Ulytaýlyqtardyń uly qýanyshy

«Jezqazǵan qalasy qaıtadan oblys ortalyǵy bolady. Bul aımaqta derbes oblys qurý – ekonomıkalyq ǵana emes, rýhanı jaǵynan da mańyzdy sheshim. Keń-baıtaq qazaq jeriniń dál júreginde ornalasqan Ulytaýdyń tól tarıhymyzdaǵy orny erekshe», degen bolatyn el Prezıdenti.

О́z aldyna jańadan otaý quratyn óńirdi eski de jańa oblys dep te ataýǵa bolady. О́ıtkeni bolashaqta ult uıasynyń ataýyn ıemdenetin burynǵy Jezqazǵan oblysy 1973 jyldyń 20 naýryzynda qurylyp, onyń quramyna Balqash, Jezqazǵan, Qarajal, Sátbaev syndy tórt qala jáne Aqadyr, Aqtoǵaı, Jezdi, Jańaarqa, Prıozernyı, Ulytaý, Shet sııaqty jeti aýdan kirgen edi. Sol kezdiń ózinde bul aımaqtyń aýmaǵy ulan-ǵaıyr boldy: 313 400 sharshy shaqyrymdy alyp jatty. Halqynyń sany 500 myńǵa taıaý boldy. Al oblys ortalyǵy Jezqazǵan qalasynda 130 myńǵa jýyq adam meken etti.

Mine, osyndaı áleýeti bar oblys shırek ǵasyrdaı «ómir súrip», 1997 jyldyń 3 mamyrynda taratyldy da, onyń aýmaǵy túgeldeı Qaraǵandy oblysynyń quramyna qosyldy. Álbette, sol kezdegi kúrdeli jaǵdaıǵa baılanysty qabyldanǵan mundaı sheshimniń óz aldyna oblys bolyp turǵan óńirge ońaı tımegeni ras edi. Munyń salqyn áserin oblys ortalyǵynan jyraqta jatqan Jezqazǵan-Ulytaý óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy molynan sezindi. Burynǵy oblystyń turǵyndary Qaraǵandy jáne elimizdiń basqa óńirlerine kóshe bastady. Máselen, 129 myń adam turǵan Jezqazǵan qalasyndaǵy halyq sany 90 myńdaı turǵynǵa deıin azaıyp ketti.

Degenmen, sońǵy jyldary Jez­qazǵan óńirine oblys basshylyǵy tara­pynan jiti kóńil bóline bastaǵa­nyn da aıta ketken lázim. Sonyń nátı­­jesinde kópten beri qor­­dalanyp kelgen birqatar máse­leniń sheshimin tap­qany da ras. Bul týraly Qara­ǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek naqty dálel­derdi keltirip, óziniń pikirin bylaısha sabaqtady.

– Qaraǵandy oblysynyń qura­mynda bolǵan jyldar ishinde Jezqazǵan óńiri ósip-órkendedi. Árıne, máse­leler de boldy. De­gen­men, olar birtindep sheshi­lip jatty. Olardyń eń mańyz­dy­larynyń biri – sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi Prezıdent qol­daýyna ıe boldy. Bıyl Úıtas-Aıdos sýaǵaryn qaıta ja­ńar­tý jáne Qojamseıit sý or­­nynda sýaǵar salý jumys­tary bastalady. Sý resýrs­tary komıtetimen birlese oty­­ryp, biz Esqula sý tart­qyshyn aıaqtadyq. Sapaly sýdy Sát­baev turǵyndary tuty­nyp, onyń bir bóligi qazir­diń ózinde Jezqazǵanǵa jetkizilýde. Sondaı-aq 300-den astam jumys ornynyń qurylýymen úsh iri jobany iske qosý kútilýde. Jalpy, óńirde ónerkásiptik óndiristiń ósýi baıqalady. Sonymen qatar Jezqazǵan – Qyzylorda jolynyń jaǵdaıyna qatysty kóptegen shaǵym boldy. Qazir ony sheshý úshin merdigerdi tańdaýǵa konkýrs jarııalandy, al jazda jospar boıynsha jóndeý jumystary bastalýy kerek. Densaýlyq saqtaý sa­lasynda da kóp jumys at­qaryldy. Koronavırýs ınfek­sııasynyń kúrdeli keze­ńinde ınfeksııalyq aýrýhana salyndy, materıaldyq-teh­nıkalyq baza nyǵaıtylyp, onko­logııalyq ortalyqty ashý máselesi pysyqtaldy, – dep atap ótti óńir basshysy.

Álbette, burynǵy Jez­qazǵan obly­sy­nyń enshi alyp, óz aldyna bólinip shyǵatyn ha­baryn sol óńirdi meken etken turǵyndar erekshe qýanyshpen qabyl aldy. Ja­syra­tyny joq, jergilikti halyq buryn­ǵy oblystyń qalpyna kelgenin shırek ǵasyrdan beri másele qylyp kóterip, tabandy túrde talap etip kelgen edi. Endi, mine, turǵyndardyń talap-ótinishi, tilegi qabyl bolyp, «Ulytaý oblysy» degen qulaqqa asa jaǵymdy estiletin ataýy bar aýmaqtyq-ákimshilik aımaq dúnıege kelgeli tur.

О́ńirdi dúr silkindirgen bul jańa­lyqqa baılanysty Ulytaý – Jezqazǵan aımaǵy­nyń turǵyndary birneshe is-sha­ra uıymdastyrdy. So­nyń ishinde Jezqazǵannan shy­ǵyp, Sátbaev qalasy men Jez­di kenti arqyly ótip, ult uıasy – Ulytaýǵa at basyn tire­gen avto­sherýdi aıtýǵa bola­dy. Atalǵan óńirdiń belsen­di azamattarynan qural­ǵan bastamashyl top uıym­das­tyryp, jergilikti qalalar men aýdandardyń ákimderi qoldaǵan bul is-sharaǵa 50-ge jýyq avtokólik qatysty.

Avtosherýdiń saltanat­­ty jıynynda Ulytaý aýdany­nyń qurmetti azamaty Qýa­nysh Bekildekov, Ser­ke Qo­jamqulov atyndaǵy Jez­qazǵan sazdy-drama teatry­nyń ártisi Dosjan Jan­botaev, memlekettik qyzmet ardageri Stanıslav Fılı­povıch, «Ulytaý aýdandyq «Ulytaý» gazetiniń redaksııasy» JShS dırektory Aqjol Qurmanseıit jáne basqa da azamattar sóz alyp, Memleket basshysyna alǵys bildire kelip, eldi birlikke, yntymaqqa shaqyrdy. Aıtys aqyny, Ulytaý aýdanynyń qur­metti azamaty Muqash Seıt­­qazınovtiń jyrdan shashý shash­qany da erekshe áser qaldyrdy.

– Alynbaıtyn qamal joq

Er shyndasa,

El qýanǵan bılik qolyn bulǵasa.

Qulaq asqan qara halyq únine,

Qasym-Jomart Kemeluly,

myń jasa!

– dep tebirendi el ishinde «Dárıdáı» atanyp ketken aqyn.

Jasyratyny joq, osy jıynda sóılegen «Ketbuqa» qoǵamdyq qory­nyń tóraǵa­sy, Qaraǵandy obly­synyń qur­­metti azamaty Tólegen Búkirov­tiń sózinde shyndyq­tyń dáni bar edi.

– Osydan 25 jyl buryn buryn­ǵy Jezqazǵan oblysy tarap, óńir Qaraǵandy oblysynyń quramyna engen edi. Sol kezde biz bulaı istegen de durys shyǵar dep oılaǵanbyz. Alaıda ýaqyt óte kele óńirdiń tynysy tarylyp, ekonomıkalyq ta, áleý­­mettik te áleýeti tómendep ketti. Jetim balanyń kú­ıin keshkendeı bol­dyq. Mem­leket basshysynyń keshe­gi Jol­daýynan keıin, ket­keni­miz kelip, kemisimiz tol­ǵan­daı boldy. Ulytaý oblysy qurylatynyn, onyń ortalyǵy Jezqazǵan qalasy bolatynyn estip júregimiz j­arylardaı qýandyq. Oblys­qa qasıetti Ulytaýdyń esimin bergeni mereıimizdi tipti kóterip tastady, – dedi ol aǵynan jarylyp.

Ulytaý oblysy quryla­dy degen jańalyqqa alǵash­qy­lardyń biri bolyp UǴA kor­res­pondent-múshesi, zań ǵy­lymdarynyń doktory, aka­demık E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıtetiniń rektory Nurlan Dýlatbekov oń pikir bildirdi. Mysaly, ol osyndaı ózgeristiń qazirgi kúrdeli kezeńde qajettiligi bar ma degen syńaıdaǵy pikir ustanǵan skeptıkterge bylaı dep jaýap berdi.

– Keıbir keritartpa aǵa­ıyn­dar osynsha jańa qury­lymdardyń el ekonomıkasyna áseri qalaı bolady degendi de aıtyp jatyr. Menińshe, oń, tek oń áseri bolady! Máse­len, Jezqazǵan oblys márte­besinen aıyrylǵaly beri eptep etek-jeńin jınap alǵan «Qazaqmys» syndy alpaýyt kásiporyndar qaıta qaıyrylyp, jańasha jaǵdaıda, tyń qarqynmen eńbek etetini sózsiz. Sonymen qatar oń ózgerister Ulytaýǵa irgeles jatqan Qyzylorda oblysy, Torǵaı – Arqalyq aýmaǵyn da qamtymaq. Kásipkerlikke jan-jaqty qoldaý kórsetilip, jańa jumys oryndary kóptep ashylady. Qańyrap qal­ǵan qalaǵa el oralady, týsy­rap jatqan dalaǵa mal tola­dy, eńbek dabyly qaıta qaǵy­lady. Bir sózben, bul sheshim­derdiń strategııalyq mán-mańyzy erekshe, – dedi ǵalym.

Sonymen qatar kezinde Qaraǵandy oblystyq máslı­hatyn basqarǵan, Parlament Májilisiniń depýtaty bolǵan qo­ǵam jáne memlekettik sanat­taǵy qaıratker tulǵa jańa oblysty qurǵanda ákim­shilik-aýmaqtyq bóliniste asa sabyrly jáne salıqaly saıasat ustaný kerektigin aıtty. Ǵalymnyń pikirine qaraǵanda, eski de jańa oblys burynǵy aýmaǵymen bóliniske tússe, munyń Jezqazǵannan jyraq­ta ornalasqan Aqtoǵaı, Shet aýdan­dary men Balqash óńiri­ne qıyndyq týǵyzýy múm­kin. «Bázbireýlerdiń Uly­taý, Shet aýdandary men Bal­qash qalasy Ulytaý oblysy quramyna ótpese, jańa ashylǵan oblysta halyq sany azaıady degen ýájimen kelispeımin. Kerisinshe, jańa oblysta, onyń ortalyǵynda halyq sany óse túsedi degen senimdemin», dep oı qorytady N.Dýlatbekov.

Al atalǵan máselege baı­lanysty Qaraǵandy obly­synyń ákimi Jeńis Qasym­bektiń bildirgen pikiri qysqa da nusqa boldy.

– Másele túpkilikti she­shil­gen joq. Bul máseleni sheshý úshin Úkimettik komıssııa qurylady. Atalǵan aýdan turǵyndarynyń pikiri eskeriletin bolady, – dep atap ótti óńir basshysy.

Mine, Arqa tósindegi alyp oblys ekige bóliner tusta­ǵy qýanyshpen qatar osyn­daı ýaıym da qatar tur. Jańa oblystyń ortalyǵynan shama­men alǵanda myń shaqy­rym­ǵa jýyq shalǵaıda jatqan Shet, Aqtoǵaı aýdandary men Balqash óńiriniń tur­ǵyn­dary qazirdiń ózinde Qara­ǵandy oblysynyń qura­­mynda qalýdyń aıla-amaldaryn jasap jatyr. Olardyń Prezıdent pen Úkimetke beıneúndeý joldap, aryz-shaǵymyn jazyp, bul baǵytta belsendilik tanytyp jatqanyn jyly jaýyp qoıýǵa da áste bolmas.

Qalaı bolǵan kúnde de, elimizdiń saıası kartasynda Ulytaý syndy oblystyń paıda bolatynyn zor qýanyshpen, úkili úmitpen qabyl alǵan Arqa jurtynyń bir bóligine qatysty ótinish-tilektiń de mindetti túrde oń sheshimin tabýy tıis degen oıdamyz. Iá, aqyn aıtqan­daı, «Taýlardy alasartpaı, dalany asqaqtat­qannan» utary­myz mol bolar edi.

Qaraǵandy oblysy