Bul Joldaýdyń kezekti Joldaýlardan ózgeshe bolǵany anyq. Sondyqtan tarıhı qujatta elimizdiń aldaǵy birneshe jylǵy damý strategııasy men bolashaqqa baǵyty usynyldy deýge tolyq negiz bar.
Joldaý Memleket basshysynyń saıası jańǵyrtýdy tujyrymdamalyq turǵydan bekitip berýimen qundy. Asyra aıtqandyq emes, dál osy jaıtty qoǵam úmitpen taǵatsyzdana kútti. Prezıdent qoǵam kóńilindegi kúdikti seıiltti. Tipti, záredeı de kúmán qaldyrmady. Bul – elimizdegi saıası júıeniń jańǵyrýyn áıgilegen aýqymdy ózgeris.
Basty jańalyq, elimizdiń «sýperprezıdenttik» úlgiden salıqaly prezıdenttik-parlamenttik úlgige túbegeıli qadam basýy. Sonyń ishinde Prezıdenttiń jaqyn týystarynyń memlekettik basqarý men kvazı-memlekettik sektorda joǵary laýazymdarǵa ıe bolýyna tosqaýyl qoıýdy aıryqsha atap ótken lázim. Sondaı-aq, Prezıdent óziniń ókilettiligi kezinde saıası partııanyń múshesi bolmaıdy. Sonymen birge Memleket basshysy endi derbes sheshimimen aýdandar men aýyldyq okrýgter ákimderin qyzmetinen ala almaıdy jáne oblys pen respýblıkalyq mańyzdaǵy qalalar ákimderin balamaly negizde ǵana ári jergilikti máslıhattyń kelisimimen taǵaıyndaı alady. Jalpy, júıeni demokratııalandyrýdan bólek, bul ishki utqyrlyqty arttyrýǵa septesedi. О́ıtkeni osyǵan deıingi quzyrly ókilettiliktiń salmaǵy bir adamǵa ájeptáýir aýyrlyq etetini jasyryn emes.
Quqyqtyq memleketsiz azamattyq qoǵam bolmaıdy, sol sııaqty azamattyq qoǵam da memlekettiń quqyqtyq ustynyn bekite túsedi. «Sýperprezıdenttik» júıeden arylý, Konstıtýsııalyq sotty qalpyna keltirý, Prokýratýra jáne Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly konstıtýsııalyq zańdar qabyldaý azamattyq qoǵamnyń ornyǵýyna bastaıtyny anyq.
Qoǵam úshin kópten kútken taǵy bir mańyzdy qadam – Májilistiń depýtattaryn saılaýdyń proporsıonaldy júıesinen depýtattyq korpýsty jasaqtaýdyń aralas júıesine (proporsıonaldy-majorıtarlyq, 70/30 paıyz) kóshý boldy. Osylaısha, atalǵan ınstıtýt shyn mánindegi zań shyǵarýshy organǵa aınalady. Bul kúsh-jigerin memleket pen qoǵamnyń ıgiligi úshin qoldana alatyn bastamashyl ózin-ózi usynýshylarǵa, onyń ishinde óńirlerden shyqqan belsendilerge jol ashatyny anyq. Sol arqyly parlamenttik saılaý túptiń túbinde naǵyz atyna saı bolyp, bul prosess azamattardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsedi. Rasymen, bir nárseni ózgertý ózimizge baılanysty ekenin seziný – bul nemquraıdylyqtyń eń jaqsy emi. Sonymen qatar, taza tehnıkalyq ınnovasııalardy belsendi túrde engizý – saılaýshylardyń biryńǵaı elektrondyq bazasy jáne daýys berýdiń balama túrlerin kezeń-kezeńimen keńeıtý oń ózgeristerge yqpal etedi.
Ári qaraı. Azamattyq qoǵamnyń basty ınstıtýttarynyń biri saıası partııalar ekeni belgili. Tirkeý shegin 20-dan 5 myń múshege deıin, sondaı-aq óńirlik ókildikterdiń eń az sanyn 600-den 200 adamǵa deıin tómendetý arqyly olardy tirkeý rásimin ońaılatý – osy baǵyttaǵy batyl qadam. Qarapaıym sózben túsindirsek, 5 myń adam – bul kez kelgen belsendi jáne maqsatty azamat jınaı alatyn Facebook-tegi dostarynyń sany. Eger onyń aıtatyn oıy, sondaı-aq el ıgiligi úshin óz ıdeıalaryn júzege asyrýdyń naqty múmkindigi bolsa, nege shyn máninde partııa qurmasqa? Sonymen qatar ákimder men olardyń orynbasarlaryna partııa fılıaldarynda qyzmet atqarýǵa zań júzinde tyıym salý partııalardy memlekettik qysymnan jáne ózderine tán emes fýnksııalardy oryndaýdan bosatýdy bildiredi.
Azamattyq qoǵamnyń klassıkalyq anyqtamasynyń bir kórinisi – buqaralyq aqparat quraldary. Bul máselege de Prezıdent Joldaýynda erekshe mán berildi. BAQ týraly jańa zańdy ázirleý jáne qabyldaý, jýrnalısterdiń shynaıy bostandyǵy men kásipqoılyǵyn qamtamasyz etý, elde erkin aqparattyq keńistikti qalyptastyrý – demokratııanyń joly ǵana emes, ulttyq qaýipsizdik máselesi desek, asyra aıtqanymyz emes. Bolashaqta qabyldanatyn ulttyq jobalar men strategııalyq qujattardy talqylaýǵa sarapshylardy, ÚEU men BAQ ókilderin tartý da qajetti shara. Al Memleket basshysy jarııalaǵan «Ulttyq quryltaı» sııaqty keńesshi organnyń qurylýy – dala demokratııasynyń tarıhı dástúrleriniń sabaqtastyǵy dep bilemiz. Dál osyndaı tájirıbe bizde qalypty jaǵdaıǵa aınalady degen úmitimiz bar. Jurtshylyq Abaı, Ulytaý, Jetisý oblystarynyń qurylýyn erekshe qýanyshpen qabyldady. Qapshaǵaıǵa usynylǵan Qonaevtyń aty da kópshiliktiń kóńiline qona ketti.
Jalpy, Joldaýda aıtylǵan azamattyq qoǵamǵa qaraı baǵyttalǵan «Jańa Qazaqstannyń» qadamdary nyq. Al ondaǵy maqsat-mindetterdiń oryndalýy árqaısymyzǵa baılanysty. Ol úshin eń bastysy bereke-birligimiz bekem bolýy kerek.