Qazir Joldaý boıynsha qoǵamda kóptegen oı-pikir aıtylyp jatyr. Eń bastysy, Joldaýda qoǵamnyń da, bıliktiń de qyzmet etetini, eń basty qundylyq – adamǵa basymdyq berildi.
Barlyq memlekettik baǵdarlama daıyndalǵan kezde de eń basty qundylyq – adamǵa jáne adamnyń ál-aýqatyna baǵyttalǵan dep jazamyz. Biraq shyndap kelgen kezde ol kóp jaǵdaıda basqa bir ólshemdermen, sandyq ólshemdermen baılanysty bolyp ketedi. Mysaly, osynsha sharshy metr iske qosyldy, osynshama jumys orny ashyldy. Biraq naqty qandaı áleýmettik toptarǵa baǵyttalǵan, qandaı áleýmettik ortany jaqsartty, soǵan mán bermeımiz.
Biraq bizdiń qazirgi qoǵam qandaı, qandaı qoǵamǵa qyzmet etemiz jáne qandaı qoǵammen jumys isteımiz. Menińshe, osy suraqtarǵa áli de jaýabymyz joq. Qazirgi tańda bir ǵana naqty súıenip otyrǵan málimetimiz bar. Elde 162 baıyǵan adam bar jáne mıllıondaǵan turǵyn elý myń teńgeniń aınalasyndaǵy qarajatqa ómir súredi.
Keıingi kezde qańtar oqıǵasyna qatysýshylardyń qatarynda prekarıat basym degen oı-pikirler aıtylady. Biraq bul sarapshylyq kózqaras qana. Bul baǵytta aýqymdy, naqty zertteýler jasalǵan joq. Demografııalyq prosesti bárimiz alǵa tartamyz, biraq ony zerdeleýge áli de kiriskenimiz joq. Mysaly, Qazaqstan dál qazir oryssha aıtqanda «molodejnyı pýzyr» jaǵdaıynda tur. Keıbir mamandardyń esepteýinshe, qazaqstandyqtardyń 50 paıyzy táýelsiz memlekette týyp-ósip, tárbıelendi. Sondyqtan qundylyqtar máselesi de osyǵan tikeleı baılanysty ózgere beredi.
Elimizde álemdik zertteýler júrgiziledi. Biraq olar qysqa ýaqytta ǵana ólshenedi. Olardyń irikteýi de shekteýli. Al naqty Qazaqstan azamattarynyń, eldegi áleýmettik toptar nazardan tys qalady. Buǵan deıin orta tapty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan úlken baǵdarlamalardy iske asyrdyq. Al qazirgi tańda orta tapqa kimdi jatqyzamyz. Onyń materıaldy, sýbektıvti, obektıvti sanaty qandaı? Ony tolyqqandy zerttep, sol taptardy qalaı rettep, kimmen jumys isteıtinimiz de anyq emes. Saıası partııalardyń paıda bolýy da áleýmettik toptarǵa súıenedi. Biraq naqty jiktegen emespiz. Buǵan naqty nazar aýdarýymyz kerek.
Árbir másele boıynsha konstrýktıvti dıalog qurýdy kózdesek, ashyq málimetter kerek. Bul Parlamentke de, bılikke de, azamattyq qoǵamǵa da qajet. Sonda ǵana jańasha oılaıtyn adamdardy tárbıeleı alamyz dep oılaımyn. Tikeleı osyǵan nazar aýdarmasaq bolmaıdy. Sonda ǵana ashyq sóıleıtin lıderlerdi qalyptastyra alamyz.
Budan bólek, syrtqy vektordy zertteıtin ortalyqtar kerek. Ortalyq Azııa óńirinde bolyp jatqan prosester tikeleı Qazaqstanǵa qatysy bar. Sol sekildi Aýǵanstan prosesteri bizge de tikeleı qatysy bar. Biraq muny aıtqanymyzben, ári qaraı tereń qazyp, túbegeıli zertteýlerge súıene almaımyz. Reseımen shekaralas bola otyryp, olardy zertteıtin birde-bir ortalyǵymyz joq. Qazirgi tańda olardyń sarapshylyq oı-pikirleri tapshy, olarǵa súıene almaımyz. Ýkraınadaǵy jaǵdaıdy bárimiz bilsek te, biregeılik, azamattyq degen uǵymǵa nazar aýdara almaı otyrmyz. Munyń bári sarapshylyq ortalyqtyń joqtyǵy, oı-pikiri aıtylmaýynyń sebebi.
Joldaýda aıtylǵan reformalar qoǵamda aıtylǵan ózgeristermen tikeleı baılanysty. Munyń bári Qazaqstan Respýblıkasy azamaty sýbektisiniń dáleldep beredi. Soǵan úlken jol ashady dep oılaımyn. Jastar, jas maman osyndaı joldar bar ekenin túsinip, ony estip, memlekettiń teńquqyly azamaty retinde qabyldaǵan kezde adam kapıtalynyń sapasyn joǵarylatyp, jaqsy mamandardy da, tereń oılanatyn saıasatkerlerdi de tárbıeleýge múmkindigimiz bolady.
Aıgúl SÁDÝAQASOVA,
áleýmettanýshy