Kúndelik jazý isi barlyq aqynǵa tán qubylys emes. Jan sózin tek poezııaǵa ne prozaǵa ǵana aqtaratyn qalamgerler jeterlik. Pýshkın kúndeligi, Muqaǵalı kúndeligi degen uǵymdar bar. Al nebári bes-alty betti quraıtyn Tólegen Aıbergenov kúndeliginen derbes oılar men aqynnyń ishki dúnıesiniń arpalysyn kórýge bolady. Kemeńger Ábish tilimen sóılesek, aqyn «qysqa ǵumyrynda tek sol kórýge, ómirdi túısiný men túsinýge ǵana arnaǵan tárizdi. Ol osynsha az ǵumyrynyń ishinde ómirdiń pendeni qashan ajal aýzyna aparǵansha aıtpaıtyn, tanytpaıtyn syry men sıpattaryn qalaı túsinip, qalaı túısinip úlgergen! Onyń ómirdi bilýi, adamdy bilýi, tabıǵatty bilýi netken tereń!»
Iá, qaıbir qalamger bolsyn, eń aldymen, «adam janynyń ınjeneri». Eń birinshi, óz janynyń zerttep zerdeleýshisi.
Aqyn bop ómir keshirý ońaı deımisiń, qaraǵym,
Aýzynda bolý bul ózi syzdaǵan barlyq jaranyń.
Kókiregińe quıyp ap álemniń asqaq bar ánin,
Qosýdyń arpalysy bul –
toǵyspas joldar torabyn.
Aıbergenov shýmaǵynyń syry, arpalysqa toly ómiriniń kóleńkesi kúndelginen qylań beredi. Tipti basqa qyrynan kórinedi. Kúndeliginiń alǵashqy paraǵynda búı deıdi: «О́zgege qalaı kórinetinin bilmeımin, men úshin oılaný men qııalǵa berilý búkil ómirimniń bas qyzyǵyndaı sanalady. Osy az ómirim ishinde oılanyp ótkizgen ýaqyttarymdy óz mindetin atqaryp ótken, sanaly ótken, dańqty ótken ýaqyt dep esepteımin». Tólegen poezııasynyń aıshyqty tusy, anyq tusy – oıshyldyqqa malynǵan óren jyrlar. Máselen, ormanǵa sapar kezinde jazylǵan óleńin alyp kórelik.
Orman ishi kóz tunady jarysa ósken aǵashtan,
Biri alasa, biri bıik bári kókke talasqan.
...Men oılaımyn ormanda keı qısyq
ósse báıterek,
Qısyqty da túzý dep biz qabyldar ma ek,
qaıter ek.
Eger de sen týralyqty jeńsin deseń álemde,
О́zgelerdiń qısyqtyǵyn túzý turyp dálelde!
Mine, bul aqynnyń pálsapalyq tolǵamy, ár qubylysqa tek ózinshe baǵa berýi. Jalǵyzdyǵy atynan jalpaq ǵalamǵa syr shashyp, birdiń mıllıonǵa ún qatýy.
Kúndelikte qysqa ǵana túıinder, sana túkpirinen jalt etken aq almas oılar men shıyrshyq atqan baılamdar bar. Olar ár jerde shashylyp jatqan kúmis teńgeler ispetti. «Keshirimdilik – ómir kórgendiktiń belgisi. О́mir kórmegen adam eshqashan keshirimdi bola almaıdy». «Kóp adam ulylyqty, daryndy dattaýǵa qumar. О́ıtkeni olar ózderin de «dalaǵa tastaǵysy» kelmeıdi». «Keı adamdar senimen alǵash tanysarda «Qudaıdaı» qurmet tutyp keledi de, sen onymen búkpesiz ashyq eki-úsh saǵat sóıleskennen keıin baıyptylyqtan ózgermegenińe qaramaı, seni «alynǵan qamal» sııaqtandyrady da artyq syrlasýǵa zaýqy bolmaıdy. О́mirde mundaı adamdar bar. Ony bilimsizdigi úshin tek aıaý ǵana kerek».
Birde shaǵyrmaq oılardyń ishinde janǵa sonshalyq etene jaqyn, óz basyńnan keshirgendeı iz qaldyratyn sózder bar. Eshqashan muqalmas, maıyrylmas aq adal senim, adamǵa qulaı berilý bar. «Adamǵa sheksiz berilý, qaltqysyz mahabbat kúlki bolarlyq jeńildikke aparyp, adamdy, onyń uly tulǵasyn mazaq ta etedi», deıdi aqyn. Shynynda, keıde aq júregińdi qolǵa ustap ala barsań «qushaqtap turyp qabyrǵańdy sanaıtyn», ańqyldaq bolmysyńdy kelekege aınaldyrar kúıki pendeler kezigedi. Jalqynyń jalpy aldynda oǵash kórinýi, áýmeser, aýysh atanýy da lezde. О́zine uqsamaǵandy keshire almas órkókirek minezder, kók eshkini múıizdeıtin kóp eshki qaı ýaqyttyń da kógiljim sýretinde bar.
Kúndelikte sheteldik eki qalamgerdiń esimi kezigedi. Biri – danyshpan Baıron, biri – jazýshy Maksım Gorkıı. «Chaıld Garoldtyń sapar shegýi» dastanyndaǵy dáýirdiń kókeıkesti máselelerin sóz etken aqyn, dastandy túpnusqada erkin oqyp sýsyndaı almaǵanyna qapalanady. Maksım Gorkııdiń adam taǵdyryn oqyrman aldyna jaıyp tastap, zárli shyndyqty adal kóńilmen aqtara aıta alatynyna tánti bolady.
Aıbergenov kúndeligi – túısiný tereńine, seziný seleýine, ómir bulaǵyna toly. Aqyn túımedeı belgiden záýlim pikir túıedi, tamshydaı zattan tereń oı tabady. Sirá, talanttyń bir qyry kez kelgen dúnıeni ózinshe saralaı bilý bolsa kerek.