Elimizdiń áskerı áleýeti men aıbynyn aıshyqtaǵan parad

Keshe Memleket basshysy, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy N.Á. Nazarbaev Otan qorǵaýshy kúnine arnalǵan áskerı paradqa qatysty.     Paradty «Dańq», «Aıbyn» orden­deriniń ıegeri, Qazaqstan Respýb­lıkasy Qarýly Kúshteri Qurlyq ás­kerleriniń bas qolbas­shysy, general-leıtenant Murat Maıkeev basqardy. Qalyptasqan dástúr boıynsha Memlekettik týdy alańǵa Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyz­metiniń tý toby ákeldi. Tý ustaý­shy – serjant Aqjolbek Erbol­uly. Onyń assıstentteri aǵaıyn­dy Evgenıı jáne Aleksandr Bekbo­synovtar boldy. Olar – Sho­qan Ýálıhanov atyndaǵy Kadet kor­pý­sy­nyń túlekteri. Tý tobyna «Jaýyngerlik erligi úshin» meda­liniń ıegeri, podpolkovnık Baýyr­jan Tańatarov jetekshilik etti. Bul kezde alańda Qorǵanys mı­nıs­trliginiń, Ishki ister mı­nıs­tr­liginiń, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń jáne Qazaqstan Res­pýblıkasy Memlekettik kúzet qyzmetiniń sherý shepteri tolyq daıarlyqta turǵan bolatyn. Al áskerı sherýge qatysatyn meha­nıkalandyrylǵan lek qozǵalý úshin bastapqy shepke ornalasty. Sonymen qatar, áýe aılaqtarynda avıasııa ushýǵa ázir turdy. Osylaısha, sherý alańǵa Qorǵanys mınıstri Serik Ahmetovtiń ke­lýi­men bastaldy. Táýelsizdigimizdiń tarıhynda Qazaqstan áskeri qalyptasý men damýdyń kúrdeli jolynan ótti. Bul jyldary Qazaqstan Qa­rýly Kúshteriniń jańa kel­beti qalyptasty. Joǵary kási­bı, utqyr, zamanaýı qarý-jaraq­pen jáne tehnıkamen jaraqtan­dy­rylǵan ásker quryldy. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstı­tý­sııasyna sáıkes, el Prezıdenti Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy bolyp tabylady. Ár azamat Otan qorǵaýshy sanatyna qosylǵanda, Qazaqstan halqyna jáne onyń Prezıdentine adal bolýǵa ant beredi. Búginde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasa­tynyń arqasynda Qazaqstan beı­bit­shilik pen kelisimniń, birlik pen turaq­tylyqtyń besigine aınaldy. Qarýly Kúshterimiz qasıetti Otanymyzdy, el táýelsizdiginiń teńdessiz jetistikterin senimmen qorǵaýǵa tolyǵymen qabiletti. 2012 jyly Nursultan Na­zar­baev Otan qorǵaýshy kúni týraly Jarlyqqa qol qoıyp, oǵan memlekettik mereke dárejesinde mártebe bergennen keıin bizdiń Armııamyzdyń eldiń qaýipsizdigi men onyń azamattarynyń tynysh­tyǵyn qamtamasyz etýdegi rólin atap ótken bolatyn. Qarýly Kúshter qatarynda qyz­met etý – shyn máninde zor aby­roı. Jyl ótken saıyn ómir jolyn Otan qorǵaýǵa arnaǵan jas­tar sany artyp keledi. Qazirgi zamanǵy qaýip-qaterlerdi eskere otyryp, jaýyngerlik daıarlyqtyń qarqyndylyǵy edáýir artty. Áskerlerimiz oqý-jattyǵýlaryn urys qımyldaryna barynsha ja­qyn jaǵdaılarda, kúndiz-túni, kez kelgen aýa raıynda ótki­zip júr. Elbasynyń tikeleı qam­qor­lyǵymen Qarýly Kúshterdi múmkinshilikteri mol qarý-jaraqpen jáne áskerı tehnıkanyń jańa úlgilerimen josparly túrde qamtamasyz etý júrgizilip jatyr. Bul rette elimizdiń Qarýly Kúshteriniń qalyptasý kezeńin árdaıym Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń esimimen baılanys­tyrý kerek. Keshegi áskerı sherýge qatys­qan Prezıdent óz sózinde de osy­ny taǵy bir aıǵaqtaı tús­ti. Nur­sultan Nazarbaev sherýde Otan qorǵaýshylardy jáne bar­­sha qazaqstandyqtardy pat­rıo­tızm, erlik, jaýyngerlik dańq mere­ke­si­men quttyqtaı kele, bylaı dedi: – Táýelsizdik jyldary mem­le­ketimiz kásibı armııa qalyptas­tyr­dy, el múddesine tolyq saı keletin Áskerı doktrına qabyldady. Biz­diń qasıetti topyraǵymyz áýede de, jerde de jáne sýda da qorǵanys aıasynda. Biz barlyq kórshiles eldermen dostyq qarym-qatynastamyz. Qazirgi ýaqytta armııa árdaıym saqadaı-saı bolýǵa tıis. Bul – áskerı qyzmetshiler aldyna memleket qoıyp otyrǵan mindet. Memleket basshysy budan ári ótken jyly qabyldanǵan «Qa­zaq­stan-2050» Strategııasy boıynsha elimiz qaryshty damyp kele jatqanyn atap ótti. – Bizdiń turaqty ekonomıka­myz, birtutas qoǵamymyz, daıyn­dyqtan ótken qýatty armııamyz bar. Biz jańa Qazaqstan rýhyna, prog­ress jáne jasampaz bolashaq qalyptastyrý rýhyna adalmyz. Bul – elimizdi álemdegi eń damy­ǵan 30 memlekettiń qatarynan kó­rý­di armandaıtyn barsha qazaq­stan­dyqtardyń maqsaty. Búkil óńirlerimiz, qalalarymyz, aýdandarymyz ben aýyldarymyz bir qarqynmen damyp keledi. Bizdiń basty baılyǵymyz – tatýlyq pen kelisim. Eldiń árbir azamatynyń boryshy – halqymyzdyń birligin saqtap, ony qorǵaý, – dedi Nur­sul­tan Nazarbaev. Sondaı-aq, Qazaqstan Pre­zıdenti áskerı qyzmetshiler úshin memleket tarapynan barlyq jaǵ­daı jasalǵanyn aıtty. – Armııa zamanaýı qarý-ja­raq­pen jabdyqtalýda, jattyǵýlar turaqty ótkizilip turady, sarbazdar men ofıserlerdi áleýmettik qol­daýmen qamtamasyz etip kele­miz. Barlyq jerde áskerı qala­shyq­tar abattandyrylyp, jańa baspana, sport keshenderi salynyp jatyr. Bul – eldiń armııamyzǵa degen qamqorlyǵy. Qazaqstannyń Qarýly Kúshteri, Ulttyq qaýip­sizdik, ishki ister organdary, Mem­­lekettik kúzet qyzmeti, Ult­tyq ulan, Tótenshe jaǵdaılar mınıs­tr­ligi – bári aldaryna qoıylǵan mindetterin laıyqty oryndaýda, – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev kele­si jyly elimiz Uly Otan soǵy­syndaǵy Jeńistiń 70 jyldyǵyn keńinen atap ótetinin eske saldy. – Árbir ardagerge kóńil bólip, qoldaý kórsetý kerek. Adamzat ta­rıhyndaǵy eń qanquıly so­ǵysta jeńiske jetken erler rýhyn biz árdaıym qaster tutamyz. Biz HHI ǵasyrda beıbitshilikke baǵyttalǵan jahandyq aýqymdaǵy bastamalar kóterip, júzege asyrýdamyz. Qazaqstan – ıadrolyq qarýǵa qarsy jalpyǵa ortaq dúnıejúzilik qozǵalystyń lokomotıvi, muny búkil álem joǵary baǵalap otyr, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sonymen qatar, Memleket basshysy sózin Otan qorǵaýshylarǵa arnady. – О́z qasterli boryshtaryńyzdy aby­roımen atqaryńyzdar. Siz­derdiń basty mindetterińiz – týǵan jer­diń tynyshtyǵyn kúzetý, táýelsizdigimizdi aıanbaı qorǵaý. Siz­der qazaqstandyqtardyń bar­lyq býyny úshin ar-namystyń, jaý­apkershiliktiń, patrıotızmniń úlgisi bolýǵa tıissizder. Búgingi parad – armııamyzdyń qýatyn, bıik jaýyngerlik rýhyn jáne daıyn­dyǵyn kórsetýdiń taǵy bir múm­kin­digi, – dedi Nursultan Nazar­baev. Prezıdent sózinen keıin Parad qolbasshysy saltanatty sherýdi bastaýǵa buıryq berdi. Paradty Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, armııa generaly Sa­ǵa­dat Nurmaǵambetov atyndaǵy «Jas ulan» respýblıkalyq mek­te­­bi­niń barabanshylar rotasy ashty. 1999 jylǵy 4 qarashada mek­teptiń ashylý rásimi osy arnaıy oqý ornyn ashý ıdeıasyn usynǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken bolatyn. Sol jyly mektepke ómiri men eńbegi jas Otan qor­ǵaý­shylar úshin úlgi bolyp tabylatyn armııa generaly Saǵadat Nur­maǵambetovtiń esimi berildi. Mektep 2002 jyldan bastap 500-den astam túlekti túletti. Olardyń negizgi bóligi búginde óz ómirlerin Otanǵa qyzmet etýge arnap júr. Barabanshylardyń sapynda 10-synyp ulandary kele jatty. Olar – Qazaqstannyń barlyq óńirleriniń ókilderi, oqý jáne sport ozattary. Olardyń ishinde Nurtas Qadyrov, Aqtóre Estaev, Sergeı Karpın, Nurlybek Nurtash syndy úzdikterdiń bolǵanyn da atap ótken jón. Barabanshylardyń paradtyq eseptobyn «Jas ulan» respýb­lı­kalyq mektebiniń bastyǵy, «Jaýyn­gerlik erligi úshin» medali­niń ıegeri, Qazaqstan Respýb­lı­kasy bilim berý isiniń qurmetti qyz­metkeri polkovnık Marat Botın bastap keldi. Alańǵa budan ári elimizdiń Qor­ǵanys mınıstrliginiń ofıserleri shyqty. Ofıserler – sarbazdar taǵ­dy­ry senip tapsyrylatyn armııanyń aby­roıy. Olardyń kásibıligi men jeke qadir-qasıetterinen kóp jaǵdaıda urys-maıdan jatty­ǵý­larynyń oryndalý nátıjeleri kórinedi. Bul sapta turǵan ás­kerıler arasynda Qorǵanys mınıstrligi men Bas shtabtyń úzdik ofıserleri – polkovnık Qaırat Boztaev, podpolkovnık Aslan Túrkeev, maıor Qazbek Áıtenov boldy. Sherýdiń alǵy qataryn «Qyzyl Juldyz» jáne II dárejeli «Dańq» ordenderiniń ıegeri, general-maıor Múslim Daıyrov bas­tap ótti. Budan ary ortalyq minberdiń aldynan Qurlyq áskerleri ofı­serleriniń paradtyq eseptoby saltanatty sherýmen ótti. Qurlyq áskerleri – armııa­myz­dyń ekpindi kúshi. Qarýly Kúshterdiń bul túri – Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy eń mańyzdy jáne sany jaǵynan kóp ás­ker bolyp tabylady. Qurlyq ásker­leriniń quramyna motoat­qysh­tar, tank, desantty-shabýyl­daý­shy jáne artıllerııalyq bólim­der, son­daı-aq, teńiz jaıaý ásker­leri men materıaldyq-tehnı­kalyq qam­tamasyz etý brıgada­lary kiredi. Sapty Qurlyq ásker­leri jaýyngerlik daıarlyq basqar­masynyń bastyǵy general-maıor Sábıt Qudaıbergenov bastap keldi. Bulardan keıin sherý kezegin Áýe qorǵanysy kúshteri jalǵastyrdy. Áýe qorǵanysy kúshteriniń negizgi mindeti – Otanymyzdyń áýe keńistigin qorǵaýdy qamtamasyz etý, memlekettik jáne áskerı nysandardy áýede qorǵaý, basqa da áskerı qurylymdarǵa avıasııalyq qoldaý kórsetý. Búginde áskerı qorǵanys kúshteri zamanaýı qarý-jaraqtarmen jáne kásibı mamandarmen qamtamasyz etilgen. Sol arqyly olar ózderiniń joǵary sheber­likterin tájirıbe júzinde jáne túrli oqý-jattyǵýlar kezeń­derinde dáleldep keledi. Sherý kezinde bul quramdy Áýe qorǵanysy áskerleriniń qolbas­shysy general-maıor Nurjan Muqanov bastap júrdi. Sherý kezegin Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Qarýly Kúshteri Ás­kerı-teńiz kúshteriniń paradtyq eseptoby jalǵastyrdy. Áskerı-teńiz kúshteriniń jeke quramy qoıylǵan mindetterdi tabysty oryndap, elimizdiń teńiz shebinde senimdi kúzette tur. Qysqa mer­zim ishinde kadrlardy daıyndaý júıesi qalyptasqanyn, elimiz­diń áskerı-ónerkásip kesheni jaýyn­gerlik kemeler qurylysyn jolǵa qoıǵanyn da atap ótken abzal. Sondaı-aq, keshe Oral qala­synda otandyq «Saryarqa» zymy­randyq-artıllerııalyq ke­mesi sýǵa túsirilgeni de sherý bary­synda aıtyldy. Paradtyq esep­topty II dárejeli «Dańq» ordeniniń ıegeri, Áskerı-teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy, kontr-admıral Jandarbek Janzaqov bastap keldi. Kelesi kezekte alańǵa Qur­lyq áskerleri áskerı ınstıtý­ty rotasynyń kýrsanttary shyq­ty. Bul ınstıtýt 40 jyldan as­tam ýaqyt tank áskerleri men moto­atqyshtar úshin mamandar daıyn­dap keledi. Al Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Qarýly Kúshteri qurylǵan sátten beri áskerı desanttyq-batyl áreket etý, taý-mer­genderi, barlaý bólimsheleri úshin ofıserler daıyndaýda. Instıtýttyń irgesi qalanǵannan beri munda 16 myńnan astam ofıser daıyndaldy, olardyń 54-i general shenin alǵan. Atalǵan áskerı oqý ornynyń túlekteri Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń negizgi ofıserlik quramy bolyp sanalady. Sherýdiń bul kezegin II dárejeli «Dańq» jáne «Qurmet» ordenderiniń ıegeri, ınstıtýt basshysy, general-maıor Nıkolaı Kýatov bastady. Paradty Radıoelektronıka já­ne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýtynyń kýrsanttary jal­ǵastyrdy. Bul ınstıtýt – Qazaqstan Respýblıkasy men Ortalyq Azııa óńirindegi áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerlerin, baılanys jáne avtomattandyrylǵan bas­qarý júıesi mamandaryn daıyndaıtyn birden-bir oqý orny. Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýty joǵary zııatkerlik jáne joǵary tehnologııalyq júıelerdi basqarýǵa qabiletti joǵary bilikti ofıser-ınjenerler daıyndaıdy. Paradtyq eseptopty ınstıtýt bastyǵy polkovnık Qaırat Sadyqov bastap ótti. Elbasy jaıǵasqan ortalyq minberdiń aldynan eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Tal­ǵat Bıgeldınov atyndaǵy áýe qor­ǵa­nysy kúshteri áskerı ınstı­tý­tynyń úzdik kýrsanttary da júrip ótti. Bul shepti II dárejeli «Aıbyn» ordeniniń ıegeri, ınstıtýt basshysy, polkovnık Narıman Mýsın bastap shyqty. Budan ary qazaq halqynyń dańqty qyzdary Álııa Moldaǵulova men Mánshúk Mámetovanyń qahar­mandyq dástúrlerin búgingi kúni olardyń izbasarlary abyroı­men jalǵastyryp júrgen áske­rı qyzmetshi áıelderdiń parad­tyq eseptoby ótti. Áskerı qyz­metshi áıelder psıholog, medı­sı­nalyq qyzmetker, mergender, baılanysshylar men basqa da mamandyqtardy jetik meńgergen. Paradtyq eseptopty osyǵan deıin úsh márte áskerı sherýge qatysqan aǵa leıtenant Maral Ilaeva bas­tady. Odan ári alańǵa Qarýly Kúshter Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń rezervi – Aeroutqyr áskerleri shyqty. Desantshylar únemi jaýyngerlik ázirlikte turady. Olar ulttyq múddeni kózdeıtin kez kelgen tapsyrmany oryndaýǵa qashanda daıyn. Bul shepti II dárejeli «Aıbyn» ordeniniń ıegeri general-maıor Dáýlet Ospa­nov bastap shyqty. Paradty teńiz jaıaý áskerleri gvardııalyq brıgadasynyń rotasy jalǵastyrdy. Bul brıgada elimiz úshin mańyzdy Kaspıı mańy óńiriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmalardy oryndaıdy. Teńiz jaıaý áskerleriniń urany – «Biz qaıda bolsaq, jeńis sonda!». Muny jaýyngerler kóptegen oqý-jattyǵýlarda, onyń ishinde ha­lyqaralyq deńgeıdegi oqý-jat­tyǵýlarda únemi dáleldep kele­di. Paradtyq eseptopty «Ba­tys» óńirlik qolbasshylyǵy ásker­leriniń qolbasshysy, polkovnık Murat Nuǵymanov bastap keldi. Budan ári alańǵa shyqqan elimizge «Qazbrıg» ataýymen tanymal 38-shi desanttyq-shabýyl brıgadasy bitimgershilik rotasy quramasyn brıgada komandıri II dárejeli «Aıbyn» ordeniniń ıegeri, podpolkovnık Shaıh-Hasan Jazyqbaev bastady. Odan soń alańnan jaýyngerlik amýnısııa taǵynǵan arnaıy ope­rasııalyq kúshterdiń bólimsheleri ótti. Tájirıbe kórsetkendeı, qa­­­zirgi zamanǵy qarýly qaq­ty­ǵys­tarda basty róldi quramy jaǵy­nan shaǵyn, alaıda utqyr jáne ońtaıly bólimsheler atqa­ra­dy. Operasııalardyń tabysty ótýi olardyń merzimdi jáne taban­dy is-áreketterine baılanys­ty. Paradtyq eseptopty jasaq ko­mandıri, polkovnık Ravıl Jan­uzaqov bastap ótti. Budan keıin Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń áskerı polısııasy sap túzedi. Bul shepti Áskerı polısııa Bas bas­qar­masynyń basshysy, II dárejeli «Aıbyn» ordeni ıegeri, ádilet pol­kovnıgi Tımýr Dandybaev bas­tady. Saltanatty sherýge Ulttyq qaýipsizdik komıteti Shekara qyz­metiniń paradtyq eseptoby da shyqty. Oǵan Ulttyq qaýip­sizdik komıteti Shekara qyzme­tiniń atynan Shekara qyzmeti akade­mııasynyń jeke quramy qatysty. Akademııa óziniń 83 jyldyq tarıhynda 10 myńnan astam ofıserdi daıyndap shyǵardy, olardyń ishinde 44 ofıser Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy. Paradtyq sapty Akademııa bastyǵy, polkovnık Pavel Polıvanov bastap keldi. Sherýdi Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Ulttyq gvardııasy áskerı qyzmetshileri jalǵastyrdy. Bul sheptiń basynda Ulttyq gvar­dııanyń Urysqa daıyndyq bas basqarmasynyń bastyǵy, podpolkovnık Ilııas Saǵyndyqov boldy. Minber aldynan Tótenshe jaǵ­daılar mınıstrliginiń bólimsheleri sap túzep ótti. Paradtyq sapta Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy Uzynaǵash azamattyq qorǵanys polkiniń áskerı qyzmetshileri bolatyn. Polktiń 40 jyldyq jaýyngerlik joly bar. Tek sońǵy úsh jylda polk 20 qutqarý operasııasyna qatysyp, 500 adamdy qutqardy, 7 myńnan astam adamdy qaýipsiz aýmaqqa kóshirdi. Azamattyq qorǵanys polki zardap shekken turǵyndar úshin syıymdylyǵy 2 myń adamdyq lager qura alady, táýligine 1,5 myń shaqyrymǵa deıin jol júrip, 400 tonnaǵa deıin gýmanıtarlyq júkti jetkizedi. Paradtyq sapty Azamattyq qorǵanys bólimderiniń basqarma bastyǵy, polkovnık Murat Tileýberdınov bastap ótti. Jaıaý áskerı sherýdi Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kú­zet qyzmetiniń rota kolonnasy aıaqtady. Bul shepti batalon ko­mandıri, podpolkovnık Káribaı Jumaǵulov bastady. Sherýdi Qarýly Kúshterdiń qarý-jaraq jáne áskerı teh­nı­kasynan qurylǵan mehanı­ka­lan­dyrylǵan qatary jalǵas­tyr­dy. Shynymen de, armııany jań­ǵyrtýda otandyq qor­ǵa­­nys-ónerkásiptik kesheni erekshe oryn alady. Búginde «Qazaq­stan Injınırıng» ulttyq kom­pa­nııasynyń zaýyttary men basqa da kásiporyndarda qoldaǵy áskerı tehnıkany jańǵyrtý júr­gi­zilýde. Jańa úlgidegi qarý-jaraq­tar, oq-dáriler men arnaıy jab­dyqtar shyǵarý jolǵa qoıylǵan. Mehanıkalandyrylǵan lektiń aldynda jol talǵamaıtyn «Lend Rover» avtokólikteri Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń úsh túri – Qurlyq áskerleriniń, Áýe qorǵanysy kúshteriniń jáne Áskerı-teńiz kúshteriniń týlarymen júrip ótti. Ony Qurlyq áskerleri Qarý-jaraq shtabynyń bastyǵy, polkovnık Asylbek Satybaldınov bastap keldi. Bas alańnan Qarýly Kúshterdiń negizgi tankisi – T-72B-niń 10 birligi júrip ótti. Bul tankter bóliminiń eń negizgi qarýy sanalady. Olar joǵary álemdik standartqa saı. T-72B otandyq «Qazaqstan Injı­nırıng» kásipornynda qaıta jań­ǵyr­tylýdan ótken. Sol arqyly tıimdiligi 1,5 ese artqan. Sherýde atal­ǵan kolonnany podpolkovnık Nur­jan Baıbazarov basqardy. Tehnıkalyq kolonnanyń sońyn ala alańda Qurlyq áskerleri qarýynyń jańa úlgisi, ıaǵnı 2012 jyly áskerı tehnıkamyzǵa qo­syl­ǵan, tankke qoldaý kórsetetin jaýyngerlik mashınalar kórin­di. Mashına jaýyngerlik táji­rıbe negizinde jasalǵan. Joǵa­ry qor­ǵanys qabiletimen, otty qýatymen jáne jeńil basqarylýymen erek­shelenedi. Áskerı tehnıkanyń marshyn TOS-1A aýyr ot shashatyn júıe jalǵastyrdy. Ol joıqyn kúshi bar túrli oq-dárilerdi paıdalana alady, jaýyngerlik jáne kóliktik-tıegish mashınalardan turady. Jaýyngerlik mashına qýaty bir demde 40 000 sharshy metr aýmaqty qamtıdy. Nysanany kózdeý ǵy­lymnyń sońǵy jetistikterimen ja­salǵan. Aýyr ot shashatyn júıe kóptegen aımaqtyq qaqtyǵystarda paıdalanylǵan. Jaıaý ásker jaýyngerlik mashı­­­na­laryndaǵy (BMP-2) moto­­atqyshtar rotasynyń klas­sıkalyq nusqasy da alańǵa shyqty. BMP-2 qýatty agregattary men qarý-jaraq kesheniniń jańǵyrtylýy ony kez kelgen jaǵdaıda, sonyń ishinde shóldi jáne taýly jerlerde, sondaı-aq, qarsylastyń úz­­diksiz atys júr­gizýine qarsy paı­­dalaný úshin taktıkalyq-teh­nı­­kalyq múm­kindikterin jaq­sart­ty. Qaharly mashına 30 mm av­to­mat­ty zeń­birekpen, tankke qarsy bas­qarylatyn zymyran­dar­men jáne oqshasharmen jaraq­tan­dyrylǵan. Jaıaý áskerdiń jaýyn­ger­lik mashınasy óz qarý-jara­ǵy­nan jer ústindegi, sonymen qatar, áýe nysanalaryn joıa alady. BMP-2 sý bógetterinen júzip ótýge de qa­biletti. Urys dalasynda jaıaý ás­kerdiń jaý­yngerlik ma­shı­na­lary – mo­toatqyshtar jáne de­sant­tyq bó­limshelerdiń senimdi qorǵany. Qurlyq áskerleri meha­nı­kalandyrylǵan kolonnalarynyń sherýin «Strela-10M» zenıtti-zymyrandy kesheni jalǵastyrdy. Ol ózinen 5 shaqyrymdaı qashyq­tyqtaǵy jáne 3,5 shaqyrymdaı bıiktiktegi nysanalardy joıyp jibere alady. Áskerı tehnıka legin tankke qarsy zymyrandyq «Shtýrm-S» kesheni jalǵastyrdy. Atalǵan keshen kópnysanaly jeńil saýytty tartqysh negizinde 5 km qashyqtyqqa deıin qalyńdyǵy 56 sm bolatyn saýytty tesip ótip, qarsylastyń saýytty tehnıkasyn talqandaıdy. «Shtýrm-S» artıllerııalyq brıgadalardyń tankke qarsy dıvızıondarynyń qarý-jaraǵy bolyp tabylady. Budan soń alańǵa «Hammer» avtokólikterine mingen «Qazbat» qazaqstandyq bitimgershilik batalo­nynyń arnaıy maqsat­taǵy rotasy shyqty. «Hammer» avto­kólikteri aero­utqyr áskerı­leriniń qury­lymyna engen. Olar kúshti dızeldi qozǵaltqyshtarmen ja­raqtanǵan. Bul kolonnany Aeroutqyr áske­rıleri qolbas­shysynyń orynbasary, II dárejeli «Aıbyn» ordeniniń ıegeri, polkovnık Erkin Alashbekov basqardy. Odan keıin alańǵa Qurlyq ás­kerleri barlaý bólimsheleriniń «Kobra» jaýyngerlik barlaý mashınalar legi shyqty. Atalǵan mashınany «Qazaqstan Injınırıng» kásiporyndarynda shyǵarý jos­parlanýda. Jaýyngerlik barlaý mashınalarynyń negizgi mindeti – arnaıy jáne barlaý operasııalaryn júrgizý, kólik lekterine ilesip júrýge qatysý, túrli joldar men jolsyz jerlerde aýmaqty torý. «Kobranyń» korpýsy tutastaı quryshtan quıylǵan jáne ol jeńil atys qarýynan, artıllerııalyq jaryqshaqtardan, jaıaý áskerge jáne tankke qarsy mınalar men qoldan jasalǵan jarylǵysh qon­dyrǵylardan qorǵaýdy qamta­masyz etedi. «Kobradan» keıin sherýdi teńiz jaıaý áskeriniń brıgadasy jalǵastyrdy. Odan ary alańǵa BTR-82A bronetransporterleriniń legi shyqty. Bul jaýyngerlik mashınanyń burynǵy úlgilerinen ereksheligi – onyń uzaq ómirsheńdigi, júrip ótý múmkindiginiń joǵa­rylyǵy, senimdiligi men paıdalaný resýrsynyń kóptigi. Brone­transporter jarqynshaqqa qarsy qorǵanyspen jáne kondısıoner júıesimen jaraqtandyrylǵan. Sarapshylardyń qorytyndysy boıynsha, BTR-82A jaýyngerlik tıimdiliginiń koeffısıenti BTR-80-men salystyrǵanda eki ese artqan jáne odan barlyq kórsetkishteri boıynsha asyp túsedi. Qazirgi ýa­qytta Qurlyq ás­kerlerin óz múm­kinshilikteri boı­ynsha burynǵy úlgi­lerinen asyp túsetin, BTR-82A bro­ne­trans­porterlerimen josparly túr­de jabdyqtaý júzege asyrylýda. Alańǵa tankke qarsy artıl­lerııanyń MT-12 zeńbirekter batareıasy da shyqty. MT-12 «Rapıra» zeńbiregi mehanıkalandyrylǵan brıgadalardyń tankke qarsy bata­reıalarynyń qarý-jaraǵy bolyp tabylady. Kalıbri 100 mm «Rapıra» 1 mınýtta urystyq ázirlikke keltiriledi jáne ol qarsylastyń 8 km qashyqtyqtaǵy saýytty nysanalaryn joıa alady. Kalıbri 152 mm «MSTA-B» gaý­bısalar batareıasy da kórin­di. «MSTA-B» gaýbısalary artıl­lerııalyq brıgadanyń qarý-jaraǵy bolyp tabylady. 25 kılometrge deıingi qashyqtyqta ornalasqan saýytty nysandaryn joıýǵa arnalǵan. 7 adamnan turatyn zeńbirek eseptoby 3 mınýtta qarýdy urystyq ázirlikke kel­tirýge jáne qarsylasty joıý­ǵa kirisýge qabiletti. Atý jyl­dam­dyǵy – mı­ný­tyna 8 snarıad. Zeńbirektiń sal­maǵy 7 tonna. Alańǵa brıgadalyq artıl­le­rııanyń qarýy – kalıbri 122 mm ózdiginen júretin 2S1 «Gvozdıka» gaýbısalary tıelgen traldar shyqty. «Gvoz­dıka» jeńil júredi jáne utqyr. Biraq aıtarlyqtaı salma­ǵy aýyr – 16 tonna. Atys qashyq­tyǵy 15 km-ge deıin jetedi. Oq-dári­si – 80 snarıad. О́zdigi­nen júretin «Gvozdıka» gaýbısa­lary Qur­lyq áskerleriniń mehanı­kalan­dyrylǵan jáne tank brıgada­lary­nyń artıllerııalyq dıvızıon­darynyń qarýy bolyp tabylady. Zymyran áskerleri jáne artıllerııa qarý-jaraǵy men áskerı tehnıkasynyń legin «Tochka-Ý» taktıkalyq zymyrandar kesheni aıaqtady. Zymyrannyń salmaǵy 2 tonna bola tura, ol qarsylastyń 120 km qashyqtyqtaǵy mańyzdy nysandaryn joıady. Bir jiberý qurylǵysynyń jalpy salmaǵy 18 tonnany quraıdy. Mehanıkalandyrylǵan lek qozǵalysyn «Da Vınchı» jáne «Skaılark» ushqyshsyz ushatyn apparattary jalǵastyrdy. Sal­maǵy 10 kılogramnan aspaıtyn ush­qyshsyz ushý apparattary, 40 km-ge deıin jerden operatordyń basqarýymen, 10 sharshy km-den artyq aýmaqqa baqylaý júrgize alady. Bul keshender áýe barlaýyn júrgizýde naǵyz tóńkeris jasapty. Zamanaýı qýatty elektrondy apparatýra jerdegi jekelegen adamdardy kórip, operatorǵa beıneni naqty ýaqyt rejiminde bere alady. Ushqyshsyzdar aerodromdar jáne janarmaı quıý pýnktteri sııaqty qosymsha ınfraqurylymdardy qajet etpeıdi, sondaı-aq, jerdegi radarlarǵa kórinbeıdi. Mehanıkalandyrylǵan lekti arnaıy áskerler tehnıkasy jal­ǵastyrdy. Alańǵa sý tazartqysh stan­sa – «Tazasý-M» shyqty. Ony «Qazaqstan Injınırıng» meke­mesinde otandyq ınjenerler jasap shyǵarǵan. «Tazasý-M» 1 sa­ǵatta ishýge jaramdy 4 tekshe metr sý shyǵara alady. Olardyń sońy­nan Qazaqstanda jetildirilgen ra­dıasııalyq, hımııalyq jáne bıo­lo­gııalyq qorǵanys áskerleriniń ARS-14KZ stansasy júrip ótti. Bul ámbe­bap mashına arnaıy óńdeý, dezak­tıva­sııalaý jáne zararsyzdandyrý men órt sóndirý úshin qoldanylady. Arnaıy tehnıkalar legin avtomobılge ornatylǵan APP-90 áýe aılaqtyq otyrǵyzý projektory aıaqtady. Ol jer men áýe nysandaryna jaryq berýge arnalǵan. Alańǵa áýe shabýylyna qarsy qorǵanys brıgadasynyń S-300 kóparnaly zenıttik-zymyrandyq keshenderi de shyqty. S-300 áýedegi nysanalardy 300 km qashyqtyqtan joıýǵa múmkindigi bar, bir keshen bir mezgilde 6 nysanany alyp júredi jáne olarǵa 12 basqarmaly-zenıttik zymyrandardy baǵyttaı alady. Áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleriniń dál osy eń jetildirilgen quraldary As­tana qalasy áýe keńistiginiń qaýip­sizdigin qamtamasyz etedi. Sherý kók júzine Áýe qorǵany­­­­­sy kúshteri armııalyq avıasııasynyń Mı-17 tikushaqtary shyqqanda qyza tústi. Áýe qorǵanysy kúshterin «Dańq» ordeniniń ıegeri, ushqysh-mergen, avıasııa general-maıory Nurlan Ormanbetov basqardy. Al Áskerı-áýe kúshteriniń qol­basshysy – «Aıbyn» ordeniniń ıegeri, ushqysh-mergen, polkovnık Dáýren Qosanov. Áýedegi armııalyq avıasııanyń kópnysanaly Mı-8 tikushaqtar tobyn zveno komandıri, maıor Ardaq Nuǵymanov bastap shyqty. Atalǵan tikushaqtar atystyq jáne desant túsirý-kóliktik mindetterden basqa izdeý-qutqarý jumystaryn júrgizý úshin, sý tógetin qurylǵy kómegimen órt sóndirý úshin, syrtqy ilgishpen júkterdi tasymaldaý úshin de paıdalanylady. Tikushaq 300 kg salmaq kóteretin borttyq shyǵyrmen jabdyqtalǵan, bul kótergish oryndyq pen qutqarý sebetiniń kómegimen zardap shekkenderdi nemese júkterdi kóterýge múmkindik beredi. Tótenshe jaǵdaılar mı­nıs­trliginiń ES-145 tikushaqtary da áýeden kórindi. Bul ushý apparattary izdeý, apattan qutqarý jumystaryn jáne medısınalyq-tasymaldaý is-sharalaryn júrgizý maqsatynda qoldanylady. Sondaı-aq, Sý-27 joıǵysh ushaq­tarynyń súıemeldeýimen Tý-154 ushaǵy sherýge shyqty. Ushaq Qorǵanys mınıstrligi basshylyǵynyń áýedegi basqarý pýnkti bolyp tabylady.Áýe kemesin II dárejeli «Aıbyn» orde­niniń ıegeri, polkovnık Vadım Golýbıatnıkov basqardy. Budan ary L-39 oqý-jattyǵý ushaqtarynyń súıemeldeýimen An-72 áskerı-kóliktik ushaǵy ushyp ótti. An-72 ushaǵyn polkovnık Orynbasar Júnisov basqardy. An-72 ushaǵy taktıkalyq, bitimgerlik jáne gýmanıtarlyq mindetterdi atqarý úshin arnaıy jasalǵan. Onyń negizgi mindeti – áskerlerdi, áskerı tehnıka men júkterdi tasymaldaý. Sanıtarlyq úlgidegi An-72 ushaǵy zembilge salynǵan 42 naýqas pen jaralylardy tasy­mal­daı alady, sondaı-aq, onda me­dısınalyq jabdyqtar men medı­sınalyq qyzmetkerdiń jumys ornyn qurýǵa bolady. Sherýden L-39 oqý-jattyǵý ushaqtaryn da kórdik. Ushaqtardy Bal­qash oqý-avıasııalyq orta­lyǵynyń ushqyshtar quramyn daı­yndaý boıynsha ushqysh-nus­qaýshylary basqardy. Topqa oqý ortalyǵynyń komandıri 1-synypty ushqysh, podpolkovnık Asqar Izbasov basshylyq etti. L-39 týrboreaktıvti qozǵaltqyshty eki oryndy oqý-jattyǵý ushaǵy kúndizgi jáne túngi ýaqytta jaı jáne kúrdeli meteorologııalyq jaǵ­daılarda alǵashqy ushý tehnıkasyn úıretýge arnalǵan, sondaı-aq, ushqyshtar quramyn jattyqtyrý úshin jeńil shabýyldaýshy retinde de paıdalanylady. Ushaq jaı, kúrdeli fıgýralardy jáne ushýdyń eń joǵary ónerin, sonymen qatar, jeke jáne toppen ushý kezinde ushaqty júrgizýdiń radıotehnıkalyq qu­raldaryn qoldana otyryp, baǵdarly ushý­lardy atqara alady. Alań ústinen MıG-29 maı­dan­dyq joıǵyshtar toby da ushyp ótti. Atalǵan ushaqtar joǵary ma­nevrligimen erekshelenedi. Ushaq kúrdeli jáne joǵary pılotajdyń barlyq elementterin oryndaı alady. Topty avıasııalyq baza komandıri, polkovnık Nurbolat Topaev bastap keldi. Bul 4-shi býynnyń eń úzdik reaktıvti joı­ǵysh­tarynyń biri jáne áýede ústemdikti jeńip alýǵa arnalǵan. Atalǵan ushaqtyń qarý-jaraǵy áýe jáne jerústi nysanalaryn kúndiz-túni, kez kelgen aýa raıy jaǵdaıynda joıa alady. Al MıG-29 joıǵysh ushaqtary men qashyq radıýstaǵy is-qı­myl­dy joıǵysh-tosqaýylshy MıG-31 ushaǵyn Keńes Odaǵynyń Batyry Nurken Ábdirov atyndaǵy avıasııalyq baza komandıri, polkovnık Ermek Saparov bastap keldi. Ushaqtyń ushý jyldamdyǵy dybystan da joǵary, ıaǵnı saǵatyna 3000 shaqyrymdy quraıdy. Búgingi kúni bul álemdegi eń jyldam jáne bıik ushatyn ushaq bolyp tabylady. MıG-31 áýe shabýylyna qarsy qorǵanys múddesinde jasalǵan tórtinshi býyn ushaǵy bolyp tabylady. Sonymen qatar, sherýde kó­rin­gen Sý-25 shabýyldaýshy ushaq­tary Qurlyq áskerlerine urys kezinde qoldaý kórsetýge ar­nalǵan. Ushaq qýatty qarý-jaraq kesheni – avıazeńbirektermen, túr­li kalıbrli jáne maq­sat­ty avıa­bom­balarmen, «áýe-jer» basqa­ry­latyn jáne basqa­rylmaı­tyn zymyrandarymen, «áýe-áýe» basqarylatyn zymyrandarmen jaraqtandyrylǵan. Shabýyldaýshyǵa júktelgen tapsyrmalarǵa baılanysty barlyǵy 30-dan astam qarý-jaraq túrin ornatýǵa bolady. Ushaq taýly jáne tóbeli jerlerde de naqty soqqylar jasaýǵa qabiletti. Otan qorǵaýshy kúnine arnalǵan saltanatty áskerı sherý bizdiń armııamyzdyń qudireti men kúshin áıgiledi. Oǵan Ishki ister, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikteriniń, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń, Memlekettik kúzet qyzmetiniń paradtyq eseptoptary, sondaı-aq, áskerı tehnıka men avıasııa túgeldeı qatysty. Áskerı paradta saltanat­ty marsh­pen 2500-den astam áske­rı qyz­metshilerdiń jaıaý legi sherý tartyp ótti. Mehanı­kalan­dyrylǵan lekke 200-den asa áskerı tehnıka tartyldy. Áýedegi sherý sapynyń jalpy quramynda maıdandyq, armııalyq jáne áskerı-kóliktik avıasııa toptary boldy. Alań ústinen qazaqstandyq áskerı-áýe kúshteriniń 70-ten astam avıasııalyq tehnıkasy ushyp ótti. Jalpy, sherýge qatysý úshin elimizdiń barlyq áskerı bólimderi men garnızondarynan áskerı qyzmetshiler tartyldy. Paradqa qatystyrylǵan áskerı tehnıkanyń bir bóligi otandyq qorǵanys-ónerkásip kesheni kásiporyndarynda shyǵarylǵan nemese qaıta jańǵyrtylyp, jetildirýden ótken. Áskerı sherýdi Prezıdent orkestriniń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, polkovnık Talǵat Berdiǵulov bastaǵan birikken áskerı orkestr aıaqtady. Láıla EDILQYZY, Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.

* Lebizder legi

Ýap HASENBAEV, Aqmola oblysy Ardagerler keńesiniń tóraǵasy:    – Elorda tórindegi ás­kerı sherý oıdaǵydaı ótti. Sebebi, óte jo­ǵary deńgeıde uıym­das­tyryldy. Áskerı salada, qaýipsizdik salasynda qýatty kúshimiz bar eken. Biz soǵan qýandyq. So­ǵan rıza boldyq. Áskerı tehnıka­larymyzdy kórip, jigerli de qaıratty azamattarymyzdy kórip, Otanymyzdyń kúsh-qýatynyń, áleýe­tiniń zor ekenine kýá boldyq. Elimiz jyldan jyl­ǵa órkendeı ber­sin. El bolashaǵy jas­tar­dyń qolynda. Demek, jastarymyz el irge­siniń myǵym bolýyna, tuǵyrynyń bıikteýine bar kúsh-jigerlerin jumsap, táýelsiz Qazaq­stannyń damý, ósý jolynda eńbek ete bersin degen tilegim bar. Elimizde tynyshtyq bolsyn, Otanymyzda tek qana bereke-birlik ornasyn degim keledi. Shaǵıla QUSANOVA, Uly Otan soǵysynyń ardageri: – Sherýdi kórip qat­ty rıza bolyp otyrmyn. О́te jaq­sy deń­geıde uıym­das­ty­ryl­­ǵan. Bári keremet ótti. Mun­daı sherýge uıyt­qy bolǵan Elba­sy­myzǵa, eldiń búkil Qarýly Kúshterine myń da bir alǵys aıtamyn. О́zim soǵysqa qatysqan adam­myn. Qyrym maıdanynda boldym, desant áskerinde. Áli esimde, 14-shi atqyshtar dıvızııasy quramynda soǵystym. Maıdandaǵy urys sátteri de áli kún­ge kóz aldymda. Ol kúnder qazir alys­ta qaldy. Laıym, ondaı soǵys endi bolma­syn dep tileımin. Men soǵystyń jaıyn, ás­kerı salany jaqsy bi­lemin. Al búgingi sherýdi tamashalaı otyryp, elimizdiń qazirgi áskerı kúsh-qýatynyń artqanyn ańǵarý qıyn emes. Qazaqstanymyz osylaı órkendeı bersin. Elimiz tynysh, jurtymyz aman bolsyn. Múbárak KÁKENOV, soǵys ardageri: – Otan qorǵaýshy kú­nine oraı uıym­das­tyrylǵan áskerı she­rý óte joǵary deń­geı­de ótti. Eli­miz­diń qaýip­­sizdik qabi­le­tin, áske­rı tehnı­ka­lary­nyń kúsh-qýatyn, jas­tary­myzdyń kási­bıligin kórip, biz­der, ıaǵnı ardagerler qatty rıza boldyq. Bul oraıda, Elbasy Qa­zaqstan Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nur­sul­tan Nazarbaevqa al­ǵys bildirgimiz ke­ledi. Sebebi, osyndaı sherý arqyly biz­diń kókeıi­mizde Ota­ny­myzdyń bolashaǵyna, onyń qaýipsizdigine qa­tys­ty úlken senim uıa­lady. Son­daı-aq, bul sherý arqyly biz elimizde namysshyl da aıbarly qyz-jigit­terimizdiń kóp ekenine, olarǵa el irgesin senip tapsyrýǵa bolatynyna kóz jetkizdik. Eń bas­tysy –  elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn. Batjan KENJEBAEVA,  qala qonaǵy: – Men Astanaǵa osy sherýdi tamasha­laý úshin qasyma kishken­taı qyzymdy ertip, Ekibastuz qalasynan arnaıy keldim.  Mun­daı áskerı sherýler bizdiń balalarymyz úshin naǵyz patrıottyq sezimdi oıatar mańyzdy shara dep oılaımyn. Sherýdi tamashalaýǵa kisi qarasy kóp jınaldy. Báriniń júzderinde qýanysh, eliniń jetistigi úshin maqtanysh kóńil-kúıi sezilip turdy. Sebebi, áskerı sherý óte jaqsy dárejede ótti. Muny teledıdar aldynan tamashalaǵannan góri, kózben kórýdiń ózi bir ǵanıbet eken. Barlyǵy tamasha! Áskerı sherý, ásirese, balalar úshin óte áserli boldy. Onyń ishinde áýedegi ushaqtar sherýi qyzymdy qatty qyzyqtyrdy. Alekseı FROLOV, eńbek ardageri:  – Mundaı sherýler buryn da bolǵan edi. Biraq, myna  Otan qor­ǵaýshy kúnine arnalǵan áskerı sherý maǵan oń áser etti. Sherýde sap túzep ótken sarbazdar, ofıserler, jaýyngerler ózderiniń kásibıligin, Otanǵa degen qaltqysyz qyzmetin baı­qatty. Bul oraıda, árıne,  El­ba­syna óz alǵysymyzdy bildir­genimiz jón. Aǵa býyn ókilderi ke­zinde keskilesken shaı­­qasty bastan ótki­­zip, búgingi jas býyn­ǵa jan­qııar­lyq­tyń eren úlgi­sin kór­set­keni belgili. Al búgingi sherýdi kórip otyryp, men bizdiń Otanymyzdyń senimdi azamattardyń qolyna ótkenine kýá boldym. Árıne, zaman aǵyny bir orynda turmaıdy. Sondyqtan, jastarymyz da osyǵan saı árdaıym óz Sýretterdi túsirgen Erlan Omarov.