Kórmege barsań demalasyń. Tirshilikke beı-jaı qaraýǵa beıildengen rýhyńdy bir silkip alyp, myna ǵazız álemge sýretshiniń janarymen úńilgiń keledi. Kabyrǵaǵa ilingen ár kartınanyń qupııasyn ashqyń kelip qunyǵa qaraısyń. Kenet ǵajap bir álem aldyńnan shyǵady. Sýretshi ómirdiń ár sátinen qýanysh kórýge umtylady eken ǵoı. Qylqalam qudireti keıde muńnyń ózin shattyqqa aınaldyryp, sanańdy sabyr nuryna malatyny bar... Al keıde bári kerisinshe.
Kezekti ret janymyzǵa jyly áser quıǵan ǵajap sýretshi Kámil Mýllashevtiń qoltańbasy bolatyn. «Ýaqyt úni» dep atalǵan kórmeni keshe men búginniń arasyn jalǵaǵan sabaqtastyq kópiri dep qabyldadyq. Sýretshiniń asqaq úni quldyraǵan qundylyqtar ýaqytpen qaıshylasyp, keshegi kemel túsinikterdi búgin túkke turǵysyz etkisi keletin bala dáýirge qaharlana qaraıtyndaı. Adamı asyl qasıetten aınyǵan keýdelerge keneptegi kemeńger oılar arqyly dem bergisi keledi. Eń bastysy aqyl aıtýdan ada. Týyndyǵa kóńil kózimen qaraǵan adam ondaǵy qaıshylasqan sezimderdi, aq pen qaranyń arpalysyn, keshe men búginniń kelbetin anyq kóredi.
Kózi qaraqty oqyrmanǵa Kámil Mýllashevti tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Dáýletııar daryn ıesi jarty ǵasyrdan beri qylqalamdy janyna serik etip keledi. Dúnıetanymy tereń sheberdiń san-qyrly shyǵarmashylyǵy Qazaqstannyń óner tarıhynda dara mánge ıe. О́ner álemine onyń esimin 1978 jyly Tretıakov galereıasy satyp alǵan «Jer jáne ýaqyt. Qazaqstan» úshtigi tanymal etti. Ýaqyt – sýretshi shyǵarmashylyǵynyń negizgi sózi. Týyndylarynyń ıdeıalary men beınesi óz zamanynyń kórkemdik prosesterimen qabysyp jatatyn sýretshige ýaqytty seziný men túsiný qabileti dúnıe dıdaryna tereń kózben zer salýǵa múmkindik bergen dersiz. «Ýaqyt jarshysy», «Ýaqyt únine qulaq túrý», «Ýaqyt aralyǵyndaǵy samǵaý» dep atalǵan shyǵarmalary tarıh pen bolashaqty qatar qoıa otyryp, odan túıetin oıdyń jumbaǵyn kórermenniń tanym-talqysyna qaldyrady. Búkil adamzatqa áser etken qaýipti indet taqyrybyn da qalamynan tys qaldyrmaǵan týyndyger «Covid-19», «О́mir úshin kúres», «Saý bol» dep atalǵan qasiretti notalary arqyly ómirdiń qundylyǵyn, baǵasyn, júıke-júıeńmen sezindiredi. Soǵan qaramastan atalǵan kartınalarda sándi máner bar. K.Mýllashevtiń stıli taza realıstikten sándik-dereksiz jáne maǵynasyz formalarǵa deıin ózgerýi múmkin, biraq kez kelgen shyǵarmalarda onyń kreatıvtik bastamasy boı kórsetpeı turmaıdy. Bul turǵyda ónertanýshylardyń pikiri tómendegideı.
– Keskindemeshi Mýllashev beıneleý ónerinde úlken ustamdylyǵymen, zeıinimen, asyqpaı oılanatynymen qatar óz pýblısıstıkasyn, dramatızm men patetızm týraly túsinigin erte kezden-aq qalyptastyra bildi. Mundaı «kóńil-kúıdiń, tolǵanystyń, ahýaldyń kóp daýysty yrǵaǵynda» Mýllashev óz ornyn tapty. Onyń týyndylarynyń ıdeıalary men obrazdary ýaqyttyń kórkem prosesterimen baılanysty boldy, al sýretshiniń keskindemesine tán formanyń yqshamdyǵy, obrazdyq ekpinniń ustamdylyǵy, avtordyń shyndyqty romantıkalyq sezimmen biriktire alýy saqtalyp, onyń stıliniń ereksheligi bolyp qala berdi. 1970 jyldary ónerge dendep kirgen grafıktilik pen tústerge degen «rasıonaldy kózqaras» Mýllashevtiń ónerinde de kórinis tapty. Onyń týyndylarynyń keskindemelik-plastıkalyq júıesi 1980-jyldardyń ortasy men 1990-jyldardyń basynda ózgere bastady. Qoǵamdyq sana-sezim damýynyń osy kezeńinde sýretshini úlken áleýmettik taqyryptar qyzyqtyrýyn qoıyp, olardyń ornyna jańa ıdeıalar paıda boldy, kórkem shyǵarmalardyń stılıstıkasy ózgerdi. Mýllashevtiń plastıkalyq jáne kolorıstik izdenisteri budan bylaı ǵasyrdyń eń jańa tarıhı jáne kórkem úrdisterimen baılanysty boldy. Jańa qoǵamdyq jaǵdaı shyǵarmashylyq praktıkadan avangardtyq baǵytty úzgen kedergilerdi joıdy. Plenerge kóp kóńil bóldi. Kámil jazda qazaq dalasyn aralap etıýd salýǵa shyǵady. Sońǵy jyldary Sharyn men Kegenniń, Jarkent pen Taldyqorǵannyń tabıǵat kórinisterin beıneledi. «Tynyshtyq, jazyq dala, jer betinde jalǵyz óziń sııaqtysyń. Qaıda jazǵyń kelse, sonda toqtap jaza beresiń, mundaı nárse ádemi jazylady», dep sýretshi óziniń saparlary týraly baıandaıdy. Onyń peızajdarynyń «dala tynysyna» toly bolýy da kezdeısoq emes. Olardyń keńistikteriniń baısaldy yrǵaǵy kenep betterin erekshe dúnıetanymǵa toltyrady. Eger de dalalyq peızajdarda keńistik árdaıym ashyq ári plastıkalyq aıqyn bolsa, Tatarstannyń ormandyq peızajdarynda ol kókjıekti jaýyp, bastary jaqtaýdan shyǵyp ketetin bıik aǵashtarmen tuıyqtalǵan. Tabıǵattan alǵan áserleri sýretshige kompozısııalyq qurylymdy oıǵa salady, – deıdi sýretshi shyǵarmashylyǵyn indete zerttegen ónertanýshy Kúljazıra Muqajanova.
Sheber tanymynyń kókjıegin kórsetetin birden-bir jol jeke kórme uıymdastyrý desek, bul turǵyda K.Mýllashev baı tájirıbege ıe. О́ner áleminde búginge deıin 26 jeke kórmesin ótkizgen sýretshiniń kartınalaryn kóptegen ozyq elderdiń mýzeılerinen kezdestirýge bolady. Belgili sýretshi Baıtursyn О́mirbekovtiń sózine qaraǵanda, Mýllashev únemi izdeniste júretin, jańalyqqa qushtar qylqalam sheberi.
«Kezekti kórmedegi tyń izdenisterge qarap tańǵaldyq. Jasy seksenge taıasa da, ónerdiń qýaty talmaı izdenýde ekenin dáleldep kele jatqan Kámil keıingi jastarǵa jarqyn úlgi. Salǵan dúnıeleriniń dınamıkalyq qýaty joǵary, túsi qanyq, taqyryp aıasy keń. Adamdy oı tereńine jeteleıdi. Qoǵamdaǵy ózgeristerge sýretshi óz kózqarasyn tanytyp, óz túısigin aıtqysy keledi. Boıaý múmkindikteri, kompozısııalyq qurylymy baı sýretshiniń kórkemdik tili azamattyqpen astasyp jatyr. 2022 jylǵy jazylǵan jumystarynyń kompozısııalyq qurylymy kúrdeli. Munda tek realızm emes, gıperrealızm, sıýrrealızm baǵyttary odan basqa da dúnıeler qylań beredi. Sonyń báriniń qosyndysynan zamanaýı qubylystarǵa meńzeıtin tosyn oı, ózgeshe lep baıqalady. Fılosofııalyq baǵyttaǵy dúnıetanymǵa arnalǵan búgingi kúnniń ereksheligin eksheıtin tosyn qadamdarǵa bara bilgen», deıdi Baıtursyn О́mirbekov.
Qazirgi ýaqytta Kámil Mýllashev – Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri jáne Tatarstannyń halyq sýretshisi, Qazaqstan men Tatarstan Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty, Reseı kórkemóner Akademııasynyń Qurmetti akademıgi, Qytaıdaǵy eki birdeı joǵarǵy oqý ornynyń – Chao-Jao qalasyndaǵy Han-Shan pedagogıkalyq ınstıtýtynyń jáne Shan-Tao ýnıversıtetiniń qurmetti professory, Ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory. Sýretshiniń resmı ataqtarynyń tizbesi Qazaqstan, Reseı jáne Qytaı Halyq Respýblıkasy sııaqty úsh elde onyń eńbeginiń moıyndalǵanyn kýálandyrady. О́nersúıer qaýym úshin Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıinde saltanat qurǵan taǵylymdy joba Mýllashev shyǵarmashylyǵymen etene tanysýdyń oraıly sáti.
Adamdy rýhanı tazalyqqa shaqyratyn, óz arymen bettestiretin hám sol arqyly oılandyratyn otty obrazdar, mıftik jáne tarıhı qaharmandar, kenep betinen oryn alǵan málim de beımálim beıneler sizdi de ishki álemińizge bir sát úńilýge úndeıtini shúbásiz.
ALMATY