Kúndelikti kúıbeń tirshiliktiń sońyna túsken halyq keıde boıyn dert meńdegenin baıqamaı da qalady. Baıqaǵan kúnniń ózinde «áne qaralamyn, mine kórinemin» dep erinip júrip, syrqatyn eki ese asqyndyryp alyp jatatyny taǵy bar. Al asqynǵan aýrýdyń adamdy ábigerge salatyny, tipti keıde dert qatty jaýlaǵan jaǵdaıda kisi shyǵyny oryn alatyny belgili. Sol úshin de turǵyndar ýaqytty saǵyzsha sozbaı, ýaqtyly skrınıngtik tekserýlerden ótkeni lázim.
О́ńirde alǵashqy jarty jyldyń qorytyndysy boıynsha qansha adam skrınıngtik tekserýden ótti? Azamattardyń basym bóliginen qandaı aýrý túrleri anyqtaldy? Jalpy, skrınıngtik tekserýden ótýdiń paıdasy qandaı? Osy saýaldardy oblystyq densaýlyq basqarmasynyń basshysy Áset Qalıevke qoıǵan edik. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, burynǵyǵa qaraǵanda jambyldyq jurtshylyq skrınıngtik tekserýden ótýdiń mańyzy zor ekenin tereńirek túsine túskenge uqsaıdy. Sodan da bolsa kerek, óńir turǵyndarynyń belsendiligi artqan. Áıtse de, aýrýdyń keıbir túrine shaldyqqan azamattardyń qatary sıreıtinge uqsamaıdy.
«Ilgeride azamattar aýrýdy ábden asqyndyryp baryp qana dárigerlerdiń kómegine júginip jatatyn. Bul álbette durys emes. «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» degen sózdiń mánisin qazir halyq ta jaqsy túsine bastady desek, qatelese qoımaspyz. Qolda bar derekterge kóz júgirtsek, óńir turǵyndary densaýlyqqa basa nazar aýdara bastaǵanyn túsine túsemiz. Jalpy, skrınıngtik tekserý birneshe baǵyt boıynsha júrgiziletinin aıta ketken jón. Profılaktıkalyq tekserýden 0-18 jas aralyǵyndaǵy balalar men jasóspirimder ótýge tıis. О́ńir boıynsha 344 425 bala osy baǵyt boıynsha tekserýden ótýi qajet bolsa, búginge deıin olardyń 164 545-i qamtyldy. Naqty nátıjege zer salsaq, 14 822 balanyń túrli dertke shaldyqqany anyqtalǵanyn kóremiz. Olardyń barlyǵy da esepke alyndy. Tekserý nátıjesinen ańǵarǵanymyz, balalardyń basym kópshiliginiń kózinde aqaý bar eken. Sondaı-aq tirek-qımyl júıesindegi ártúrli ózgerister de sol sanatqa jatady. Búgingi tańda olardy ońaltý boıynsha naqty jumystar atqarylýda», deıdi basqarma basshysy jaǵdaıdy túsindirip.
Á.Qalıevtiń aıtýynsha, eresekter arasynda júrgiziletin skrınıngtik tekserýler birneshe baǵyt boıynsha uıymdastyrylyp keledi. Al óńir turǵyndarynyń basym kópshiligi júrek-qan tamyrlary aýrýyna jıi shaldyǵady.
«Eresekter arasyndaǵy skrınıngtik tekserý negizinen alty baǵyt boıynsha júrgiziledi. Olardyń qataryna júrek-qan tamyrlary aýrýlary, qant dıabeti, glaýkoma, jatyr moınynyń qaterli isigi, sút bezi, toq ishek jáne tik ishektiń qaterli isigin erte anyqtaý kiredi. Atalǵan baǵyttar boıynsha búginde naqty jumystar qolǵa alynǵan. Jalpy, óńir boıynsha osy jyly 201 864 turǵyn skrınıngtik tekserýden ótýi kerek. Alǵashqy alty aıdyń qorytyndysy boıynsha 141 264 azamat der kezinde tekserildi. Nátıjesinde, 13 253 azamattyń boıynda túrli dert bar ekeni anyqtaldy. Oblys turǵyndary negizinen júrek-qan tamyrlary, qant dıabeti, glaýkoma sekildi dertterge kóptep shaldyqqan. Ásirese azamattardyń júrek-qan tamyrlary aýrýyna jıi shaldyǵatyny belgili bolyp otyr. Arterııalyq qan qysymy joǵarylaǵandardyń qarasy basym. Atalǵan azamattardyń barlyǵy da esepke alyndy. Tekserý nátıjesinde sút bezi boıynsha 39 713 turǵynnyń 26 904-iniń jaǵdaıyn zerdeledik. Nátıjesinde, 4 752 azamattyń dertke shaldyqqany naqtylandy. Bul jerde atalǵan azamattardyń barlyǵy birdeı qaterli isikpen aýyryp otyr deýge kelmeıdi. Turǵyndardy der kezinde esepke alyp, jumystar júrgizgen lázim. Ony jaqsy túsinemiz. Erte qamdanǵan jaǵdaıda atalǵan aýrý qaterli isikke aýysqan kúnniń ózinde emdik sharalar jasap, jaǵdaıdy ońaltýǵa bolady. Al glaýkoma men qant dıabeti sekildi dertke shaldyqqan naýqastardyń sany az. Bizde jyldyń sońyna deıin ýaqyt bar. Skrınıngtik tekserýden ótýge tıis turǵyndardyń barlyǵyn jyldyń aıaǵyna deıin qamtıtyn bolamyz», deıdi basqarma basshysy.
Á.Qalıevtiń aıtýynsha, skrınıngtik tekserýden ótýdiń turǵyndar úshin mol paıdasy bar. Ýaqtyly tekserilgen jaǵdaıda adamdar qandaı syrqatqa tap bolǵandaryn der kezinde bilip, erterek emdeý sharalarymen qamtylmaq.
О́ńirde adam ólimi kóbinese júrek-qan tamyrlary aýrýlaryna shaldyqqan turǵyndar arasynda jıi ushyrasady. Sondaı-aq tynys alý júıeleri zaqymdanǵan, onkologııalyq dertke shaldyqqan, jol-kólik apatyna ushyraǵandardyń da ómirmen qosh aıtysýy jıilegen.
«О́ńir turǵyndary skrınıngtik tekserýdiń mańyzy óte zor ekenin tereńirek túsinse deımiz. Aýrýdy bastapqy kezeńde anyqtaǵannan eshkim utylmaıdy. Tıisinshe naýqas adamnyń emdelýine múmkindik mol bolsa, bizdiń mamandar da aıanyp qalmaq emes. Jurt aıtyp júrgendeı onkologııalyq aýrý saldarynan baqılyq bolǵandardyń basym bóligi úshinshi jáne tórtinshi satyǵa ótken azamattar arasynda tirkeledi. Sondyqtan da azamattar der kezinde tekserilip turǵany jón», deıdi Á.Qalıev.
Rasynda da qamdanǵan qarap qalmaıtynyn naqty túsinetin kez kelip jetti. Turǵyndardyń burynǵyǵa qaraǵanda belsendilik tanyta bastaǵany qýantady. Áıtse de, keıbir azamattardyń aýrýdy asqyndyryp alatyn jaǵdaılary az emes. Olar da der kezinde emdelýdiń paıdasy zor ekenin túsinse deısiń...
Jambyl oblysy