Investısııalar ósý ústinde

Atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov bıylǵy qańtar-tamyzda Qazaqstan ekonomıkasynyń ósý qarqyny 3,1%-dy quraǵanyn málimdedi. Naqty sektor 3,3%-ǵa, qyzmet kórsetý salasynda iskerlik belsendilik 2,3%-ǵa ósti. Salalar arasynda qurylys, aqparat jáne baılanys, kólik jáne qoımalaý, saýda, óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, taý-ken óndirý ónerkásibi jaqsy qarqynmen damyp keledi. Sonymen qatar negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósý qarqyny 5,7%-ǵa deıin jedeldedi.

«Negizgi kapıtalǵa salynǵan ın­ves­tısııalardyń ósý qarqynynyń 5,7%-ǵa deıin jedeldeýi baıqalady. In­ves­tı­sııa­lar memlekettik basqarý men áleý­mettik qamsyzdandyrýda 2 esege, bi­lim berýde 59,1%-ǵa, ákimshilik jáne qo­sal­qy qyzmet kórsetýde 30,1%-ǵa, saý­dada 21,9%-ǵa, qarjy jáne saqtandyrý qyz­me­tinde 20,2%-ǵa, jyljymaıtyn múlikke qatysty jasalatyn operasııalarda 8,8%-ǵa, qurylys salasynda 15,7%-ǵa ósti», dedi mınıstr.

Atalǵan kezeńde syrtqy saýda aınalymy 36,9%-ǵa ósip, 74,3 mlrd dollardy qurady: eksport 52,9%-ǵa ósip, 48,9 mlrd dollar boldy, onyń ishinde óńdelgen taýarlar 35,7%-ǵa ósip, 14,3 mlrd dollar boldy, al taýar ımporty 25,3 mlrd dollarǵa jetti. Oń saýda teńgerimi 23,6 mlrd dollar boldy.

О́ńdeý ónerkásibi salalary boıynsha mashına jasaý óndirisi 7,9%-ǵa, onyń ishinde avtomobıl jasaý 18,2%-ǵa, elektr jabdyqtary óndirisi 8,3%-ǵa, tamaq ónimderiniń óndirisi 3,5%-ǵa, sýsyndar óndirisi 7,5%-ǵa, plastmassa buıymdarynyń óndirisi 5,1%-ǵa, da­ıyn metall buıymdary óndirisi 2,4%-ǵa, hımııa ónerkásibi 11,8%-ǵa, kıim-keshek óndirisi 7,1%-ǵa ósti.

Bıylǵy qańtar-tamyzda 8,8 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul 2021 jyldyń sáıkes kezeńinen 1,2%-ǵa tómen. Oń ósý 14 óńir boıynsha tirkeldi. Eń joǵary kórsetkishter Túrkistan, Almaty, Pavlodar oblystarynda, sondaı-aq Shymkent qalasynda baı­qalýda. Kórsetkishtiń tómendeýi jańa­dan qurylǵan Ulytaý jáne Jetisý oblys­ta­rynda, sondaı-aq Mańǵystaý, Atyraý oblystarynda, Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynda baıqalýda.

Á.Qýantyrovtyń málimetinshe, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy shyǵarylymy 4,3%-ǵa ulǵaıdy. Saladaǵy óndiristiń oń ósýi 16 óńirde tirkeldi. Eń joǵary ósýdi Mańǵystaý, Qostanaı, Soltústik Qa­zaq­stan, Abaı jáne Aqmola oblystary kór­set­ti.

Atalǵan kezeńdegi respýblıkalyq bıýd­jettiń atqarylýy týraly Premer-Mınıs­trdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, osy kezeńde memlekettik bıýdjetke 10 trln 85 mlrd teńge kiris tústi (jospar 104,9%-ǵa oryndaldy), bul rette respýblıkalyq bıýdjet 6,8 trln teńgege (101,9%), al jergilikti bıýdjetter 3,3 trln teńgege (111,6%) tolyqtyryldy.

Memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 98,4%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjettiń shy­ǵys­tary 99,5%-ǵa, jergilikti bıýd­jet­terdiń shyǵystary 97,6%-ǵa oryn­daldy.

Jekeshelendirýdiń 2021-2025 jyl­dar­ǵa arnalǵan keshendi josparynda 675 nysandy satý kózdelgen. Kórsetilgen kezeńde 57 mlrd teńge somasyna 240 nysan satyldy jáne keıinnen satyp alý quqyǵymen senimgerlik basqarýǵa berildi.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Á.Smaıylov eko­no­mıkalyq ósý­diń negizgi draıverleri óńdeý óner­ká­si­bi, mashına jasaý, onyń ishinde avtomobıl jasaý, lokomotıvter men vagondardy qosqanda, basqa da kólik quraldarynyń óndirisi ekenin atap ótti.

О́ńdeýshi sektorda hımııa ónerkásibi 2%-ǵa, jeńil ónerkásip 7,5%-ǵa, metallýrgııa 5%-dan astam jáne munaı óńdeý 4%-ǵa ósip, joǵary dınamıkany kórsetti. Taý-ken ónerkásibinde kómir óndirý 2,2%-ǵa, tabıǵı gaz óndirý 3%-ǵa jáne ken óndirý 5%-dan astam ulǵaıyp, turaqty ósim tirkelip otyr.

Qurylys sektorynda joǵary ósý qarqyny qamtamasyz etilip, 8,8 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Budan basqa, aýyl sharýashylyǵynda, saýdada, kólik jáne baılanys salalarynda oń dınamıka tirkelgen. «Barlyq negizgi kórsetkish Aqmola, Qaraǵandy, Qostanaı oblystary men Shymkent qa­la­synda ósip otyr. Barlyq óńir ákim­dik­teri ekonomıkanyń ósý qarqynyn tómen­det­pe­ýi kerek», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, tamyz aıynyń qorytyndysy boıynsha elimizde jyldyq ınflıasııa 16%-dan asyp ketti. «О́ńir ákimdikteri memlekettik organdarmen bir­lesip, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý, azyq-túlik ónimderiniń óndirisin yntalandyrý jáne ishki naryqty tolyqtyrý boıynsha jumystardy kúsheıtýi qajet», dedi Premer-Mınıstr osy jaǵdaıǵa oraı.

Úkimet basshysy máseleni qory­tyn­dy­laı kele memlekettik ortalyq organdar men óńirler basshylaryna tıisti tapsyrmalar berdi.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Halyqtan túsip jatqan shaǵym kóp

Úkimet otyrysynda «Sıfrlandyrý, ǵylym jáne ınnovasııa esebinen tehno­lo­gııalyq serpilis» ulttyq jobasyn iske asyrý barysy qaraldy. Másele boıynsha baıandama jasaǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın Ulttyq joba aıasynda memlekettik qyzmet kórsetýdiń 175 bıznes-prosesine jańa ádisteme bo­ıynsha reınjınırıng jasalǵanyn aıtty. Osy jumys nátıjesinde jumsalatyn qaǵaz sany men qajetsiz bıýrokratııa jo­ıyldy. 2025 jylǵa deıin barlyq 5 myń bıznes-proseske tolyq reınjınırıng jasalatyn bolady. Memlekettik qyzmetterdi elektrondy formatqa aýys­ty­rý josparǵa sáıkes júrgizilip jatyr, búginde olardyń úlesi 94%-ǵa jetti. Sondaı-aq 9 memlekettik qyzmet túrin Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna barmaı-aq, beıneqyzmet arqyly alý múmkindigi iske asyryldy. Jyl sońyna deıin onyń sany 44-ke deıin jetkizilmek. HQO-lardy jańǵyrtý jospar boıynsha júzege asyrylýda, qazirdiń ózinde 8 jańa front-ofıs halyqqa qyzmet kórsetip jatyr. 2024 jylǵa deıin 115 ha­lyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy jań­ǵyrtylady.

Kaznedra biryńǵaı platformasy bo­­ıynsha búginde testileý rejiminde minerals.gov.kz saıty iske qosyldy. Qa­zir­den bastap paıdalanýshynyń jeke kabınetinde ınteraktıvti kartaǵa basyl­ǵan jer qoınaýy týraly 1,5 myń elektrondy esep qoljetimdi. Platforma arqyly jer qoınaýyn barlaýǵa tıisti lısenzııaǵa ótinim berý jáne ýákiletti memlekettik organmen ózara elektrondy hat almasý múmkindigi bar.

Qurylys jáne kólik salalaryn sıfr­­­landyrý aıasynda E-Qurylys platformasynda 92 respýblıkalyq avtomobıl joldarynyń qurylysyn baqylaý prosesi júzege asyrylyp jatyr.

Aýyl sharýashylyǵy salasynda 2022 jyldyń 1 shildesinen bastap sýbsı­dııa­laý­dyń júıesi iske qosyldy. Munda fermerlerge qajetti memlekettik qoldaý jónindegi barlyq aqparat jınalǵan, bul fermerlerge shyǵyndardy 30%-ǵa qysqartýǵa, jalpy qujattarmen áýre-sarsańdy qysqartýǵa múmkindik beredi.

Otyn-energetıka kesheni salasynda barlyq AJQS qosylǵan munaı jáne gaz kondensatyn esepke alýdyń aqparattyq júıesi paıdalanýǵa engizildi. Endi janarmaı jáne ózge shıkizattyń satylýy men qory týraly aqparat onlaın túrde qoljetimdi bolady.

Bilim berýdi sıfrlandyrý boıynsha mańyzdy jobalardyń biri – oqýlyqtar portfelin sıfrlyq formatqa kóshirý. Búginde qolda bar 670 baspa oqýlyǵynyń 97%-y sıfrlyq formatqa kóshirildi. Jyl sońyna deıin 100% sıfrlandyrylady.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Ulttyq joba aıasynda ǵylymı ekojúıeniń básekege qabi­let­ti­li­gin arttyrý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aıtyp berdi.

Baıandamashylardy tyńdaǵan Premer-Mınıstr­ Ulttyq jobany iske asy­rý IT-sala­daǵy ishki jalpy ónimniń úle­sin 5%-ǵa deıin ulǵaıtyp, qoldanbaly ǵylymı-zertteýlerdi qarjylandyrýda jeke sektordyń úlesin keminde 50%-ǵa arttyrýǵa tıis ekenin aıtty. Sonymen qatar onyń aıasynda azamattarǵa áleý­met­tik qoldaý alýdy jeńildetýge múmkindik be­retin jobalar pýly iske asyrylyp jatyr.

«Jaqynda pılottyq negizde iske qosylǵan «Otbasynyń sıfrlyq kartasy» jobasy – osy tásilderdiń biri. Bul joba ataýly áleýmettik kómek alýǵa muqtajdyq týýy múmkin 480 myńnan astam otbasyn jáne zeınetaqy tólemderi men járdemaqy alyp otyrǵan 100 myńǵa jýyq azamatty qamtýǵa múmkindik berdi. Jobany bıylǵy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, «Áleýmettik ámııan» júıesin iske qosý jáne ınvestorlarǵa naqty ýaqyt rejiminde mıneraldyq resýrstardyń derekter bankine erkin qol jetkizýge múmkindik beretin Kaznedra platformasyn engizý josparlanyp otyr.

Premer-Mınıstr Úkimet aldynda ǵylymı-zertteýlerdiń nátıjeliligi men ekonomıkanyń túrli sektorynda qoldanylýyn arttyrý sııaqty mańyzdy mindet turǵanyn atap ótti.

Osy oraıda Á.Smaıylov sońǵy jyl­­dary ǵylym týraly zańnamaǵa bir­­­­sha­ma ózgeris engizilgenin jáne ony qar­jy­lan­dy­rý 2 esege jýyq óskenin aıtty. «Bizge jumsalǵan qarajattyń tıimdi qaıtarymy qajet. Otandyq ın­dýstrııa, ǵylymı qoǵamdastyq, ýnı­versıtetter men bıznes barynsha ózara tyǵyz baılanys ornatýy qajet. Ǵy­ly­mı jetistikter óndiriske engizilip, halyqqa naqty paıda ákelýge tıis. Ǵy­lym mınıstrligi bu­ǵan erekshe nazar aýdarýy kerek», dedi Á.Smaıylov osy jaǵ­daıǵa baılanysty.

Bul rette Premer-Mınıstr birqatar baǵyt boıynsha buryn belgilengen jos­parlar men keıbir kórsetkishterdiń oryn­dal­maǵanyn atap ótti. Pasıentterdiń densaýlyq jaǵdaıyn úzdiksiz baqylaý jáne proaktıvti medısınalyq qyzmet kórsetý úshin eHealth biryńǵaı ekojúıesin ázirleý jumystary ýaqtyly júrgizilgen joq. Sonymen qatar «Sıfrlyq agro­ká­siporyn» jáne «Sıfrlyq karer» jobalaryn iske asyrý barysynda da suraqtar bar. Jer men jyljymaıtyn múliktiń memlekettik kadastryn avtomattandyrý jáne ortalyqtandyrý rásimi aıaqtalǵan joq.

«Jalpy, ınternet-qyzmetterdiń sapasyna suraqtar bar. Alystaǵy eldi me­ken­derdi aıtpaǵanda, iri qalalary­myzda ınternet baılanysynyń sapasy  barlyq jerde birdeı jaqsy emes. Halyqtan túsip jatqan shaǵym kóp. Eger ınternet baılanysy jaqsy bolmasa, sıfrlyq platformalardyń jáne aqparattyq júıelerdiń paıdasy joq. Sıfrlyq damý mınıstrligi bul máseleni  erekshe baqylaýda ustaý kerek», dedi Á.Smaıylov.

Sondaı-aq ol sıfrlandyrý salasyn­daǵy barlyq múddeli memlekettik organ­dardyń jáne uıymdardyń jumysyn úıles­tirýdi kúsheıtý qajet ekenin aıtty. 

Sóz sońynda Á.Smaıylov aqparattyq júıelerdiń isten shyǵýyn azaıtatyn júıeli sharalar qabyldaýdy, bıylǵy jyldyń sońyna deıin «Otbasynyń sıfrlyq kartasy» jáne «Áleýmettik ámııan» jobalarynyń tıimdi jumysyn qamtamasyz etýdi, sondaı-aq 2023 jyl­dyń sońyna deıin Kaznedra platformasyn iske qosýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar Premer-Mınıstr eldiń ǵylymı-tehnıkalyq damýyna jeke ınvestısııalardy keńinen tartý úshin jańa ǵylymı-zertteý ortalyqtary men zerthanalar qurýdy basym ınvestısııalyq jobalar tizbesine engizý máselelerin pysyqtaýdy tapsyrdy.

Otyn boıynsha ahýaldy qatań baqylaý qajet

Úkimet otyrysynda kún tártibinen tys ishki naryqty janar-jaǵarmaı materıaldarymen qamtamasyz etý máse­lesi qaraldy. Másele boıynsha baıandaǵan Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov ishki naryqty munaı ónim­deriniń qajetti kólemimen qam­tamasyz etý úshin janarmaı beketteri men munaı bazalaryndaǵy otyn qory ulǵaıtylǵanyn, ony jetkizý baǵyttary ońtaılandyrylǵanyn, ónimsiz deldal­dardy alyp tastaý jáne Qazaqstan aýma­ǵy­nan otyn shyǵarýdy shekteý bo­ıynsha sharalar qabyldanǵanyn aıtty.

Budan basqa, Energetıka mınıstr­li­ginde jáne janarmaı beketteriniń iri jelilerinde janar-jaǵarmaı baǵasyn negizsiz kóterý jáne ony satýdan bas tartý máseleleri boıynsha azamattardyń ótinishterine jedel jaýap berý úshin koll-ortalyqtar quryldy.

Premer-Mınıstr janarmaı nary­ǵyn­daǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin Úkimettiń barlyq qajetti shuǵyl sharalardy qabyldaǵanyn atap ótti. Ár oblysta munaı bazalary men usaq janar-jaǵarmaı quıý beketterin baqylaý jó­nindegi komıssııalar quryldy, zaýyttarda munaı óńdeý jáne dızel otynyn óndirý kólemi ulǵaıtyldy, sondaı-aq zaýyt­­­tardan munaı bazalaryna jáne bar­lyq óńirdegi janarmaı quıý beket­te­ri­ne deıin munaı ónimderiniń logıstıkasy jolǵa qoıyldy.

«Munaı ónimderin áketýge jol bermeý maqsatynda qajetti eksporttyq shekteýler engizildi, dızel otyny ishki naryqqa deldaldarsyz jetkiziledi. Qabyldanyp jatqan sharalardyń nátıjesinde janar-jaǵarmaı naryǵyndaǵy ahýal bir qa­lyp­qa kelip jatyr», dedi Á.Smaıylov óz sózinde.

Degenmen jaǵdaıdy únemi nazarda ustap, qatań baqylaý qajet. Mysaly, keıbir óńirlerde suıytylǵan gaz tap­shy­­lyǵy paıda boldy. «Sondyqtan ke­shendi jumysty odan ári jalǵastyrý kerek, óńirlerde otyn tapshylyǵy men irkilister bolmaýǵa tıis», dedi Premer-Mınıstr osy problema ja­ıynda.

Sóz sońynda Á.Smaıylov 15 qyr­kúıek­ten bastap janarmaı quıý stansalarynda janar-jaǵarmaı bosatýdy esepke alýdyń sıfrlyq júıesin engizýdi, aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri úshin jeńildikti dızel otynyn bólý júıesin engizýdi qamtamasyz etýdi, sondaı-aq óńirlerdegi halyqty suıytylǵan gazben qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar 2023 jyldan bas­tap Energetıka mınıstrligine munaı ónimderin satý kezinde ónimsiz deldaldardy qatystyrmaıtyn munaı óńdeýdiń jańa júıesine kóshýdi mindettedi.