Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda «Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda Almaty qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy» taqyrybynda jýrnalıster aldynda brıfıng ótkizdi.
Megapolıs basshysy eń aldymen eldegi asa mańyzdy saıası oqıǵa – referendýmǵa almatylyqtar da atsalysqanyn, Konstıtýsııaǵa ózgerister engizýdi turǵyndardyń 65,22%-y qoldap, 32,99%-y daýys berýge kelgenin málimdedi. Qala ákiminiń sózine sensek, jyl basyndaǵy keleńsiz jaǵdaılarǵa qaramastan, megapolıstiń bıylǵy damý kórsetkishi oń nátıje kórsetip otyr.
– Qala ekonomıkasynyń turaqty ósýi qamtamasyz etildi. Osy jyldyń 5 aıynyń qorytyndysy boıynsha qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkator 107,6%-ǵa deıin ósti. Jyl basynan beri 16,3 myń jumys orny qurylyp, 3,3 myń oryndyq 54 balabaqsha ashyldy, 45 km ınjenerlik jeli salyndy. Gazben júretin 300 avtobýs satyp alyndy, 145 myń aǵash otyrǵyzyldy. Bıyl qyrkúıek aıyna deıin Almaty aglomerasııasyn damytýdyń keshendi jospary ázirlenedi. Bul josparda megapolıs pen Almaty oblysy sınergııasynyń jobalary aıqyndalady. Qalada óńdeý ónerkásibi (+18,3%), qurylys (+21,8%), kólik (+18,4%), baılanys qyzmetteri (+8%) ekonomıkanyń ósý draıverlerine aınalyp keledi. Jyl basynan beri negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalar 20,9%-ǵa ósti. Qala ekonomıkasynyń negizgi salasy – saýda jyl basynan beri alǵash ret 1,7%-ǵa artyp, «oń aımaqqa» shyqty. Osy jyldyń 5 aıynda Almatydaǵy iskerlik belsendilik ındeksi 4 paıyzdyq tarmaqqa kóterilip, mamyr aıynyń sońynda 48,7%-dy qurady. Birinshi jarty jyldyqtyń qorytyndysy boıynsha 50%-dan astam deńgeımen oń aımaqqa shyǵý kútiledi, – dedi E.Dosaev.
Ákim Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qańtar oqıǵasy kezinde zardap shekken shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tólem tóleý jumystary tolyǵymen aıaqtalǵanyn jetkizdi. Bul baǵytta barlyǵy 14,5 mlrd teńgege 1 594 ótinim maquldanǵan. Shaǵyn jáne orta bıznes – qala ekonomıkasynyń negizgi qýaty. Onda eńbekke qabiletti halyqtyń 64%-y jumys isteıdi. Sondyqtan bıznesti qoldaýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. 2022 jyly bıýdjetten qosymsha 5 mlrd teńge bólinip, 46,9 mlrd teńgege deıin (23,8 mlrd – BJK, 8,8 mlrd – QZE, 1,1 mlrd – AО́K, 6,5 mlrd – Almaty bıznes, 6,7 mlrd – Almaty Bıznes-2025) ulǵaıtyldy. Búginde 16,5 mlrd teńgege shaǵyn jáne orta bıznestiń 219 jobasy qarjylandyrylǵan. Nátıjesinde, belsendi jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany bir jylda 19,5%-ǵa (195 myńnan) 233 myńǵa deıin ósken. Aıtalyq, bıyl 5 aıda jeke ınvestısııalar kólemi 22,1%-ǵa kóbeıgen. Shahar basshysy osy jyly eńbek ónimdiligi joǵary 2,8 myń turaqty jumys ornyn qura otyryp, 588 mlrd teńge somasyna 77 jeke jobany iske asyrý josparlanǵanyn málimdedi.
Sondaı-aq Almaty ákimi qaladaǵy azyq-túlik baǵasynyń ósý qarqynyn tómendetý maqsatynda keshendi is-sharalar qolǵa alynǵanyn atap ótti.
– Almatyda baǵanyń joǵary ósý qarqyny saqtalýda. Bıylǵy 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa 10,3%-dy qurady (QR – 10,5%). Inflıasııaǵa negizgi úles birinshi kezekte azyq-túlik baǵasynyń ósýi esebinen qalyptasty, ol 16,4%-dy qurap otyr (jyldyq esepteýde – 19,5%). Eń kóp óskeni – qant (2 ese, 560 teńgege deıin), pııaz (+90,2%, 156 teńgege deıin), nan (+18,3%, 95 teńgege deıin), sút (+18%, 328 teńgege deıin) baǵasy. Olardyń tutyný baǵasynyń ındeksindegi úlesi 2,2 paıyzdyq tarmaqty qurady. Degenmen jumyrtqa baǵasynyń tómendeýi (0,4%-ke, 460 teńgege deıin) jáne sıyr eti (0,9%-ke, 2 350 teńgege deıin), sary maı (5,6%-ke, 3 400 teńgege deıin), tuz baǵasynyń (6,5%-ke, 66 teńgege deıin) shamaly ósýi baıqalady. Jetkizý tizbeginiń buzylýy jáne teńge baǵamynyń turaqsyzdyǵyna baılanysty áli de joǵary ınflıasııalyq kútimder saqtalýda. Bekitilgen baǵamen satý úshin 6,5 myń tonna qant satyp alyndy. Basqa óńirlerden (Túrkistan, Almaty), sondaı-aq jaqyn (О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan) jáne alys shetelden (Iran, Pákistan) kókónis pen jemisti tikeleı jetkizý uıymdastyryldy. Nan baǵasyn turaqtandyrý úshin azyq-túlik korporasııasynyń qorlarynan astyq jetkizilýde (32 myń tonna). Qant baǵasynyń ósý yqtımaldylyǵy, bakaleıa ónimderi qorlarynyń azaıýy, Reseıge kókónis ónimderin jappaı eksporttaý táýekelderine baılanysty iri saýda jelilerine qant ákelýge jekelegen kvotalar bólý jáne bakaleıa men kókónis ónimderiniń eksportyn shekteý máseleleri pysyqtalyp jatyr, – dedi ákim.
Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty desek te, qaladaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 5,1%-dy qurap otyr. Jyl basynan beri 17,1 myń jumys orny qurylǵan bolsa, onyń 7,3 myńy – turaqty eńbek oryndary.
Halyq sanynyń eselep ósýine jáne jańa aýmaqtardyń qosylýyna baılanysty áleýmettik ınfraqurylymnyń tapshylyǵy aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzýda. Osy máselelerdi sheshý úshin qalada «basqarylatyn tapshylyq» orta merzimdi saıasaty iske asyrylady. Osylaısha, jańa memlekettik jáne jekemenshik bilim berý obektilerin salý esebinen oryn tapshylyǵy qysqarmaq.
– Jyl basynan beri 3 316 oryndyq 54 jekemenshik balabaqsha ashyldy, jyl sońyna deıin taǵy 1 460 oryndyq 17 balabaqsha, onyń ishinde 560 oryndyq 2 memlekettik balabaqsha ashylady. Bıyl orta bilim berý salasynda 13,8 myń orynǵa eseptelgen 18 obektini paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr, onyń ishinde 10 750 orynǵa 11 jańa mektep (onyń 5-eýi 7 500 oryndyq memlekettik mektepter jáne 3 250 oryndyq 6 jekemenshik mektep), 1 270 orynǵa 5 qosymsha qurylys, 1 800 oryndyq 2 ǵımaratty satyp alý josparlanǵan. Jyl sońyna deıin 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý 2,4%-ǵa (91%-dan 93,4%-ǵa deıin), mektepterdegi oqýshy oryndarynyń sany 5%-ǵa (279,1 myńnan 292,9 myń orynǵa deıin) ósedi, – deıdi E.Dosaev.
Emhanalarǵa túsetin júktemeni azaıtý jáne konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrý úshin jyl sońyna deıin Kemel jáne Mamyr shaǵyn aýdandaryndaǵy 2 otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııanyń qurylysy jáne №11 qalalyq emhanany kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalady. Sondaı-aq Saıaly, Qarasý jáne Nurshashqan shaǵyn aýdandarynda 3 otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııanyń qurylysy bastalyp, aldaǵy jyly aıaqtalmaq. Emhanalardy zamanaýı medısınalyq jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etýge 1,7 mlrd teńge bólingen. Sondaı-aq ana men bala ólimin azaıtý, qan aınalymy aýrýlaryn keshendi emdeý maqsatynda birqatar stasıonar qaıta jańǵyrtylmaq. Bul baǵytta asa tapshy mamandyqtar boıynsha 240 dárigerdi daıarlaý men 1000 medbıkeni oqytý isi qolǵa alynǵan.
Ekologııa men keptelis – mıllıondar toǵysqan megapolıs úshin bas aýyrtar basty taqyryp. Ákim turǵyndardyń jaıly ómir súrýi úshin bul baǵytta da úlken josparlar baryn alǵa tartty. Qaladaǵy birqatar dańǵyldy uzartý, jolaıryqtardyń qurylysyn aıaqtaý, jańa metro beketteriniń iske qosylýy keptelis máselesin sál de bolsa jeńildetpek. Jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy avtomobıl joldarynyń úlesin bıyl 86%-ǵa jetkizý kózdelgen.
Sonymen qatar elektrmen jabdyqtaý isin damytý, jańa park aımaqtaryn jetildirý, qurylys salýdyń jańa reglamentterin engizý, turǵyndardy sapaly sýmen qamtý qalany damytýdyń negizgi basymdyqtarynyń qatarynda ataldy. Elektrmen jabdyqtaý salasynda 400 myń turǵyndy qamtıtyn 2 qosalqy elektr stansasynyń qurylysy júrip jatyr. Bıyl «Almagúl» qosalqy stansasy, 2023 jyldyń shilde aıynda «Tuzdybastaý» qosalqy stansasy aıaqtalmaq. Sonymen qatar aǵymdaǵy jyly 138 km elektr jelileri jańǵyrtylady.
– Almatynyń jer bederine baılanysty nóser jaýyn kezinde qalany sý basyp jatady. Tekserý barysynda Almatyda turaqty sý basatyn 102 ýchaske anyqtaldy. Bıyl naýryz aıynda jaýyn-shashynnyń aılyq mólsheri 76 mm, norma kezinde 166,3 mm, maýsym aıynda 106 mm, norma kezinde 141,6 mm qurady. 2022 jyldyń sońyna deıin sý basatyn 56 ýchaske joıylyp, 12 kollektor qalpyna keltiriledi, 75 km aryq jelisi jańǵyrtylady. Júıeli shara retinde nóser kanalızasııasy (kollektor, kanaldar, sý toǵandary) biryńǵaı operator – Eco Almaty jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine beriledi. 2023-2024 jyldary 201 km aryq jelisin jańǵyrtý aıaqtalady, 100 km jańa aryq jelisi salynady, turaqty sý basatyn 46 ýchaske joıylady. Turaqty sý basýdy joıý úshin osy jyly jergilikti bıýdjet rezervinen 5,3 mlrd teńge bólindi, – dedi Almaty qalasynyń ákimi E.Dosaev.
Memleket basshysynyń tapsyrmalary sheńberinde qalany kógaldandyrý jáne abattandyrý boıynsha belsendi jumys júrip jatyr.
Bıyl qalada 4 jańa park aımaǵy iske qosylyp 4 skver abattandyryldy. «Jasyl Almaty» baǵdarlamasy boıynsha jyl sońyna deıin taǵy 360 myń aǵash otyrǵyzý josparlanǵan. Bul 3 jylda 1 mln aǵash otyrǵyzý josparyn oryndaýdy qamtamasyz etedi. E.Dosaev Almatyny damytýdyń negizgi basymdyqtaryn iske asyrý jónindegi jospar osy jyldyń 5 qyrkúıegine deıin bekitiletinin aıtty.