Sanaly ǵumyryn óz halqynyń saýatyn ashyp, órkenıetti halyqpen terezesi teń bolýyn kózdeýge umtylǵan Ahmet Baıtursynulynyń qazaq ǵylymy men mádenıetine, ulttyq pedagogıka men oqý-aǵartý isine sińirgen eńbegi eren. Ol eldi tek oqý-bilimge shaqyryp qana qoıǵan joq, mekteptiń jaıyn, oqytýdyń qyr-syryn tikeleı ustazdyq qyzmet atqara júrip bir júıege túsirdi. О́ziniń oqý-aǵartýshylyq qyzmetinde oqytýdyń ádistemesin qalyptastyryp, is júzinde muǵalimderge jol siltedi. Onyń ǵylymı-pedagogıkalyq, dıdaktıkalyq tujyrymdary óziniń jeke is-tájirıbesine negizdelýimen qundy. Sondyqtan da Ahmet Baıtursynulyn «Ult ustazy» dep dáripteımiz.
Ult ustazynyń óz qolymen jazǵan ómirbaıanyna jáne ǵalymnyń ómir jolyn zerttep júrgen fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Almasbek Absadyqovtyń eńbekterine súıene otyryp, onyń ustazdyq etken jyldaryn kartaǵa túsirdik.
A.Baıtursynuly 1882-1884 jyldary ózi dúnıege kelgen Qostanaı oblysy Jangeldın aýdany Aqkól aýylynyń moldasynan saýatyn ashady. 1886-1891 jyldary 14 jasynda Torǵaıdaǵy orys-qazaq ýchılıshesinde oqıdy. 1891-1895 jyldary Orynbordaǵy tórtjyldyq muǵalimder mektebinde oqyp, ustazdyq qyzmetke joldama alady. 1895-1897 jyldary Aqtóbe gýbernııasy Bestamaq bolysyndaǵy qazaq mektebinde sabaq beredi.
1897-1898 jyldary Áýlıekóldegi 2 synyptyq mektepte ustazdyq etti. О́ziniń ómirlik jary Bádrısafamen (Aleksandra) osy jerde kezdesedi. Áýlıekóldegi jeti kóldiń biri Ahmet Baıtursynulynyń qurmetine «Muǵalim kóli» dep atalyp ketken. Osy kóldiń jaǵalaýynda Ahmet jumys istegen mektep ǵımaraty áli tur degen málimet bar.
1898-1902 jyldary Meńdiqara mektebinde ustazdyq etti. Qosymsha Qostanaı qalasyndaǵy eki synyptyq orys-qazaq mektebinde sabaq beredi. Osy Meńdiqara mektebi keıinnen pedagogıkalyq ýchılıshe bolyp, 1974 jyly Rýdnyı qalasyna kóshirildi.
1902-1904 jyldyń Omby qalasynda is júrgizýshi bolyp qyzmet etedi. 1904 jyldyń 21 qyrkúıeginde Batys-Sibir okrýginiń basshysynyń buıryǵymen Qarqaralydaǵy ýezdik orys-qazaq mektebine muǵalim ári basqarýshy bolyp qyzmetke aýysty. 1909 jyly A.Baıtursynuly saıası kózqarasy úshin Qarqaralydaǵy mektepte oqýshylarynyń kózinshe tutqynǵa alynyp, Semeıdegi túrmede 8 aı jatady da, 1910 jyldyń 21 aqpanynda Orynborǵa jer aýdarylady.
Ahmet Baıtursynulynyń osy pedagogıkalyq is-tájirıbesi nátıjesinde keıinnen qazaq balalaryn tıimdi oqytý máseleleri boıynsha «Oqý quraly», «Til qural», «Tiljumsar» t.b. eńbekteri jaryq kórdi. Keńes ókimeti ornaǵannan keıin Ahmet joǵary oqý oryndarynda, atap aıtsaq, Orynborda Qazaq halyq aǵartý ınstıtýtynda (keıin Qyzylordaǵa kóshirilgen), 1928-1929 jyldary Almatyda Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń professory bolyp ustazdyq etti. Qoryta aıtqanda, Ahmet Baıtursynulynyń ustazdyq qyzmeti saýat ashý ádistemesin ǵana emes, ana tilin oqytýdyń tolyq júıesin rettep berdi.
Janat QAJYǴALIEVA,
Nazarbaev zııatkerlik mektepteri DBBU «Bilim berý ortalyǵy» fılıalynyń aǵa menedjeri