SALIQALY QORDYŃ SALYMShYSY BOL

Eger búginde el túrli qarjylyq saıasatqa kúmánmen qaraıtyn bolsa, onyń sebebi az emes. Keshegi Keńes ókimeti tusynda búkil tapqan-taıanǵanyn jınaq bankterinde kúıdirgen eldiń ókinishi áli óksitip júrgenderdi tabý qıyn emes. Onyń ústine úzdiksiz ınflıasııany, valıýtanyń devalvasııaǵa ushyraǵanyn, aıaq astynan kelip kılikken daǵdarysty kórgen halyqtyń kóńili sekemshil. Dál osyndaı jaǵdaıda jumys istep jatqan elimizdiń jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryna salymshylardyń seniminen shyǵý úshin eki ese ter tógýge týra keledi. Endeshe, salymdarymyzdy senip tapsyrǵan Jınaqtaýshy zeınetaqy qor­lary jyldar boıy beınettenip jı­naǵan salymdarymyzdyń zeınetin kórýge kepildik bere ala ma? Osy jal­py suraqqa – jalqy da naqty jaýap berý úshin “Ular Úmit” zeınetaqy qorynyń qyzmetine úńilip kórýdi jón sanadyq. Nege tańdaý “Ular Úmitke” tústi? О́ıtkeni, atalmysh zeınetaqy qory elimizde alǵashqylardyń qata­rynda ashyq saıasat ustanǵanyn BAQ ókilderi udaıy aıtyp ta jazyp ta keledi. О́z qyzmetin búkpesiz jarııa etip, oǵan qosa, salymshylarynyń jınaqtaryn da aıtarlyqtaı ósirýge qol jetkizgenin málimdep otyr. Má­selen, 2009 jyldyń qorytyndysy boıynsha salymshynyń árbir 100 myń teńgesine 22 myń teńgeden ınvestı­sııalyq kiris keltirilgen. Mundaı kór­­set­kishpen qazirge maqtana qoıatyn Qa­zaqstanda ózge zeınetaqy qory joq. Onyń ústine atalmysh qor sońǵy 12 aıdyń qorytyndysy boıynsha da kóshbasshylyq pozısııaǵa kóterildi. Qordyń kásipqoı menedjerle­ri­niń paıymdy qadamy jańylystyr­ma­ǵany anyq ańǵarylady. О́z salymshy­larynyń 98 paıyzy zeınet jasyna jetýge erte ekendigin eskere otyryp, “Ular Úmit” tabysy tómen oblısııa­lar­ǵa emes, merzimi uzaqtaý bolsa da aı­tarlyqtaı kiris keltiretin sa­lı­qa­ly kompanııalardyń aksııalaryn sa­typ alýǵa umtylǵany utymdy qa­damdardyń qatarynan kórinedi. Olaı deıtinimiz, naryq qaıta jandanyp keledi jáne mundaı jaǵdaıda ulttyq aýqymdaǵy kompanııalar men júıe­qurýshy kompanııalardyń aksııalary qymbattamasa, arzandamaıtyny anyq. Satyp alynǵan LÝKOIL, GazProm syndy salıqaly kompanııalardyń aksııalarynyń baǵasy barlyq kezde qunyn joǵaltpaq emes. Qarapaıym salymshylar úshin mundaı qarjylyq tetikterdi bile júrgen artyqtyq etpeıdi. Munan da bólek, atalmysh qor ak­sııalardyń halyqaralyq jáne ór­ke­nıetti naryqpen qoıan-qoltyq jumys istep otyr. Mundaı jetildirilgen, ýa­qyt tezinen ótken naryqta aıla-shar­ǵy da az bolady. Sondyqtan da “Ular Úmittiń” salymshylary halyqaralyq naryq normalary arqyly kózsiz tá­ýe­kelderden qorǵalǵan deýge negiz bar. Eń bastysy “Ular Úmit” – eli­miz­degi naryqtyq quny boıynsha ın­ves­tısııalyq quraldary baǵalanǵan (túr­li eseptik saıasattarmen) jalǵyz qor. Bul baǵalaýdyń eń senimdi de biregeı tetigi. Iаǵnı, aksııa satýǵa bo­la­tyn baǵamen baǵalanýy tıis. Mun­daı ádil baǵa joq qorlarda tómen­de­gideı keleńsiz jaǵdaılar oryn alýy ábden múmkin: bir salymshy qordan shy­ǵady da basqa qorǵa jı­naq­ta­ryn (shyn máninde joq, joǵary b­a­ǵalanǵan aksııalar boıynsha) áketedi, al qorda qalǵan kelesi salymshy – eshteńe da ala almaı qalýy kádik. Quraldardy negizsiz qymbat baǵalaý túptiń túbinde aksııalardyń belgi­lengen baǵasynan arzanǵa satylyp, tipti satylmaq túgili ótpeı de qalýy múmkindigine ákelip soǵady. Iаǵnı, qor­jynnyń sapasy nasharlaıdy. Onyń ústine daǵdarys jaǵdaıynda ishki naryqta defolttyq kompa­nııa­lardyń bar ekendigin umytpaý qajet. Qorjynnyń quny quldyrady degenshe salymshylardyń pozı­sııa­sy da qurdymǵa kete bastady de­ńiz, ıaǵnı retteýshi normalar oryn­dalmaı, qor daǵdarysqa boı aldyra bastaıdy. Eger salymshy qorjynnyń jaǵ­daı­ynan habardar bolyp otyrsa – kele­sheginen da habardar bolyp otyrady degen sóz. О́kinishke oraı, elimizdegi óz­ge qorlardyń qorjyny – qara já­shik sııaqty, ishinde ne bolyp jat­qanyn qumalaq salyp ta bilý qıyn. Qur sózge myna qubylyp tur­ǵan zamanda senýge bola ma? Osyndaı jaǵdaıda “Ular Úmit” zeınetaqy qorynyń ashyq saıasat us­ta­nyp otyrǵany qordyń ózin de, sa­lym­­­shylardy da adastyrmaǵanyn kór­­­setedi. Ashyq saıasat bar jerde adal­dyq da jaýapkershilik te bar. Osy arada 2012 jylǵa qaraı atal­mysh zeınetaqy qory strategııalary túrli tabystylyq pen quraldarǵa ba­ǵyttalǵan, qorjynnyń úsh túrin en­gizbek: agressıvti, konservatıvti jáne teńdestirilgen. Al tańdaýdy salym­shy­nyń ózi jasaıdy. Bul qarjy qu­ral­darynyń qalaı jumys isteıtindigi, qandaı kiris ákeletini jaıly qor óz salymshylaryna maqalalar arqyly baıandap, qordyń call-ortalyqtary ar­qyly túsiniktemeler berip otyrmaq. Qysqasy, qor óz salymshylary úshin qarjylyq keńesshiniń de qyzmetin atqaratyn bolady. Aınash ESALI, ALMATY.