethanańyz da, jýynatyn bólmeńiz de bári de ishte. – Qazir aýylda da Germanııadaǵydaı ómir. Ol jaqqa barǵanymyz kórgen tús sııaqty. Oıymyzdan aýylymyz, dos-jarandar, kórshi-qolań, ózimiz ósken, jastyq kúnimiz ótken Peschan ket­peı qoıdy. О́zimiz Germanııada, al oıymyz Qazaqstanda, óz elimizde, aýyly­myzda júrdi. Tipti, bizdiń Peschan, Peschan dep aıta bergen áńgimelerimizden qasy­myzdaǵy túrik, orys dostarymyz da mezi boldy. Aýylǵa, elge degen saǵynyshymyzdy kórip, «áli-aq úıre­nip ketesińder...» deıtin edi. Qaıdan úı­ren­gen?.. Qazir kóńil ornyna tústi. Bári de bizdiń elge, Peschanǵa qaıta oralǵa­nymyzǵa túsinistikpen qarady. Oblysta qaı jerge barsaq ta «e, ózimizdiń Peschandyki ekensińder ǵoı» dep jatady, – deıdi Kohtar. Dastarqan basy túrli taǵamǵa toly. Balyqtyń túr-túrin qyzdyryp orta­myz­ǵa qoıdy. Úıme jumyrtqa toly ydys. – Peschannyń jerine eshteńe jetpeıdi, mynaý kartop, qyzanaq, qııar, sábiz, qyryqqabat deısiz be – bári ósedi. О́z aýlamyzdan 30 qap kartop, 6 shelek malına jınap aldym. Jerimiz aýylǵa qaıta oralǵanymyzǵa yrzalyq bildirýde.Mektebime keldim. Áriptesterimmen, shákirtterimmen qaıta qaýysh­tym. Qazir sabaq berip júrmin. Qo­symsha nemis tilin oqytamyn, – deıdi Nına. «О́tkenniń zobalańyn kórgen áke-sheshelerimiz ósken aýyl, árıne, bizge qashanda qymbat. Biz ótkenge taǵzym retinde nemis mádenıetin, tilin umytpaýdy qolǵa aldyq», – deıdi Vıtalına. Sondyqtan, Peschan aýylyndaǵy №2 mektepte alǵashynda Olga Tıssen jáne onyń qyzy Iýlııanyń basqarýymen nemis ulty ókilderiniń vokaldyq toby qurylady. Bul mektepte F.Shmelser, O.Kofler, V.Mahleı, V.Geer, O.Iýngman, E.Bastron, F.Kromm qyzmet etti. Al bul kúnderi osy dástúrdi O.Lıah, T.Kasatkına, T.Maqysheva, A.Kvashnına, R.Dúısenbaeva, I.Sheremeteva, S. Emelıa­nova jalǵastyrýda eken. Jalpy, Peschandaǵy №2 mektep aýdan boıynsha «Innovasııalyq mektep» degen ataq alǵan. Oqýshylarǵa sapaly bilim berýmen qatar, elimizdegi dostyq, yntymaqtastyq saıasatyn jalǵastyratyn bolashaq patrıottar tárbıeleýde. Ustaz V.Meshkaýskas basqaratyn mekteptegi «Rose kleid» atty nemis etnomádenı birlestigi 10 jyl boıy jumys jasaýda. V.Meshkaýskastyń aıtýynsha, oqýshylar nemis halqynyń ǵana emes, qazaqtyń jáne ózge ult ókilderiniń de salt-dástúrin, mádenıetin, tilin úırenýde. Jalpy, mekteptegi «Rose kleid» etnomádenı birlestigi oblys ortalyǵyndaǵy «Vozrojdenıe» nemis ortalyǵynyń aýyldyq bólimshesi sanalady. Iаǵnı, birlestik tek qana nemis tilinde án salyp, bı bılep qoımaıdy, basty maqsattary – elimizdegi ártúrli ult ókilderiniń dostyǵyn nyǵaıtýǵa úles qosý. Jalpy bilim berýmen birge, oqýshylarǵa nemis, aǵylshyn tilderi tereńdetip oqytylady. Mektep ujymy únemi izdenis ústinde. Olar ozyq tájirıbelerdi meńgermeı, jańa oqý tásilderin ıgermeı istiń alǵa baspaıtynyn jaqsy biledi. Ár balany til úırenýge qyzyqtyryp, yntasyn arttyrýdyń da paıdasy zor ekenin V.Meshkaýskas bastaǵan muǵalimder jaqsy túsinedi. Tildi bilmeı, basqa halyqtyń mádenıetin, dástúrin túsiný múmkin emes. Bizdiń kópultty elimizde kóp til bilý – jetistik. Mekteptegi «Rose kleid» etnomádenı birlestiginiń ereksheligi de osynda. Al «Rose kleid» degen birlestik ataýy nemissheden aýdarǵanda «Qyzyl kóılek» degen uǵymdy bildiredi. – Búginde Peschan aýylynda 868 qazaq, 1753 orys, 242 ýkraın, 192 nemis, 18 belorýs, 18 tatar, 14 moldavan, 8 ýdmýrt, 6 polıak, 2 mordvın, 2 marıı, 22  ázerbaıjan, 11 lıtvan, 3 bashqurt, 3 chývash, 1 ózbek, 2 tájik, 2 cheshen, 2 latysh, 1 bolgar, 1 grek, 1 rý­myn bar – barlyǵy 3172 adam, ártúrli ult ókilderi tatý-tátti ómir súrýde, – deı­di aýyl ákimi Altynaı Qaıyrbekova. Iá, bir ǵana aýylda turatyn 23 ulttyń ókil­d­eri barlyǵy da qazaq halqynyń salt-dás­túrin, mádenıetin, tilin qurmettep, bári bir otbasyndaı ǵumyr keship jatyr. Balabaqshada, mektepte osy ult ókilderiniń kishkentaılary tárbıelenip, ul-qyzdary bilim alýda. Etnomádenı birlestikte túrli úıirmeler jumys jasaıdy. – Oqýshylarǵa kezinde qandaı qıyn jaǵdaıda osy jerge kelip qazaqtar baýyrlaryna basqan nemis ultynyń basynan ótken aýyr jyldardyń oqıǵasyn aıtyp beremiz. Búgingi urpaq ótkendi bilý kerek. Jalpy, nemis halqynyń mádenıeti, ádebıeti jaıly biletin, ulttyq taǵamdaryn jasaı alatyn, ánderin aıtyp, bılerin bıleıtin O.Semechenko, A.Kýchýrkına, D.Smırnova, V.Grıgorenko, A.Lıah, A.Skatovalar, A.Baıǵabylova, A.Jumalıeva, A.Pohandrın, G.Poznıkov sııaqty kóptegen oqýshylar bar. Olar oblystyq Assambleıanyń shaqyrýymen óńirdegi túrli baǵdarlamalar men merekelik sharalarǵa qatysady. Oqýshylarmen birlesip qazaq, orys, nemis tilderinde mekteptiń aptalyq gazetin shyǵaryp turamyz. Bolashaqta múmkindik bolyp jatsa, oqýshylardy Germanııa jaqqa aparyp kórsetip te qaıtqymyz keledi. Biz árqashan ózimizdiń Otanymyz – Qazaq elin qurmetteımiz, ártúrli ult ókilderiniń salt-dástúrin, tilin, dilin saqtaýdaǵy Elbasy qurǵan Assambleıamyz bar, bul – úlken dostyqtyń urpaqtarǵa jalǵasar, ózgelerge úlgi bolar qazaqstandyq joly, – deıdi V.Meshkaýskas. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy, Peschan aýyly.