Temirjol salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq

Keshe Astanadaǵy «Redıson» qonaq úıinde Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe memleketterdiń, Iran, Fınlıandııa jáne Bolgarııanyń Temirjol kóligi keńesiniń 60-shy mereıtoılyq otyrysy bolyp ótti. Eki kúnge sozylǵan bul temirjolshylardyń halyqaralyq keńesine 18 memlekettiń temirjol kóligi salasynyń basshylary men mamandary qatysty. Mereıtoılyq otyrysqa Qazaq­stan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov qatysyp Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń halyqaralyq basqosýǵa qatysý­shylarǵa arnaǵan quttyqtaý hatyn oqydy. «Qazaqstanda TMD jáne Baltyq jaǵalaýy elderin biriktiretin Temirjol kóligi keńe­siniń mereıtoılyq 60-shy oty­rysynyń ótýi bizdiń ortaq temirjol keńistigimizdi damytýdaǵy aıtýly oqıǵa. Osy keńes jumysynyń arqasynda óńirdegi memleketter arasynda ıntegrasııalyq baılanysty damytý úshin qajetti irgetas qalandy. Biz Eýroodaq pen Azııa-Tynyq muhıty óńiriniń ortalyǵynda ornalasqandyqtan Batys pen Shyǵystyń jáne Eýropa men Azııanyń arasyndaǵy geoekonomıkalyq kópir bola otyryp, básekelestik basymdyqqa ıemiz. Jahandaný jaǵdaıynda kólik-logıstıkalyq keshen óńirdiń ekonomıkalyq ósýiniń jáne onyń álemdik kólik ınfraqurylymyna ıntegrasııalanýynyń draıveri bolýǵa tıis. Eýrazııalyq qurlyqqa baǵyttalǵan taýar aǵymy jáne bizdiń memleketimizdiń geogra­fııalyq ornalasýyn saraptaı kele, Qazaqstandy iri iskerlik jáne tranzıttik habqa aınaldyrý jóninde men strategııalyq bastama kótergen bolatynmyn. Búginde Qazaqstan Eýrazııalyq kólik keńistigin damytýǵa ólsheýsiz úles qosýda», dep atap kórsetilgen quttyqtaý hatta. Osydan keıin Temirjol kóligi keńesiniń 60-shy otyrysynda «Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezıdenti Asqar Mamın sóz aldy. Ol óz sózinde bul keńestiń Qazaqstanda ótkizip otyrǵan besinshi otyrysy ekendigin atap ótip, keńes jumysy qatysýshy memleketterdiń ekonomıkasynyń damýyna turaqtylyq ákelip qana qoımaı, temirjol kóligi salasynda tıimdi básekelestiktiń óristeýine yqpal etip otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Búginde «Qazaqstan temir joly» UK» AQ kapıtal jáne aınalym kólemi jaǵynan Qazaqstandaǵy jetekshi korpora­sııalardyń biri bolyp tabylady. Sonymen birge, álemdegi eń iri temirjol kompanııalarynyń alǵashqy ondyǵynyń quramyna kiredi. 2008 jyldan 2013 jyldar aralyǵynda kompanııanyń júk aınalymy 214,9 mıllıard tonna kılometrden 231,2 mıllıard tonna kılometrge, jolaýshylar tasymaly 10,6-dan 16,9 mıllıard jolaýshy-kılometrge ósti. Osy merzimde kompanııanyń tabysy 1,8 ese artty. Elbasy Qazaqstan halqyna arnaǵan kezekti Joldaýynda 2050 jyly elimizdiń álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń quramyna kirýi jóninde strategııalyq mindet qoıdy. Elimizdiń kólik-logıstıkalyq júıesin álemdik ozyq úlgidegi deńgeıge jetkizý, Qazaqstannyń ǵylymǵa negizdelgen ekonomıkasyn serpindi damytý 2050 jyly álemniń aldyńǵy qatarly 30 memleketiniń quramyna kirý jónindegi ulttyq maqsatqa jetý jolyndaǵy basymdyqtar bolyp tabylady. Qazaqstan temir­jolynda atqarylyp jatqan búgingi ekonomıkalyq ártaraptandyrý basymdyqtary kompanııanyń ja­handyq táýekelderge bergen strategııalyq jaýaby bolyp tabylady. Kompanııa halyq­aralyq kólik-logıstıkalyq kompanııalardyń úlgisine saı bıznes jobalaryn damytýda. Elbasynyń «Qazaqstan jańa Jibek joly» bastamasy sheń­berinde elimizdiń kólik-logıstıkalyq júıesin odan ári damytýda keshendi sharalar júzege asyrylýda. Bul rette Qazaqstan kólik-logıstıkasyn keshendi damytý, eldiń tranzıttik áleýetin arttyrý maqsatynda táýelsizdik jyldary ishinde orasan zor jumystar atqaryldy. Osy kezeńde elimizde myńdaǵan shaqyrym temirjol qurylysy paıdalanýǵa berildi. Ústimizdegi jyly jalpy uzyndyǵy 2,5 myń shaqyrymdy quraıtyn temirjol toraby iske qosylady. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ elimizdiń kólik-logıstıkalyq júıesin odan ári damytýdyń bas operatory bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty  kompanııa aldaǵy ýaqytta elimiz úshin mańyzdy da keshendi sharalardy is júzine asyratyn bolady. Temirjol kóligi keńesiniń Astanada ótken 60-shy mereı­toılyq otyrysyna tóraǵalyq etken «Reseı temir joly» AAQ prezıdenti Vladımır Iаkýnın keńestiń osy ýaqytqa deıin atqar­ǵan ıgilikti jumystaryn tilge tıek ete kelip, Qazaqstan jáne Reseı temirjol salasyndaǵy tıimdi yntymaqtastyq baılanystarǵa da toqtaldy. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy jáne Baltyq jaǵalaýy elderiniń Temirjol kóligi keńesi 1992 jyly 14 aqpanda qurylǵan bolatyn. Búginde keńes 11 memlekettiń temirjol ákimshiligin biriktiredi. Olar – Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı, Moldova, Tájikstan, Túrikmenstan, О́z­beks­­tan jáne Ýkraına. Al Grý­zııa, Latvııa, Bolgarııa jáne Fın­lıandııa memleketteri keńestiń assosıasııalanǵan múshesi bolsa, Lıtva jáne Estonııa memleketteri Keńes jumysyna jeke shart boıynsha qatysady. Sonymen birge, Iran Islam Respýblıkasynyń temir­joly baqylaýshy dárejesinde qatysady. Keńestiń basty maqsaty TMD memleketteri keńistigindegi temirjoldyń ıntegrasııalyq baılanysyn damytý bolyp tabylady. О́zi jumys istegen jyldar ishinde keńes tehnıkalyq quraldardy jáne kólik quramyn paıdalanýdy, júk jáne jolaýshylar tasymaldaýdyń halyqaralyq erejelerin saqtaýdy jáne uıym­dastyrýdy retteý jóninde 250-den astam kelisimder, erejeler, nusqaýlar men normatıvtik qujattar qabyldaǵan. Keńestiń osy jyldar ishindegi atqarǵan jumysynyń arqasynda TMD memleketteri keńistiginde temirjol júıesiniń tehnologııalyq birligin saqtaýǵa, ınfraqurylymdy damytý jáne temirjol tarıfi saıasatyn júrgizýde kelisimdi qamtamasyz etý múmkin boldy. «Reseı temir joly» AAQ prezıdenti Vladımır Iаkýnınniń aıtýy boıynsha, Reseı úshin TMD memleketteriniń ishinde Qazaqstan negizgi saýda áriptesi bolyp otyr. Búgingi kúni «Qazaqstan temir joly» UK» AQ men «Reseı temir joly» AAQ arasynda jolaýshylar jáne júk tasymaly osy keńes aıasynda belgilengen tártip boıynsha júzege asyrylady. 2013 jyly keńeske qarasty memleketter aıasynda 2 mıllıard 90 mıllıon tonnadan astam júk tasymaldanǵan. О́tken jyly konteıner aqyly júk tasymaldaý 26,7 mıllıon tonnany qurap, 2012 jylmen salystyrǵanda 1,2 paıyz artty. 2004 jyldyń I toqsanynda 486,63 mıllıon tonna júk tasymaldanǵan. Bul 2013 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 1,2 paıyzǵa tómen. Solaı bola tursa da Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı, Túrikmenstan, О́zbekstan respýblıkalarynda júk tasymaldaý ótken jyldarmen salystyrǵanda birshama artqan. 2013 jyly halyqaralyq jolaýshylar qatynasy boıynsha 48,9 mıllıon jolaýshy tasymaldanǵan, bul 2012 jylmen salystyrǵanda 95,6 paıyzdy quraıdy. Jalpy alǵanda, 2013 jyldyń jeltoqsanynan bastap 2014 jyl­dyń sáýir aralyǵynda temir­jol ákimshilikteriniń ókiletti ókildikteriniń, salalyq komıs­sııalardyń jumys jáne sarap­tamalyq toptardyń 60-qa jýyq májilisi ótkizilgen. Osy otyrys­tarda qoldanystaǵy erejelerge, normatıvtik jáne tehnıkalyq qujattarǵa birqatar ózgerister engizilgen. Osy ózgerister keńestiń 60-shy otyrysynyń qaraýyna usynyldy. Keńes tóraǵasy, «RTJ» AAQ prezıdenti Vladımır Iаkýnın biryńǵaı keńistiktegi barlyq temirjol salasy ákimshilikteriniń ózara túsinistikpen tıimdi jumys atqarýynyń nátıjesinde ortaq mindetterdi is júzine asyrýda birshama oń jetistikterge qol jetkizilgendigin atap kórsetti. Temirjol kóligi keńesiniń 60-shy otyrysynyń kún tártibi boıynsha oǵan qatysýshy 18 memlekettiń temirjol ákimshilikteriniń basshylary men sarapshylary munyń aldyndaǵy keńestiń 59-shy otyrysynda qabyldanǵan sheshimderdiń oryndalý qorytyn­dysyn talqylady. Onyń ishinde halyqaralyq baǵdarda jolaýshylar tasymaldaý júıesindegi 2013 jyldyń jáne 2014 jyldyń I toqsanynyń qorytyndysy shyǵaryldy. Keńeske qatysý­shylar TMD keńistiginde poıyzdar qozǵalysynyń kestesin jasaý, júk poıyzdaryn jasaq­taý josparlarynyń oryndalý nátıjelerimen tanysty. Oty­rys barysynda 2014-2015 jyldarǵa arnalǵan halyqaralyq konteınerlik júk tasymalynyń baǵdarlaryn jasaý, júk vagon­dary parkin basqarý men paıda­lanýdyń biryńǵaı júıesin jasaqtaý kelisimderin júzege asyrý máseleleri de jan-jaqty talqylandy. Sonymen birge, keńes otyrysy barysyndaǵy basqosýlarda 1996 jylǵy 18 qazanda TMD úkimeti basshylary otyrysynda qabyldanǵan sheshimderdi júzege asyrý, osyǵan baılanysty 2013 jyldan bastap TMD-ǵa múshe memleketterdiń temirjol kóligindegi Tarıf saıa­saty týraly tujyrymdamany júzege asyrý máseleleri de jan-jaqty talqylandy. Sonymen birge, Astana qalasynda ótken Temirjol kóligi keńesiniń otyrysynda halyqaralyq temirjol kóligi jumysyn jan-jaqty jetildirý, osy otyrysqa qatysqan memleketter aýmaǵynda jolaýshylar men júk poıyzdarynyń kedergisiz qozǵalysyn qamtamasyz etý máseleleri qaralyp, soǵan baılanysty tıisti sheshimder qabyldandy. Temir jol kóligi keńesiniń 60-shy mereıtoılyq otyrysy aıasynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń temirjol kóligin ınnovasııalyq-tehnologııalyq damytýdyń 2013-2018 jyldarǵa arnalǵan strate­gııalyq baǵdarlamasy», atty ǵy­lymı-praktıkalyq konferensııa ótkizildi. Temirjolshylardyń halyqaralyq otyrysy aıasynda keńeske qatysy bar memle­ketterdiń temirjol salasynyń basshylarynyń kezdesýleri ótki­zildi. Keńes otyrysynyń qory­tyndysynda Temirjol kóligi keńesi 60-shy otyrysynyń Hat­tamasyna qol qoıylyp, 61-shi otyrystyń ótkizý merzimi men orny belgilendi. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».

* Keńeske qatysýshylar lebizi

Mamýka BAHTADZE, Grýzııa Respýblıkasy temirjolynyń basshysy: О́zderińizge belgili, búgin Qazaqstanda Temirjol kóligi keńesiniń 60-shy mereıtoılyq tarıhı otyrysy ótip jatyr. Osy oraıda, aldymen men «Qazaqstan temir joly» kompanııasyna qonaqjaıly jyly qabyldaýlary úshin alǵys sezimimdi bildirgim keledi. Osy basqosýda biz negizinen TMD memleketteri keńistigindegi temirjol kóligi salasyn tıimdi paıdalanýdy jetildirý máselelerin qarastyrýdamyz. О́tken jyl bul oraıda qolaıly jyldardyń biri boldy. О́tken jyly atqarylǵan jumysty qorytyndylaı kelip, biz 2014-2015 jyldarda atqaratyn jumys aýqymyn josparlaımyz. Grýzııa temirjoly úshin Qazaqstan temirjoly strategııalyq áriptes bolyp sanalady. О́tken úsh jyl ishinde bizdiń temir jol kóligi salasy arasyndaǵy júk tasymalynyń aınalymy 12 mıllıon tonnadan asyp tústi. Qazir Grýzııa Túrkııaǵa shyǵatyn jańa temirjol jelisiniń qurylysyn salyp jatyr. Qazaqstan osy bir iri jobanyń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady. Bul iri jol toraby kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi. Sóıtip, biz Qytaı men Eýropany jalǵastyratyn jańa tranzıttik jelini iske qosamyz.