Jaımashýaq jaz da kórgen tústeı ótti de ketti. Bul – ata-analar balalaryn mektepke ázirlep ábigerge túsetin mezgil. Jańa oqý jylyna jańa forma, jańa oqý quraldary qajet. Áıtse de oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti keńse taýarlarynan basqa, kostıým-shalbar, aıaqkıim, sómkeni satyp alarda muqııat bolýdy eskertedi. Oqýshyǵa mektep formasyn tańdaý óte mańyzdy, sebebi 9 aı boıǵy tirshiligi sonymen baılanysty.
Iá, oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti aı saıyn normatıvtikquqyqtyq aktilerdiń talaptaryna sáıkes kelmeıtin balalar kıiminiń qaýipsizdigine monıtorıng júrgizedi. Aǵymdaǵy jyldyń 7 aıy boıynsha oblysta balalar kıiminiń 53 úlgisi zertteldi, onyń 79 paıyzy tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Sáıkes kelmeıtin ónimdi óndirýshi elder arasynda otandyq óndirýshilerdiń úlesine – 5 paıyz, EAEO elderinen – 17 paıyz, basqa elderden ákelinetin taýar 79 paıyzdy quraıdy.
Departamenttiń aqparatyna súıensek, monıtorıng barysynda zań buzýshylyqtyń 98 paıyzy tańbalaý talaptarynyń durys bolmaýynan týatynyn kórsetedi. Máselen, kóbine daıyndaýshynyń ataýy men ornalasqan jeri, daıyndalǵan kúni, shıkizat quramy týraly aqparat bolmaıdy. Sondaı-aq naryq aınalymynyń biryńǵaı belgisi (EAS belgisi), memlekettik tildegi aqparattyń kórsetilmeýi sebep.
Balalar kıimine qoıylatyn barlyq qajetti talap «Balalar men jasóspirimderge arnalǵan ónimniń qaýipsizdigi týraly» Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentimen (KO TR 007/2011) retteledi. Soǵan sáıkes kıimder hımııalyq, bıologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetindeı etip daıyndalýy tıis. Kıimge arnalǵan materıaldar boıaýynyń ornyqtylyǵyna qoıylatyn talaptarǵa sáıkes kelýi mindetti.
Jalpy, mektep kıimin satyp alar sátte eń aldymen tańbalaýdy oqyp shyǵyńyz. Eger ol senimdi, anyq, ońaı oqylatyn bolsa, sondaı-aq memlekettik jáne orys tilderinde jazylsa paıdalanýǵa bolady. Mundaǵy mańyzdy jaıt, aldymen ónim daıyndalǵan eldiń ataýy. Sonymen qatar daıyndaýshynyń, dıstrıbıýtordyń ataýy jáne ornalasqan jeri, buıymnyń ataýy, EAS belgisi, materıaldaǵy tabıǵı jáne hımııalyq shıkizattyń túri men salmaqtyq úlesi, júnniń túri, buıymnyń ólshemi jazylýǵa tıis. Kıimniń jasalǵan materıalyna da nazar aýdaryńyz.
Mamandardyń aıtýynsha, balalar kıimine onyń tehnıkalyq reglamentter talaptaryna sáıkestigin rastaıtyn qujattardy satýshydan talap etýge quqyǵyńyz bar. Bolmaǵan jaǵdaıda, taýardy satyp alýdan aýlaq bolyńyz.
Muny bir deńiz, ekinshiden omyrtqanyń fızıologııalyq damýyndaǵy eń mańyzdy kezeń – mektep jyldary ekeni kóbine málim. Osyny umytpaǵanyńyz jón. Eger oqýshy durys otyrmaýdy ádetke aınaldyrsa, bul úlken qaterge ákelýi múmkin. Iаkı balańyzdy bul ádetten aryltý ońaı bolmaıdy. Sondyqtan onyń alǵashqy kúnderden bastap durys otyrǵanyna kóz jetkizińiz.
Oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti ata-analardyń basty mindeti – oqý tapsyrmalaryn oryndaý úshin úıde qolaıly jaǵdaı jasaý ekenin aıtady. Máselen, kóptegen ata-ana balalary alǵash ret mektepke barǵanda jańa jıhaz alyp jatady. Munda balany partaǵa yńǵaıly otyrǵyzý úshin ólshemderin ózgertýge bolatyn ústel, oryndyq satyp alǵan tıimdi. Nege deseńiz, ony balańyzdyń jas erekshelikterine saı ózgertýge bolady. Sondaı-aq jaryqtyń deńgeıi jetkiliksiz bolsa, bala ústelge tómen eńkeıýge májbúr bolatynyn este ustaǵan jón. Buǵan jol bermeý úshin jaryq mólsheri jetkilikti ústel shamymen qamtamasyz etý kerek.
Zańǵa sáıkes, balalar jáne oqýshylar jıhazy Keden odaǵynyń «Jıhaz ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» 025/2012 tehnıkalyq reglamentiniń talaptaryna sáıkes bolýǵa tıis. Qoıylar talap – qaýipsizdik pen yńǵaılylyq. Onyń balanyń jaraqattanýy múmkin úshkir buryshtary, ótkir shyǵyńqy bólikteri bolmaýy kerek. Bekitý elementteri senimdi jáne sapaly bolsa ıgi. Balańyzdyń densaýlyǵyn aldymen ózińiz oılamasańyz, keıin bári kesh bolýy múmkin.
Jetisý oblysy