Damý negizi – ınnovasııalyq ǵylym

Qandaı da bir memleketterdiń damýynda ǵylymnyń orny erekshe ekenin búgingi jahandaný zamany aıqyn kórsetip berip otyr. Eýropanyń alpaýyt memleketteri men Azııanyń barysy atanǵan alyp memleketter búgingi jetistikterine ǵylymǵa negizdelgen ekonomıka arqyly jetkeni anyq. Bıylǵy Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń túpki maqsaty búgingi jas qazaq memleketiniń ǵylymyna negizdelgen dep aıtýǵa tolyq bolady. Táýelsiz Qazaqstanda bú­gingi tańda on jeti mıllıonnan astam halyqtyń arasynda bes myńnan astam ǵylym doktorlary, on bir myńnan astam ǵylym kandıdattary, eki júz jetpiske jýyq irgeli Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıkteri men oǵan múshe-korrespondentter bar. Bul talantty tulǵalardy Táýelsiz Qazaqstannyń 2050 jylǵa qaraı damyǵan 30 memlekettiń qataryna kirýge elimizdiń bilimi men ǵylymy jaǵynan damýyna súbeli úles qosatyn Elbasynyń senimdi serikteri, belsendi komanda músheleri dep uqqan jón. Elbasy bıylǵy Joldaýynda basym baǵyttar boıynsha birqatar máselelerdi erekshe atap kórsetken. Sonyń ishindegi elimizde mektepterdegi bilim berý deńgeıi, kásiptik bilim berý men kolledjderdegi dýaldy bilim júıesi, ýnıversıtet pen akademııalardaǵy joǵary bilimniń kókjıegi búge-shigesine deıin keń aýqymda qarastyrylǵan. Taǵy bir aıta ketetin nárse, Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda 2050 jylǵa deıin Qazaq eliniń ne jasap, ne isteýi kerektigi naqty usynystarmen kórsetilgen. Eseptep qarasaq, bul ýaqyt máresine deıin jeti besjyldyq bar. Osy jeti besjyldyqta elimizde ózindik ǵylymı mek­tebi bar, álemge aty áıgili ǵalymdarymyz ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ǵylymı tyń jańalyqtarmen erekshelense, elimiz álemniń damyǵan 30 memleketiniń qataryna enýin 2050 jyly emes, ýaqyt aǵynyn 10-15 jylǵa deıin qysqartýǵa bolar edi. Indýstrııalyq-ınno­vasııa­lyq ǵylymdar qataryna ekonomıka, hımııa, bıologııa, medısına, tehnıkalyq jáne taǵy basqa da salalardy jatqyzyp ortaq ataýmen óndiristik ǵylymdar dep atap, ǵylymı qamtymdy ekonomıka qurǵan Qazaqstan ǵylymynyń áleýetin odan saıyn arttyra túser edi. Básekege qabiletti memle­ketterdiń barlyǵy derlik uzaq merzimdi ǵylymı damý josparlaryna strategııalyq mańyz be­rýde. Búginde Japonııa men Ońtústik Koreıa sekildi memleketter robottyq tehnıka men mehatronıka, mashına jasaý salasyna den qoıýda. Túrkııa men Qytaı, Italııa elderi jeńil ónerkásip salasyn damytýdy myqtap qolǵa alǵan. Kórshimiz Reseı men Soltústik Koreıa el­deri qorǵanys salasyna kóp kó­ńil bólýde. Qarý-jaraqtary men avıasııasyn, joıqyn qarý túrlerin ınnovasııalyq joldarmen damytýda. Bul turǵydan biz de qarap qalmaýymyz kerek. Kez kelgen memlekette damý jolyna bastaıtyn bir­den-bir qural – ǵalymdar, ǵylymı zertteý ınstıtýttary, jetildirý jáne zertteý jumystary. Joǵaryda atalǵan ınnovasııalyq damý jolyna túsken memleketterdiń ǵalym­darynan, táýelsiz Qa­zaq­stan ǵalymdarynyń ǵy­lymı deńgeıleri eshbir kem túspeıdi. Bizderde jetispeıtini – qoldaýdyń jetkiliksizdigi, ǵalymdardyń jasaǵan ǵyly­mı dúnıelerine memleket nemese óndiris tarapynan sura­nystardyń azdyǵy. Elbasy Joldaýynda aı­tyl­ǵandaı, jekelegen neme­se ujym bolyp zertteý ju­mys­tarymen aınalysatyn ǵa­lymdardy venchýrlik turǵydan qarjylandyryp, zııatkerlik menshikterin qorǵap, zertteý ju­mystary men ınnovasııalyq jańalyqtaryn qoldasa, sondaı-aq, ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalaý jónindegi zańnamany jetildirse nur ústine nur bolar edi. Elimizdiń damýy jolynda ǵylymǵa negizdelgen ınnovasııalyq zertteýlerdi qol­danysqa engizip, memleket tarapynan otandyq rasıo­na­lızatorlardy qoldap, kóp­tegen startap jobalardyń baı­qaýyn mınıstrlikter tarapynan uıymdastyrsa otandyq ǵy­­lym­nyń boıyna qan júgireri sózsiz. Búgingi Qazaq eliniń ǵalym­dary elimizge qajetti qarapaıym dúnıelerden bastap eldiń atyn álemge tanytatyn brendterdi jasaýǵa árqashanda daıyn. Súndet KARIMOV, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty.