Ońtústik bilim men ǵylymnyń ortalyǵy bolýy tıis

– dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev Ońtústik Qazaqstan oblysyna jumys sapary kezinde Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Ońtústik Qazaqstan oblysynda jumys saparymen boldy. Qabyrǵaly qazaqtyń ózegin ustap otyrǵan Ońtústik óńirine Elbasynyń kelýi qashanda úlken oqıǵa, bıik mártebe. Atajurttyń aıbynyn asyrar tolymdy tirlikterin kórsetip qalýdyń ońtaıly bir sáti osyndaıda tússe kerek. Elbasynyń alysty kózdegen, tereńnen tolǵaǵan sara saıasaty men Úkimettiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵytyn aıqyndap alýdyń nátıjesinde Ońtústikte de ońdy ózgeristerdi az kezdestirmeısiz. Bárin birdeı aıtpaı-aq, ótken bir jyldy ǵana sóz etsek, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha óndirilgen jalpy óńirlik ónimniń mólsheri 2,1 trln. teńgeni qurady. Ekonomıkalyq damýdyń basty kórsetkishi bolyp tabylatyn bul shartty ónimniń kólemi sońǵy bes jylda 2,3 ese ósti. Sapary barysynda Memleket basshysy oblystaǵy birqatar nysandarda bolyp, atqarylyp jatqan jumystarmen tanys­ty, halyqpen kezdesip, turmys jaǵdaıyn baǵamdady. Elbasy, aldymen, Saryaǵash aýdany Tegisshil aýyldyq okrýginde ornalasqan Qazaqstan-Koreıa birlesken kásipornynyń jumysyn kórdi. Ol sándik aǵashtardyń kóshetteri men kókónis daqyldarynyń tuqymdaryn óndiredi. Birlesken kásiporyn 27 gektarǵa sándik aǵash kóshetterin, 33 gektarǵa kókónistiń tuqymdyq suryptaryn otyrǵyzǵan. Atalǵan jobaǵa 5 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartylmaq. Búginge deıin 1,5 mln. AQSh dollary tartyldy. Kásiporynda 50 adam turaqty, 200 adam maýsymdyq jumys atqarady. О́tken jyly jeltoqsan aıynda ashylǵan «Bal tekstıl» JShS-niń kilem jáne kilem buıymdaryn shyǵaratyn fab­rıkasy – Ońtús­tik óńiriniń bir maqtanyshy. Joba boıynsha aldaǵy ýaqytta tórt kezeńnen turatyn 26 jeli iske qosylatyn bolady. Bul 700 jumys ornyn ashýǵa múmkindik bermek. Qazirgi ýaqytta óndiris kesheniniń alǵashqy kezeńi júzege asyp, quny 1,7 mlrd. teńge bolatyn alty jeli iske qosyldy. 100 jańa jumys orny ashyldy. Fabrıka elimizde teńdesi joq belgııalyq «Wanderwii» kompanııasynyń jabdyqtarymen jumys istep, tolyq qýattylyǵyna shyqqan sátte respýblıka naryǵynyń 60 paıyzyn qamtıtyn bolady. Jáne eksportqa 1-2 mln. sharshy metr kilem jáne kilem buıymdaryn shyǵarýǵa múmkindik almaq. Jańa ákimshilik-iskerlik orta­lyǵynda Memleket basshysy bir aýysymda 500 adamdy qa­byl­daıtyn №3 Shymkent qalalyq emhanasynyń jumysymen tanys­ty. Emhana «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy aıasynda salynyp, ótken jyly paıdalanýǵa berilgen. Medısınalyq mekeme Shymkent qalasynyń qar­qyndy ósip kele jatqan «Otyrar», «Nursát», «Aıqap», «Túr­kistan», «Taraz» shaǵyn aýdan­darynyń turǵyndaryna qyz­met kórsetedi. Munda 220 dári­ger men orta býyndy medısına qyzmetkeri jumys isteıdi. Em­hana zamanaýı dıagnostıkalyq qural-jabdyqtarmen, atap aıtqanda, sáýlelik, mammografııalyq, fýnk­sııalyq, endoskopııalyq, bıo­hımııalyq, ımmýnologııalyq dıagnostıkamen qamtylǵan. Oblysta densaýlyq saqtaý salasyna aıryqsha nazar aýdarylyp keledi. Sońǵy 5 jylda 264 jańa medısınalyq nysan sa­lynyp, el ıgiligine berilse, bıyl­dyń ózinde 65 medısınalyq ny­san­nyń qurylysy bastaldy, onyń 53-i oblys bıýdjeti esebinen turǵyzylýda. Elbasy Shymkenttiń jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵynda salynǵan «Kórme ortalyǵynda» bolyp, jergilikti kásipkerlermen kezdesti. Kórmede oblystaǵy alpystan astam óndiris orny óz taýarlaryn jaıyp saldy. Munda farmasevtıka, azyq-túlik, toqyma, tigin, qurylys materıaldary, mashına jasaý, munaı óńdeý, rezeńke jáne plastmassa, jıhaz, hımııa salalaryn qamtıtyn kásiporyndardyń ónimderi qoı­yl­ǵan. Kórmege qatysqan kásip­oryndardyń jartysy memlekettik ÚIID baǵdarlamasy aıasynda iske qosylǵan. Bular álemdik standarttar men aldyńǵy qatarly tehnologııalar boıynsha taýar óndirip, respýblıkamyzda teńdesi joq ımport almastyratyn kásiporyndar sanatyna enedi. Jumys saparynyń sońyna qaraı Elbasy ońtústik kásip­ker­lerimen kezdesti. Ońtústik Qa­zaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha atqarylyp jatqan jumystardyń barysymen tanystyrdy. Ol oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterine toqtala kelip, oblystyq bıýdjet qarjysynyń negizinen áleýmettik nysandar qurylysyna baǵyttalyp otyrǵanyn basa aıtty. Sonyń nátıjesinde bilim berý jáne densaýlyq saqtaý nysandarynyń qurylysy qarqyndy júrgizilip kele jatqanyna nazar aýdardy. «Ordabasy qus» kom­pa­nııa­synyń bas dırektory Murat Taǵaev sóılep, aýyl azamattarynyń ómirinde qazirgi kezde úlken óz­gerister bolyp jatqanyn, olardyń kásipkerlikke bet burýynyń ná­tıjesinde tabysty bıznes ıele­rine aınala bastaǵanyn aıtty. Munyń Elbasynyń shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa úlken qoldaý kórsetip otyrǵan ákelik qamqorlyǵynyń arqasy ekenin atap kórsetti. «Hlopkoprom-sellıýloza»JShS-niń basshysy Qaınar Abasov Keden odaǵy jaǵdaıynda jumystarynyń jandana túskenin atap kórsetti. Budan soń Elbasy Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Prezıdent, eń aldymen, Ońtústik Qazaqstan oblysynda shaǵyn jáne orta bıznesti qarqyndy damytýǵa baılanysty kóptegen jumystardyń qolǵa alynyp otyrǵanyn atap kórsetti. Qazirgi ýaqytta ekonomıkanyń negizgi bir tutqasy kásipkerlik bolyp otyr. Jalpy, megapolıs ortalyǵy retinde Shymkent qala­synyń elimiz boıynsha mańyzy jyldan jylǵa arta túsýde. Shym­kenttiń mańaıyndaǵy aýyldardyń esebinen qala halqyn kóbeıtý jos­parly túrde júrgizilip keledi. Ony mıllıon turǵyny bar qalaǵa aınaldyrý, qala ortalyǵyn bu­rynǵydan da kórkeıtýge memleketten tıisti qarjy bólinýde. «Oblys ortalyǵy mıllıoner qala bolǵannan keıin ol bilimniń de, ǵylymnyń da ortalyǵy bolýy tıis», – deıdi Nursultan Ábishuly. Ol ońtústikqazaqstandyqtardyń basty jetistiginiń biri oblys turǵyndarynyń ortasha ómir súrý jasynyń 71 jasqa deıin uzarǵanyn jáne medısınalyq qyzmet kórsetýdi jaqsartý nátıjesinde ana men balanyń ólimi azaıǵanyn atap kórsetti. Sonymen qatar, Prezıdent jastardy keńinen jumysqa tartýdyń mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdardy. Qazirgi ýaqytta buǵan tolyq múmkindik te bar. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avtomagıstraliniń iske qosylýy oblys úshin úlken múmkindikter ashýy tıis. Sol magıstralǵa qyzmet kórsetý esebinen ǵana shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qosymsha jaǵdaılar týǵyzylatyn bolady. Barlyq trassanyń boıynda osy iri magıstraldarǵa qyzmet kórsetetin shaǵyn jáne orta kásiporyndar paıda bolýy kerek. Qazirgi mindet Qazaqstan arqyly ótetin tranzıttik júkter mólsherin sońǵy jyldarda eki ese ulǵaıtý jóninde bolyp otyr. Sondaı-aq, Jezqazǵan – Balqash arqyly ótetin jańa temirjol qurylysy aıaqtalyp keledi. Jezqazǵannan Qyzylordaǵa qatynaıtyn avtojoldar men oblystardyń ishki jol qatynastaryn jaqsartý úshin de jumys qoly kóp kerek. Prezıdent ońtústikte jumyssyzdyq pen turmysy tómen otbasylardy qoldaý jóninde júıeli jumystar atqarylyp kele jatqanyn atap óte kele, jas­tar arasyndaǵy jumyssyzdyqty joıýǵa qatysty usynystaryn aıtty. Ártúrli joǵary oqý oryndary men kolledjderdi, kásiptik mektepterdi bitirgen jastardyń kóbine ómirden óz ornyn taba almaı qınalyp qalatyn kezderi az emes. Nege olardy soltústik oblystarǵa arnaıy joldamalar arqyly baǵyttap otyrmasqa? Bazarlarda arba súıretip, ildáldalap nan taýyp júrgennen góri, bul áldeqaıda tıimdi emes pe? Jastardyń mamandyq alyp, shaǵyn bıznespen aınalysýyna barynsha múmkindik jasalǵan. Memleket elimizde shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa 1 trıllıon teńge bólip otyr. Qazirgi ýaqytta álem jurtshylyǵy ekonomıkalyq daǵdarysty áli de eńsere almaýda. Onyń ústine, saıası jaǵdaı shıelenisip ketti. Soǵan qaramastan, Qazaqstanǵa Azııa Damý banki, basqa da álemdik bankter qolushyn berýden bas tartyp otyrǵan joq. Sondyqtan da osyndaı jaǵdaılardy tıimdi paıdalanyp, kásipkerler óz ónimderin shetelge shyǵarýdy oılastyrýy qajet. Keden odaǵy degenińiz óz-ózinen paıda bermeıdi, ol úshin kóp ter tógý qajet. Bul úshin memleket qoldan kelgenniń bárin jasaýda. Taýarlardyń sanyn ǵana emes, sapasyn arttyrýǵa kóńil bólý kerek. Kásipkerlermen áńgime barysynda Elbasy budan basqa da máselelerge jan-jaqty toqtaldy. Ol úshin oblystaǵy apatty mektepter men úsh aýysymda jumys isteıtin mektepterdiń jaıy da, Kóksaraı sý qoımasy men Maqtaaraldaǵy sýarmaly eginshilikke qatysty máseleler de shet qalǵan joq. Tıisti basshylar jaýap qaıtardy. Sodan soń kásipker Talǵat Elýbaevtyń «qudaı qalasa» dep jıi qoldanatyn sózin eske alyp, jınalǵan kópshilikti bir kúldirtti de, «Biz sýy tapshy elmiz ǵoı, degenmen, Alla sátin salsa, barlyq qıyndyqty jeńip shyǵamyz!» dedi. Marhabat BAIǴUT, «Egemen Qazaqstan», Sýhanberdi ORAZALYULY, jýrnalıst. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.