Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy elimizdiń jetekshi ǵylymı ortalyqtary, Qytaıdyń ǵylym akademııasy, Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıteti ǵalymdarymen birlesip, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligine qarasty «Qazsýshar» mekemesinde arnaıy keńes ótkizdi.
Ǵylymı-tehnologııalyq yntymaqtastyqty damyta otyryp, sý resýrsy salasyna ınnovasııalyq sheshimderdi engizý men ozyq tájirıbe almasýǵa baǵyttalǵan jıynda «DeepBas» ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamasyn qanatqaqty rejimde engizý máselesi talqylandy.
«DeepBas» (Deep Basin Spatiotemporal AI) jasandy ıntellekt negizindegi ıntegrasııalanǵan júıesi sý tapshylyǵyn boljaýǵa, tasqyn men qurǵaqshylyqtyń aldyn alýǵa jáne sý qoryn tıimdi bólýge múmkindik berýmen qatar sý sharýashylyǵyn basqarýdaǵy eski tásilden jańa sıfrlyq modelge kóshý joldaryn anyqtaıdy. UǴA ǵalymdary naqty derekter men jasandy ıntellekt kómegi arqyly eldegi sý aınalymyn modeldeıtin birtutas ıntellektýaldy platforma jasaýdy kózdep otyr. Sóıtip «DeepBas» baǵdarlamasy negizinde sý resýrsyn basqarýdyń otandyq JI júıesin jáne sý beıinindegi arnaıy JI agentin qurý jónindegi ǵylymı-tehnologııalyq kartasyn qalyptastyrǵysy keledi.
Osyǵan oraı «Jasandy ıntellekt negizindegi «DeepBas» sý resýrsyn basqarýdyń ıntegrasııalanǵan júıesi» ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamasyna arnalǵan tapsyrma ázirlenip jatyr. Kelesi kezeń júıe arhıtektýrasyn, ádisnamalyq tásilderdi, negizgi zertteý baǵyttaryn qamtıtyn tolyqqandy ǵylymı baǵdarlamaǵa baǵyttalady. Qanatqaqty jobany Ertis, Ile-Balqash jáne Shý-Talas basseınderinde júrgizý kózdelip otyr.
«Keıingi ýaqytta elimizde sý resýrsyn tıimdi qoldaný men únemdeý memlekettik deńgeıdegi mańyzdy máselege aınaldy. Bul Memleket basshysy men Úkimettiń sý jónindegi tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda jańa tehnologııalardyń kómegimen, ǵalymdardyń qatysýymen sý qoryn paıdalanýdyń, boljaýdyń utymdy tájirıbelerin qoldaný ýaqyt talabynan týyndap otyr. Anyǵynda sýdy áli kúnge fragmentti túrde basqaryp kelemiz. Mysaly, Tıan-Shan óńirindegi muzdyqtardyń erýi 2050 jylǵa qaraı sý resýrsy edáýir bóliginiń azaıyp ketý qaýpin týǵyzyp otyr. Jerústi sýynyń 44,3 paıyzdan astamy transshekaralyq sıpatqa ıe bolýy kórshi memleketterge táýeldilikti kúsheıtedi. Sýdyń 42 paıyzy ǵana tutynýshyǵa jetip, qalǵan bóligi tasymaldaý barysynda túrli sebeppen sińip ketedi. Qazirgi tańda elimizdegi sý júıesi birqatar kúrdeli jaıtpen betpe-bet kelip otyr, ıaǵnı 13 myń shaqyrymnan astam sýarý arnalary tolyq esepke alý men sıfrlyq baqylaýdan tys qalǵan. Naqty sý balansynyń bolmaýyna baılanysty shyǵyn men aıyppul 80 paıyzdan asady. Qoldanystaǵy basqarý júıesi derekterdiń bytyrańqylyǵy, reaktıvti tásilmen sıpattalýy bul daǵdarystyq jaǵdaıdy tıimdi boljaýǵa, aldyn alýǵa múmkindik bermeı otyr», deıdi UǴA prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev.
Búginde esepke alýdy keńeıtý, jekelegen kanaldardy sıfrlandyrý nemese jekelegen gıdrotehnıkalyq qurylysty jańǵyrtý jetkiliksiz bolyp otyrǵandyqtan, sý resýrsyn basqarýdyń biryńǵaı ǵylymı-tehnologııalyq arhıtektýrasyn UǴA ǵalymdary iske asyrýdy qolǵa aldy. Dál osy maqsatta «DeepBas» – keńistiktik-ýaqyttyq jasandy ıntellektige, sıfrlyq egizderge, úzdiksiz monıtorıngke, ssenarıılik taldaýǵa negizdelgen sý resýrsyn basqarýdyń ıntegrasııalanǵan júıesin engizý qarastyrylyp otyr.
UǴA basshysynyń aıtýynsha, akademııa ǵalymdary, eń aldymen, tabıǵı resýrs pen sýdy basqarýdyń jańa býyn sheshimderi qalyptasqan ozyq tájirıbesin júıeli túrde zerttep, Qytaıdyń ǵylym akademııasymen seriktestik ornatty. Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıtetimen Keńistiktik-ýaqyttyq jasandy ıntellekt jáne turaqty damý halyqaralyq birlesken zerthanasyn damytý, sondaı-aq «i-Tudou» sııaqty joǵary tehnologııalyq kompanııalarymen birlesip jumys isteýdi qolǵa alyp jatyr. «DeepBas» jobasy – sý resýrsyn basqarýdyń otandyq zııatkerlik júıesiniń negizi retinde monıtorıng jasap, sý tasqynyn, qurǵaqshylyqty, sý shyǵynyn boljamdy modeldeı alady. Vedomstvoaralyq derekter almasa otyryp, gıdrologııalyq, gıdrogeologııalyq, meteorologııalyq, spýtnıktik jáne paıdalaný aqparattaryn ıntegrasııalaýǵa, halyqaralyq tájirıbe jáne «water AI» salasyndaǵy ozyq arhıtektýralyq sheshimderdi ǵylymı beıimdeý múmkindigine jol ashady. Birlesken zertteýler, bilim transferti jáne mamandar daıarlaýǵa múmkindik beredi.
Joba jerústi jáne jer-asty sýyna klımattyq jáne gıdrologııalyq baqylaýlar júrgizip, jer resýrsy men ınfraqurylym sıpattamalary jónindegi derekterdi biryńǵaı júıege biriktiredi. Sonyń negizinde modelder, boljaý quraldary men basqarý sheshimderin qoldaý tetikteri qalyptasady. Jasandy ıntellekt bilimdi ıntegrasııalaý men taldaýdy kúsheıtýdiń negizgi quraly retinde qarastyrylady.
Halyqaralyq akademııalyq yntymaqtastyqty damyta otyryp, jasandy ıntellekt, sıfrlyq tehnologııalar jáne jańa býyn mamandaryn daıarlaý salasyndaǵy zamanaýı bilim berý bastamalaryn ilgeriletýde Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti men Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıteti birlesip qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyryp keledi. Osy maqsatta jaqynda Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıtetimen (ZJTU) birlesken bilim baǵdarlamasy aıasynda oqyǵan stýdentterge sertıfıkat tabystaldy.
Ulttyq ǵylym akademııasy qazirgi kezde Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıteti, QHR joǵary tehnologııalyq kompanııalar tobymen birlesip ashylǵan «Qazaqstan – Qytaı ǵylym jáne tehnologııany transferleý ortalyǵy», «Keńistiktik-ýaqyttyq jasandy ıntellekt jáne turaqty damý jónindegi halyqaralyq birlesken zerthanasy», Qytaı agrarlyq ýnıversıteti men «Dayu Irrigation Group» kompanııasymen birlesip qurylǵan «Qurǵaq aımaqtarda sýdy tıimdi paıdalaný boıynsha Qazaqstan – Qytaı halyqaralyq zerthanasy», Lanjoý ýnıversıtetimen birlesip ashylǵan «Aqyldy aýyl sharýashylyǵy, sondaı-aq «Eavision» kompanııasymen birlesken Qazaqstan – Qytaı aýylsharýashylyq drondaryn basqarý boıynsha zertteýler men oqytý ortalyǵy aıasynda jasandy ıntellekt jáne geoaqparattyq júıeler tehnologııalaryn qoldaný arqyly sý resýrstaryna monıtorıng jasaý, tabıǵı apattardyń aldyn alý, aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý, «aqyldy eginshilik» tehnologııalaryn engizý baǵytyndaǵy jobalardy iske asyra bastady.
ALMATY